Câu quan họ neo tình quê trên đất Tây Nguyên

VHO - Rời Bắc Ninh vào Đắk Lắk lập nghiệp, những người con Kinh Bắc mang theo câu quan họ như mang theo một phần quê nhà. Ở thôn Ea Kanh, xã Đliêya, sau những ngày nhọc nhằn với nương rẫy, bà con lại quây quần hát giao duyên. Hơn 20 năm bền bỉ gìn giữ, những làn điệu dân ca mộc mạc không chỉ giúp vơi nỗi nhớ quê mà còn gắn kết cộng đồng trên vùng đất mới.

Mang theo quê nhà trong câu hát

Với bà Nguyễn Thị Liên, sinh năm 1955, dân ca quan họ gắn liền với ký ức tuổi thơ, với cha mẹ và những năm tháng sống trên quê hương Bắc Ninh.

Năm 1995, bà vào Tây Nguyên lập nghiệp. Giữa bộn bề lo toan để gây dựng cuộc sống mới, nỗi nhớ quê vẫn luôn đau đáu. Những làn điệu quen thuộc từ thuở nhỏ trở thành cách để bà tìm lại hơi ấm quê nhà.

Bà Liên sinh ra trong gia đình yêu văn nghệ, từ nhỏ bà đã theo cha mẹ tham gia sinh hoạt, tập hát quan họ. Qua năm tháng, lời ca, tiếng hát dần thấm sâu vào tâm hồn. Để rồi khi xa quê, giữa vùng đất Tây Nguyên nắng gió, những giai điệu thân thuộc lại ngân lên, giúp bà vơi đi nỗi nhớ nơi chôn nhau cắt rốn.

Từ tình yêu sẵn có, bà Liên mang câu hát giao lưu với những người hàng xóm. Gặp người cùng quê, cùng biết hát, niềm vui càng thêm trọn vẹn.

Ban ngày bận rộn việc đồng áng, tối đến, những người yêu quan họ lại tìm đến nhau, cùng hát giao duyên, chia sẻ chuyện gia đình, chuyện làm ăn và nhắc nhớ quê hương.

Trong những cuộc gặp gỡ ấy, người hát cũng là người nghe, người cất lời cũng là người đón nhận tình cảm từ bạn hát. Những nhọc nhằn nương rẫy được sẻ chia, khoảng cách giữa các gia đình thêm gần gũi. Câu quan họ theo chân bà con vào Tây Nguyên vì thế vừa lưu giữ nỗi nhớ quê nhà, vừa vun đắp tình làng nghĩa xóm trên vùng đất mới.

Theo ông Trần Văn Vụ, Chủ nhiệm CLB hát dân ca Quan họ Bắc Ninh thôn Ea Kanh, từ năm 2005 các gia đình trong thôn đã tập trung giao lưu văn nghệ. Ban đầu, bà con gặp nhau đơn giản để thỏa niềm yêu thích, tìm thêm niềm vui sau những ngày lao động vất vả. Người biết hát kết nối với người cùng đam mê, duy trì các buổi sinh hoạt bằng sự tự nguyện.

Không bắt đầu từ sân khấu hay những chương trình biểu diễn, quan họ ở Ea Kanh được nuôi dưỡng từ nhu cầu đời thường của những người xa quê. Được nghe giọng hát thân thuộc, cùng nhau cất lên làn điệu đã gắn bó từ thời trẻ cũng là cách để họ tìm thấy hình bóng quê nhà giữa nơi ở mới.

“Với người dân Bắc Ninh, câu quan họ gắn bó từ thuở nhỏ, theo mình cả khi xa quê lập nghiệp. Bà con tìm đến nhau, cùng hát để vơi nỗi nhớ quê nhà, thêm gần gũi với xóm giềng. Cứ thế, chúng tôi gìn giữ lời ca ông bà để lại ngay trên mảnh đất đã trở thành quê hương thứ hai”, ông Vụ chia sẻ.

Từ những buổi giao lưu ban đầu, đến nay đã hơn hai thập niên trôi qua, dù cuộc sống có nhiều đổi thay, công việc đồng áng vẫn chiếm phần lớn thời gian, nhưng tình yêu quan họ trong những người như bà Liên, ông Vụ vẫn được gìn giữ. Lời ca giúp họ nhớ về nơi mình sinh ra, đồng thời thêm gắn bó với vùng đất đã đón nhận, chở che và trở thành quê hương thứ hai.

Giữ câu quan họ trên đất mới

Ngày 24.4.2023, CLB hát dân ca Quan họ Bắc Ninh thôn Ea Kanh chính thức thành lập và được chính quyền địa phương công nhận.

Từ những cuộc gặp gỡ tự phát giữa các gia đình, những người yêu quan họ có thêm một tổ chức để cùng duy trì, phát huy niềm đam mê. Với ông Vụ và các thành viên, đây là dấu mốc đáng nhớ sau nhiều năm bền bỉ gìn giữ làn điệu quê hương.

Các thành viên tự đặt may trang phục truyền thống, cùng chuẩn bị cho những lần tham gia hoạt động văn nghệ. Bên cạnh sinh hoạt tại thôn, CLB còn giao lưu với các đội văn nghệ ở những xã, phường khác.

Qua mỗi cuộc gặp, dân ca quan họ Bắc Ninh có thêm cơ hội đến gần hơn với người dân trên vùng đất Tây Nguyên. Từ những câu hát để vơi nỗi nhớ quê, quan họ dần trở thành một sắc màu trong đời sống văn hóa địa phương.

Những “liền anh”, “liền chị” vốn quen với công việc đồng áng tham gia giao lưu bằng sự mộc mạc và niềm say mê. Trong lời ca, họ gửi gắm tình cảm của người xa quê, niềm vui được gặp gỡ và mong muốn gìn giữ nét đẹp văn hóa đã gắn bó với mình suốt nhiều năm tháng.

Điều đáng quý ở Ea Kanh là việc gìn giữ quan họ bắt nguồn từ chính cộng đồng. Bà con tự tìm đến nhau, duy trì sinh hoạt, chuẩn bị trang phục và tạo không gian để câu hát tiếp tục ngân vang. Sự ra đời của CLB tiếp thêm động lực cho mạch nguồn văn hóa đã được bền bỉ vun đắp qua nhiều năm.

Theo anh La Đức Mạnh, Phó Bí thư Chi bộ thôn Ea Kanh, thôn hiện có 465 hộ, phần lớn là người dân từ các tỉnh phía Bắc vào sinh sống. Dù xa quê, bà con vẫn có ý thức gìn giữ những nét văn hóa truyền thống. CLB hát quan họ không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần mà còn góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình trong thôn.

“Địa phương tạo điều kiện để CLB duy trì, phát triển hoạt động, mang đến niềm vui cho bà con. Sự quan tâm ấy cùng với tâm huyết của các thành viên là chỗ dựa để những buổi sinh hoạt tiếp tục được nối dài”, anh Mạnh cho biết.

Trên vùng đất Tây Nguyên, nơi những người con Kinh Bắc đã chọn làm quê hương thứ hai, câu quan họ vẫn được cất lên sau những ngày lao động.

Qua từng lời ca, tiếng hát, ký ức quê nhà được gìn giữ, tình làng nghĩa xóm thêm bền chặt. Và cũng từ những cuộc gặp gỡ bình dị ấy, nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục được trao truyền, neo giữ tình quê trong lòng những người xa xứ.