Kỳ 2 – “Địa chỉ đỏ” về nguồn thiêng liêng

VHO - Di tích Trường Dục Thanh ngày nay vẫn còn lưu giữ nhiều không gian, hiện vật và những câu chuyện giàu giá trị về người thầy giáo trẻ Nguyễn Tất Thành trong quãng thời gian sống và dạy học tại đây. Hiện nay, nơi này đã trở thành điểm tham quan đặc sắc đối với du khách khi đến với địa phương.

Những hiện vật còn ghi dấu

Theo hướng từ cổng chính bước vào, tại gian nhà đầu tiên của Trường Dục Thanh chính là không gian được bố trí làm nơi dạy học của trường trước đây. Trường không xây dựng thành từng lớp học riêng mà chỉ có một lớp học dùng chung theo lối kiến trúc một gian hai mái, trên lợp ngói âm dương, dưới lát gạch Bát Tràng, xung quanh tường được làm bằng những song gỗ xếp chéo hình thoi để lấy ánh sáng và gió từ bên ngoài vào.

Bên trong lớp học có 21 bộ bàn ghế được chia làm 3 dãy, phía trên đặt 2 tấm bảng đen ở 2 bên và chính giữa có một bộ Họa đàn Trường kỉ - nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành và các thầy giáo của trường ngồi giảng bài.

Ngay phía bên phải lớp học là Nhà Ngư. Nhà Ngư được xây dựng năm 1906, ban đầu phục vụ việc chứa ngư cụ, làm cá và chế biến nước mắm của gia đình cụ Nguyễn Thông. Khi trường được thành lập, ngôi nhà được sửa sang thành nội trú của giáo viên và học sinh ở xa. Trong thời gian dạy học ở đây, thầy giáo Nguyễn Tất Thành đã sống tại không gian này.

Cách đó không xa là Ngọa Du Sào - căn nhà được cụ Nguyễn Thông dựng từ năm 1880. Đây từng là nơi cụ nghỉ ngơi, sáng tác, bình thơ văn và bàn luận thời cuộc với các sĩ phu yêu nước. Khi Trường Dục Thanh ra đời, Ngọa Du Sào được sử dụng làm thư viện của trường. Thầy giáo Nguyễn Tất Thành thường đến đây đọc sách, báo, tài liệu, trao đổi thơ văn với các giáo viên khác.

Hiện nay, trong không gian này vẫn còn lưu giữ một số hiện vật gốc gắn với thời gian thầy giáo Nguyễn Tất Thành dừng chân dạy học tại đây như: bộ phản gỗ gõ 3 tấm, án thư, tủ đứng bằng gỗ trắc và một chiếc thang gỗ.

Đặc biệt, phía sau Ngọa Du Sào có một cây khế rất to được cắt tỉa thành tán tròn như hình một cây nấm. Được biết, cây khế này do cụ bà Nguyễn Thông trồng vào cuối thế kỷ XIX. Tuy nhiên, vào năm 1993 phần thân chính của cây bị ngã đổ do mục. Sau đó, từ phần gốc cây còn lại đã nảy ra nhiều nhánh mới, phát triển xanh tốt và ra hoa, kết trái quanh năm đến tận ngày nay.

Thời gian dạy học ở Trường Dục Thanh, thầy giáo Nguyễn Tất Thành và các học trò thường chăm sóc, tưới nước cho cây. Chính vì thế, người dân quanh vùng thường gọi với cái tên trìu mến là “Cây khế Bác Hồ”.

Gần cây khế cổ thụ kể trên còn có một giếng nước sâu khoảng 4m được xây bằng gạch và xi măng vào cuối thế kỷ XIX, dùng để phục vụ sinh hoạt trong gia đình cụ Nguyễn Thông. Thầy giáo Nguyễn Tất Thành và các học trò thường múc nước ở giếng để sử dụng trong sinh hoạt, vệ sinh trường lớp và tưới cây trong vườn.

Có thể nói, những không gian, hiện vật, dấu tích còn lại tại Trường Dục Thanh trước đây (nay đã trở thành một Di tích quốc gia) đã cùng kể một câu chuyện: trước khi trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người từng là một thanh niên 20 tuổi sống giản dị, làm nghề dạy học, yêu thương học trò, ham đọc sách và yêu cây cỏ thiên nhiên.

Trở thành điểm tham quan đặc sắc

Khi Trường Dục Thanh đóng cửa vào năm 1912, những hạng mục trong khuôn viên dần xuống cấp do ít được chăm sóc và tác động của thời gian, khí hậu.

Sau ngày đất nước thống nhất, nhận thức rõ giá trị đặc biệt của địa điểm gắn với thời thanh niên của Chủ tịch Hồ Chí, chính quyền địa phương đã báo cáo Trung ương xin phép phục dựng lại không gian này. Sau đó, việc trùng tu, xây dựng được triển khai từ năm 1978, đến cuối năm 1980 thì hoàn thành và chính thức đưa vào hoạt động.

Ngày 12.12.1986, Trường Dục Thanh được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ VHTTDL) xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.

Bên cạnh đó, vào dịp kỷ niệm lần thứ 93 ngày sinh của Bác, ngày 19.5.1983, Nhà trưng bày về tiểu sử và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng công viên và tượng đài “Bác Hồ với các cháu thiếu nhi” cũng được khởi công xây dựng ngay đối diện Trường Dục Thanh. Công trình được khánh thành vào ngày 19.5.1986.

Hiện nay, Khu di tích Trường Dục Thanh; Nhà trưng bày về tiểu sử, sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng khu công viên và tượng đài “Bác Hồ với các cháu thiếu nhi” được hợp nhất lại với với nhau thành Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Bình Thuận, tọa lạc tại số 39 đường Trưng Nhị, phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng.

Từ nhiều năm qua, Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ các tài liệu, hiện vật về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn trở thành điểm tham quan du lịch hấp dẫn đối với du khách khi đến với phố biển Phan Thiết.

Bà Lý Thị Hậu (54 tuổi, du khách đến từ Lạng Sơn) cho biết: “Tôi cảm thấy rất vinh dự và tự hào khi được đến thăm Di tích Trường Dục Thanh – nơi mà Bác Hồ đã từng có khoảng thời gian dạy học và sinh sống. Đây là một điểm tham quan bổ ích cho người dân, du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ, học sinh, sinh viên. Bởi tại đây, chúng ta có thể tìm hiểu, noi gương, học tập tinh thần sống, làm việc vì dân, vì nước của Bác”.

Không chỉ là nơi tổ chức các đoàn tham quan, Dục Thanh còn trở thành một “lớp học lịch sử mở”, nơi học sinh được tìm hiểu về lịch sử bằng trải nghiệm trực tiếp; nơi những câu chuyện về người thầy Nguyễn Tất Thành được kể thông qua hiện vật, không gian và ký ức còn lưu giữ đến tận ngày nay.

Bạn Hoàng Nhật Linh (học sinh lớp 11, Trường THPT chuyên Chu Văn An, tỉnh Lạng Sơn) chia sẻ: “Trong dịp nghỉ hè năm nay, cháu được bố mẹ cho đi du lịch tại Phan Thiết và ghé thăm Trường Dục Thanh. Tại đây, cháu đã có cơ hội tìm hiểu và biết thêm về một phần cuộc đời, công việc của Bác Hồ trước khi ra đi tìm đường cứu nước.

Điều đó khiến cháu cảm thấy vô cùng xúc động và tự hào, đồng thời giúp cháu nhìn nhận lại bản thân và ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình, từ đó cố gắng phấn đấu học tập thật tốt để trở thành một công dân có ích cho xã hội".

Chị Nguyễn Thị Thu Nga, cán bộ phụ trách nghiệp vụ thuyết minh tại Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh Bình Thuận cho biết: “Để đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, giáo dục phục vụ khách tham quan, bên cạnh việc đón tiếp, thuyết minh chúng tôi còn kết hợp các hình thức sinh động như tổ chức các lễ dâng hương, báo công, kết nạp Đoàn, Đảng. Đơn vị cũng thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, giao lưu chuyên đề với các đoàn khách, các đơn vị trường học".

Theo thống kê, chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026, tại đây đã đón gần 1.400 đoàn khách đến tham quan với hơn 103.000 lượt khách. Trong đó, nhiều đoàn khách quốc tế đến từ Anh, Úc, Hàn Quốc, Nga, Mỹ, Trung Quốc…, cho thấy sức hút của di tích đối với công chúng.