“Giữ lửa” tình yêu ví, giặm từ những buổi sinh hoạt hè trên quê Bác

VHO - Từ những buổi sinh hoạt hè, các em thiếu nhi ở xã Kim Liên, Nghệ An được làm quen với câu ví, điệu giặm và những giá trị văn hóa đặc trưng của quê hương. Cách trao truyền nhẹ nhàng, gần gũi đang góp phần nuôi dưỡng tình yêu di sản trong thế hệ trẻ.

Những buổi tối mùa hè tại nhà văn hóa xóm Nam Giang, xã Kim Liên trở nên rộn ràng hơn bởi tiếng cười nói, tiếng hát của các em nhỏ. Sau những trò chơi tập thể, hoạt động rèn luyện kỹ năng, các em lại quây quần bên nhau, tập từng câu hát dân ca ví, giặm.

Không sân khấu cầu kỳ, không giáo trình nặng nề, việc học dân ca được lồng ghép tự nhiên vào chương trình sinh hoạt hè. Chính sự gần gũi ấy giúp các em dễ tiếp cận hơn với một loại hình nghệ thuật đã gắn bó với đời sống người dân xứ Nghệ qua nhiều thế hệ.

 

Tại xóm Nam Giang, Đoàn Thanh niên xã Kim Liên phối hợp với Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm Hoàng Thị Loan tổ chức các hoạt động truyền dạy cho thiếu nhi. Mỗi tuần, những làn điệu dân ca được đưa vào sinh hoạt cùng các trò chơi, hoạt động tập thể, tạo nên một không gian văn hóa vừa vui tươi vừa giàu bản sắc.

Với nhiều em nhỏ, những buổi đầu làm quen với ví, giặm không tránh khỏi sự rụt rè. Thế nhưng, qua từng buổi sinh hoạt, các em dần mạnh dạn hơn, biết cách lấy hơi, nhả chữ, giữ nhịp và thể hiện cảm xúc trong từng câu hát.

Đồng hành cùng các em là cô Nguyễn Thùy Danh, giáo viên Trường Tiểu học Nam Giang. Không chỉ hướng dẫn kỹ thuật hát, cô còn giải thích ý nghĩa của từng làn điệu, giúp các em hiểu rằng phía sau những câu hát mộc mạc là câu chuyện về cuộc sống, con người và văn hóa của vùng đất Nghệ Tĩnh.

 

Cách truyền dạy ấy không đặt nặng việc các em phải hát thật hay ngay từ đầu. Quan trọng hơn, các em được nghe, được hát, được tìm hiểu và từng bước hình thành sự yêu thích đối với dân ca quê hương.

Trong không gian sinh hoạt cộng đồng, khoảng cách giữa “học” và “chơi” gần như được xóa nhòa. Các em tiếp nhận di sản bằng sự hồn nhiên của tuổi thơ. Một câu hát được cất lên, một làn điệu được nhớ lại cũng là thêm một lần văn hóa truyền thống hiện diện trong đời sống hôm nay.

Sự đồng hành của gia đình và cộng đồng cũng tạo thêm động lực cho các em. Nhiều phụ huynh, ông bà dành thời gian đến theo dõi, cổ vũ con cháu. Cán bộ xóm, đoàn viên, thanh niên cùng tham gia tổ chức các hoạt động, tạo nên không khí sinh hoạt hè sôi nổi, đoàn kết.

Không chỉ tại Nam Giang, ở xóm Làng Sen, dân ca ví, giặm cũng được đưa vào các hoạt động hè dành cho thiếu nhi. Từ những buổi tập hát, một số em dần bộc lộ năng khiếu, tự tin tham gia các chương trình văn nghệ của địa phương, các liên hoan, hội thi dân ca.

 

Điều đáng quý là từ những sân chơi cộng đồng như vậy, một số em có cơ hội tiếp tục theo đuổi và phát huy năng khiếu. Những gương mặt nhỏ tuổi xuất hiện trên sân khấu văn nghệ địa phương không chỉ mang đến những tiết mục giàu cảm xúc mà còn trở thành những “hạt giống” góp phần duy trì phong trào dân ca trong cộng đồng.

Ở một vùng đất giàu truyền thống văn hóa như Kim Liên, việc để trẻ em được tiếp xúc với dân ca từ sớm càng có ý nghĩa. Quê hương Bác Hồ không chỉ là địa danh gắn với những giá trị lịch sử đặc biệt, mà còn là không gian văn hóa với những câu hát, phong tục, tập quán được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bởi vậy, khi một em nhỏ thuộc một câu ví, nhớ một điệu giặm hay tự tin biểu diễn trước cộng đồng, đó không đơn thuần là kết quả của một buổi học văn nghệ. Đó còn là dấu hiệu cho thấy di sản đang tiếp tục có đời sống trong thế hệ mới.

Theo anh Hồ Phúc Hải, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh Đoàn Nghệ An, cuộc vận động “Mỗi thanh thiếu nhi biết ít nhất một làn điệu dân ca ví, giặm” được triển khai rộng rãi trong các cấp bộ Đoàn, Hội, Đội trên địa bàn tỉnh. Từ đó, nhiều mô hình được xây dựng như thành lập câu lạc bộ dân ca, mở lớp truyền dạy, đưa ví, giặm vào sinh hoạt Đoàn, Đội, sinh hoạt hè và tổ chức giao lưu với các nghệ nhân.

 

Cách làm này cho thấy bảo tồn di sản không nhất thiết phải bắt đầu từ những chương trình lớn. Di sản có thể được nuôi dưỡng từ chính những không gian thân thuộc như nhà văn hóa xóm, sân trường, khu dân cư hay một buổi sinh hoạt hè.

Khi thanh thiếu nhi được chủ động tham gia, dân ca không còn là một khái niệm xa xôi trong sách vở. Những câu hát trở thành một phần của đời sống, gắn với niềm vui, tình bạn và những kỷ niệm tuổi thơ.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp trong bối cảnh việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể ngày càng đặt ra yêu cầu phải tạo được sức sống trong cộng đồng. Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Giá trị của di sản không chỉ nằm ở những làn điệu độc đáo mà còn ở khả năng được cộng đồng tiếp tục thực hành, gìn giữ và trao truyền.

Một mùa hè rồi sẽ qua, những buổi sinh hoạt thiếu nhi cũng khép lại. Nhưng nếu sau những buổi tối ấy, một em nhỏ biết thêm một làn điệu dân ca, hiểu hơn về quê hương và muốn tiếp tục hát, thì giá trị của hoạt động đã vượt ra ngoài khuôn khổ một sân chơi hè.

Từ những câu hát được cất lên còn vụng về đến những tiết mục biểu diễn tự tin trước đông người là cả một hành trình. Trong hành trình ấy, sự kiên trì của người truyền dạy, sự đồng hành của gia đình, tổ chức Đoàn và cộng đồng chính là những yếu tố giúp di sản có thêm cơ hội sống trong đời sống đương đại.

Giữ gìn dân ca vì thế không chỉ là giữ lại những làn điệu của quá khứ. Quan trọng hơn là tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục thực hành di sản bằng cách của mình.

Ở quê Bác, những buổi sinh hoạt hè đang làm được điều giản dị ấy. Giữa tiếng cười trong trẻo của tuổi thơ, câu ví, điệu giặm vẫn ngân lên, nối ký ức của các thế hệ với hiện tại và mở ra hy vọng về một hành trình tiếp nối di sản trong tương lai.