Kéo dài tuổi thọ cho những hiện vật “kêu cứu”

Bảo quản cánh cửa chùa Phổ Minh

 Hội thảo khoa học đánh giá 6 năm thực hiện chương trình hợp tác bảo quản do Quỹ Sumitomo (Nhật Bản) tài trợ diễn ra tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia hôm qua 25.10 tiếp tục đề cập đến những vấn đề đang đặt ra trong công tác bảo quản hiện vật tại các Bảo tàng.

Bảo quản hiện vật: Lấp đầy khoảng trống

Quy tụ sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học tên tuổi trong lĩnh vực bảo tàng, hội thảo khoa học này cũng được tổ chức nhân dịp kết thúc 3 năm thực hiện bảo quản, tu sửa hai cánh cửa chùa Phổ Minh do các chuyên gia Nhật Bản thực hiện.

TS. Nguyễn Văn Cường, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia nhấn mạnh, chăm sóc, bảo quản các sưu tập hiện vật bảo tàng là một phần của định nghĩa chỉ một bảo tàng thực sự. Các bảo tàng luôn đầu tư thích đáng về cơ sở vật chất, quan tâm đến xây dựng, đào tạo nguồn nhân lực cho công tác này. Tuy nhiên, ở Việt Nam, do hạn chế về nguồn nhân lực, kinh phívà đặc biệt là nhận thức chưa đầy đủ nên bảo quản hiện vật vẫn là một khoảng trống đối với nhiều bảo tàng.

Bảo tàng Lịch sử quốc gia là một trong số ít bảo tàng nhận thức sớm nhất về tầm quan trọng của công tác bảo quản, ngay từ khi mới thành lập đã luôn quan tâm đầu tư đúng mức cho công tác bảo quản. Theo ông Cường, trong những năm qua, Bảo tàng đã có được nhiều kết quả nổi bật trong công tác bảo quản. Để không ngừng nâng cao chất lượng của công tác bảo quản, bên cạnh việc đầu tư cơ sở vật chất, tiếp tục nâng cao chất lượng nghiệp vụ bảo quản, Bảo tàng đặc biệt chú trọng công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực. Những qui trình ứng dụng trong bảo quản hiện vật tại Bảo tàng là kết quả của nghiên cứu khoa học, ứng dụng vào thực tiễn với các sưu tập hiện vật của Việt Nam trong điều kiện cơ sở vật chất và khíhậu Việt Nam. Đó là cơ sở khoa học và thực tiễn để Bảo tàng xây dựng các qui trình và thực hiện tu sửa, bảo quản thành công nhiều sưu tập tài liệu, hiện vật chất liệu giấy, gốm, kim loại … Phát huy những kết quả trên, Bảo tàng đang tiếp tục thực hiện đề tài cấp Bộ Nghiên cứu xây dựng qui trình bảo quản hiện vật khảo cổ học chất liệu đồng tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.

“Trong những năm qua, nhiều khoá đào tạo bồi dưỡng cho cán bộ về kỹ thuật bảo quản ở trong và ngoài nước đã được tổ chức, nhiều lượt cán bộ bảo quản của Bảo tàng Lịch sử quốc gia và nhiều bảo tàng trong cả nước đã được tham gia. Qua đó, nâng cao nhận thức, trình độ và kỹ năng của đội ngũ cán bộ trong công tác bảo quản...”, ông Cường cho biết thêm.

Bảo quản bức tranh chùa Hàm Long

Nhìn lại 6 năm đồng hành cùng các chuyên gia, quỹ tài trợ của Bảo tàng Kuyshu, Quỹ Sumitomo (Nhật Bản) trong việc bảo quản các hiện vật có giá trị lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, bà Nguyễn Thị Hương Thơm (Bảo tàng Lịch sử quốc gia) cho biết, Quỹ Sumitomo đã liên tiếp tài trợ cho việc bảo quản 3 hiện vật với số tiền lên tới trên 24 triệu Yên, tương đương khoảng 4,8 tỉ đồng, bao gồm: Bảo quản bức tranh Chùa Hàm Long (năm 2013), bảo quản tượng Phật Nhật Bản (năm 2014-2015) và Bảo quản hai cánh cửa chùa Phổ Minh (2016-2018).

“Với những giá trị văn hoá, lịch sử to lớn, hai cánh cửa chùa Phổ Minh nằm trong cụm di tích đền Trần- chùa Phổ Minh trước đây đã nhiều lần được gia cố, tu sửa bằng nhiều loại vật liệu như thạch cao, xi măng, sơn... Cùng với thăng trầm của lịch sử, chịu tác động của những biến đổi khíhậu, hai cánh cửa trước khi tu sửa đã bị mục rỗng nhiều chỗ. Với sự tài trợ của Quỹ Sumitomo, việc tu sửa, phục dựng hai cánh cửa chùa Phổ Minh đã được thực hiện trong 3 năm 2016-2018 với tổng kinh phíhơn 13 triệu Yên (gần 2,6 tỉ đồng)...”, bà Nguyễn Thị Hương Thơm cho biết.

Đồng quan điểm về tầm quan trọng của công tác bảo quản hiện vật trong bảo tàng, TS. Phạm Quốc Quân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam lưu ý: “Nhìn tổng thể, công tác bảo quản ở nước ta chưa thực sự nhận được sự quan tâm từ các cấp, các ngành và của cộng đồng. Dẫu rằng, nhận thức việc bảo quản hiện vật là vô cùng quan trọng nhằm giữ gìn những di sản văn hoá cho muôn đời sau. Ít có những dự án chuyên về công tác bảo quản, trong khi có quá nhiều sưu tập hiện vật mong manh, nhạy cảm đang kêu cứu”. Ông Phạm Quốc Quân cho rằng, “khoảng trống” trong công tác bảo quản cổ vật đang nhanh chóng cần được lấp đầy.

Mở rộng hợp tác quốc tế trong bảo quản hiện vật

Theo Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, ngoài mục đích đánh giá kết quả 3 năm thực hiện dự án bảo quản, phục dựng cánh cửa chùa Phổ Minh và chặng đường 6 năm hợp tác bảo quản do Quĩ Sumitomo tài trợ, mục đích chính của hội thảo khoa học là những vấn đề đặt ra trong bảo quản hiện vật bảo tàng. Theo đó, hướng đến những giải pháp nâng cao chất lượng bảo quản hiện vật bảo tàng nói chung và phát huy hơn nữa hiệu quả các dự án hợp tác quốc tế về bảo quản.

Chia sẻ những kinh nghiệm về công tác bảo quản tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, bà Nguyễn Thị Hương Thơm chia sẻ, Bảo tàng đã đầu tư xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống kho bảo quản hiện vật với các trang thiết bị cần thiết để kiểm soát môi trường theo đúng yêu cầu kỹ thuật. Các kho bảo quản hiện vật không những được phân chia theo giai đoạn lịch sử, nguồn gốc xuất xứ mà còn theo chất liệu để kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm trong môi trường kho hiện vật, phù hợp với từng chất liệu cụ thể.

 Tượng Phật Nhật Bản được Quỹ Sumitomo hỗ trợ bảo quản

“Đối với những tài liệu, hiện vật bị xuống cấp, Bảo tàng trang bị phòng thínghiệm với những trang thiết bị cần thiết. Nhờ đó, nhiều hiện vật với chất liệu khác nhau đã được bảo quản thành công, vừa kéo dài được tuổi thọ, vừa giữ được nguyên vẹn giá trị lịch sử, nghệ thuật của hiện vật; góp phần vào thành công của các cuộc trưng bày và phục vụ tốt công tác nghiên cứu, bảo tồn hiện vật lâu dài...”, bà Thơm nhấn mạnh.

Mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo quản hiện vật là một trong những định hướng sẽ tiếp tục được Bảo tàng đẩy mạnh trong thời gian tới. Theo ông Nguyễn Văn Cường, những năm qua, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã mở rộng nhiều mối quan hệ hợp tác mới, tranh thủ sự tài trợ, giúp đỡ của các bảo tàng và tổ chức quốc tế trong lĩnh vực bảo quản như: Phái đoàn Wallonie Bruxelles (Bỉ), Hàn Quốc, Đức, Pháp..., nhiều lượt cán bộ được tham gia các khóa đào tạo, tập huấn quốc tế về bảo quản.

Đặc biệt, trong 6 năm liên tục, Quỹ Sumitomo (Nhật Bản) đã tài trợ, cử chuyên gia đầu ngành của Nhật sang thực hiện tu sửa, bảo quản những hiện vật, tác phẩm có giá trị cho Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Theo đánh giá của các chuyên gia, việc tài trợ không chỉ giúp cho những hiện vật được bảo quản, tu sửa tốt mà còn tạo cơ hội cho các cán bộ Bảo tàng nâng cao trình độ chuyên môn.

“Trong thời gian tới, với sự giúp đỡ của Bảo tàng Kyushu, Bảo tàng Lịch sử quốc gia sẽ tiếp tục đề xuất Quỹ Sumitomo tài trợ cho công việc nghiên cứu và bảo quản nhóm hiện vật chất liệu giấy thuộc sưu tập sắc phong hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, dự kiến sẽ thực hiện trong 3 năm tài khoá 2019-2021...”, bà Nguyễn Thị Hương Thơm cho biết thêm.

 HƯƠNG ANH