Kể chuyện di sản Đờn ca tài tử giữa lòng phố sách

VHO - “Tơ đồng hậu tổ - Di sản và tiếp nối” tái hiện hành trình hình thành Đờn ca tài tử Nam Bộ và tôn vinh các thế hệ nghệ nhân, nhạc sư gìn giữ di sản.

Tối 23.5, tại Đường Sách TP.HCM, chương trình kể chuyện văn hóa cộng đồng “Tơ đồng hậu tổ - Di sản và tiếp nối” diễn ra trong khuôn khổ Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm lần 5 do Đường Sách TP.HCM phối hợp Chất Việt Explorians và Magiskator tổ chức.

Chương trình tập trung giới thiệu giá trị của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ, đồng thời tạo không gian giao lưu giữa giới nghiên cứu, nghệ nhân và công chúng.

Thông qua hình thức trò chuyện văn hóa kết hợp biểu diễn nghệ thuật, chương trình nhìn lại quá trình hình thành, phát triển của Đờn ca tài tử Nam Bộ và vai trò của các thế hệ nhạc sư, nghệ nhân trong việc gìn giữ loại hình nghệ thuật này.

Tại phần giao lưu, các diễn giả gồm nhạc sĩ Kiều Tấn, NSƯT Huỳnh Khải, NNƯT Huỳnh Hữu Trí và ThS. Nguyễn Văn Hoàng đã chia sẻ nhiều tư liệu, câu chuyện liên quan đến các nhạc sư tiền bối như Cao Hoài Sang, Cao Quỳnh Cư, Cao Quỳnh Diêu và Nguyễn Văn Thinh.

Theo NSƯT Huỳnh Khải, trong hồ sơ quốc gia trình UNESCO ghi danh Đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, có 8/20 bài ca của nhạc sư Cao Hoài Sang. Điều này cho thấy đóng góp quan trọng của ông đối với quá trình hình thành và phát triển của cổ nhạc Nam Bộ.

ThS. Nguyễn Văn Hoàng cho rằng việc tìm hiểu về các hậu tổ cổ nhạc không chỉ giúp nhìn lại lịch sử nghệ thuật mà còn góp phần lý giải những giá trị văn hóa bản địa đã nuôi dưỡng đời sống tinh thần người dân Nam Bộ qua nhiều thế hệ.

“Nếu không có lớp nghệ nhân tiền bối âm thầm gìn giữ bài bản tài tử, truyền nghề và lưu giữ tư liệu, chúng ta khó có thể hình dung được diện mạo phong phú của âm nhạc tài tử miền Nam”, NNND Thanh Tuyết bộc bạch.

Một trong những điểm nhấn của chương trình là phần phục dựng trích đoạn màn 1 tuồng cải lương Lục Vân Tiên, do nhạc sư Cao Hoài Sang soạn lời và nhạc sư Cao Quỳnh Cư dàn dựng từ năm 1923.

Từ các tư liệu lưu giữ hơn 100 năm, ê-kíp thực hiện tái hiện hình thức “Ca ra bộ độc thoại” - yếu tố được xem là tiền thân của nghệ thuật cải lương đầu thế kỷ XX.

Phần biểu diễn do NNND Thanh Tuyết chỉ đạo nghệ thuật, với sự tham gia của các tài tử ca Lê Hữu Vũ, Bùi Kha Duy cùng nhiều nghệ nhân đờn ca tài tử. Theo Ban Tổ chức, quá trình sưu tầm, nghiên cứu và phục dựng chương trình được thực hiện trong gần 10 năm. 

Bên cạnh các nghệ nhân kỳ cựu, chương trình còn có sự tham gia của nhiều tài tử trẻ. TS. Trần Văn Đại Lợi, người dẫn dắt chương trình bày tỏ: “Điều khiến tôi trăn trở nhiều năm nay là làm sao để lớp trẻ hiểu rằng cổ nhạc không hề xa cách. Trong từng câu ca, tiếng đờn đều có đời sống, đạo lý của ông cha. Khi người trẻ thật sự lắng nghe, các em sẽ tìm thấy sự đồng cảm”.

Không gian giao lưu cũng thu hút đông đảo khán giả, nhất là sinh viên và du khách tham dự. Nhiều ý kiến cho rằng hình thức kể chuyện văn hóa kết hợp biểu diễn trực tiếp giúp công chúng dễ tiếp cận hơn với Đờn ca tài tử và cải lương Nam Bộ.

Việc đưa chương trình vào khuôn khổ Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm được xem là cách kết nối di sản với các hoạt động văn hóa đô thị, văn hóa đọc và du lịch cộng đồng.

Trong bối cảnh nghệ thuật truyền thống đứng trước nhiều thay đổi của đời sống hiện đại, các hoạt động cộng đồng theo hướng trải nghiệm, tương tác được kỳ vọng góp phần mở rộng không gian tiếp cận di sản cho công chúng hôm nay.