Hiện nay đang ở đâu và ai quản lý, phát huy giá trị?

VHO - Một chiếc trống đồng được ba học sinh phát hiện vào tháng 5.1994 tại hang núi Thung Mai thôn Đồi Bồ (Thạch Bình, Nho Quan, Ninh Bình cũ), và ngay sau đó bàn giao cho chính quyền địa phương. Từ đó đến nay đã hơn 30 năm, gia đình của những cháu phát hiện năm xưa không biết hiện trống này đang cất giữ, bảo quản ở đâu, phát huy giá trị thế nào, và đặc biệt chưa được nhận sự khen thưởng…

 Đó là một phần câu chuyện đang râm ran trên mạng xã hội, nhận được sự quan tâm của nhiều người. Ngay sau khi biết thông tin, chúng tôi đã tiến hành xác minh từ cơ quan chức năng và những người “trong cuộc”.

Chỉ mong mỏi hai điều

Trao đổi với người đăng nội dung trên lên Facebook cá nhân là ông Quách Văn Quyết, em trai ông Quách Văn Quỳnh, một trong những người được cho là phát hiện trống đồng năm xưa, cho biết: “Tôi là người nhà của ông Quách Văn Quỳnh, người mà năm 1994 trong lúc đi rừng tại xã Thạch Bình, huyện Nho Quan (Ninh Bình cũ) đã phát hiện một chiếc trống đồng cổ. Gia đình chúng tôi đã không giữ làm của riêng, mà đã mời chính quyền đến và bàn giao ngay cho UBND xã Thạch Bình. Đến nay gia đình vẫn còn lưu giữ ảnh gốc chụp gia đình bên trống đồng ngay sau khi phát hiện và Giấy xác nhận bàn giao viết tay năm 1994 có chữ ký và dấu đỏ của UBND xã Thạch Bình…

Từ 1994 đến nay hơn 30 năm, gia đình chưa nhận được bất kỳ giấy khen, tiền thưởng hay thông báo nào về hiện trạng, vị trí lưu giữ, giá trị của trống đồng. Gia đình chúng tôi chỉ mong được biết chiếc trống đồng năm 1994 hiện đang lưu giữ ở đâu, hồ sơ khen thưởng năm đó còn lưu không và chế độ cho người phát hiện theo luật định đã được giải quyết chưa? Chúng tôi cam kết chịu trách nhiệm về tính xác thực của ảnh và giấy tờ”.

Ông Quách Văn Quyết cho biết thêm, ngày 16.5.1994, anh Quỳnh cùng hai người bạn là Quách Văn Luân và Bùi Văn Chiến đi vào hang Thung Mai, núi Đồi Bồ đã phát hiện một chiếc trống đồng. Ba đứa trẻ đã khiêng về báo cho bố Quỳnh là ông Quách Văn Xuân. Ngày 17.5.1994, Công an huyện Nho Quan và UBND xã Thạch Bình đã đến nhà lập biên bản, tiếp nhận chiếc trống về xã bảo quản. Trong biên bản có ghi rõ sẽ thẩm định và có chính sách trích thưởng cho người phát hiện theo quy định của Nhà nước.

“Hơn 30 năm trôi qua, gia đình tôi chưa nhận được một thông tin nào về chiếc trống này. Bây giờ chúng tôi lên tiếng chỉ mong mỏi hai điều. Một là, được biết chiếc trống đồng mà anh trai tôi cùng hai người bạn khác tìm thấy năm xưa đang ở đâu, có được bảo quản và phát huy giá trị không? Hai là, được trả lại sự ghi nhận danh dự cho người đã có công phát hiện là Quách Văn Quỳnh và hai bạn đi cùng một tấm giấy khen, dù là đã muộn sau bao nhiêu năm”, ông Quyết đề nghị.

Bên cạnh hai tấm ảnh gốc, ông Quách Văn Quyết cũng đã cung cấp cho chúng tôi “Biên bản cam kết về việc quản lý báu vật do nhân dân phát hiện” được lập ngày 17.5.1994 có đại diện của cấp ủy, chính quyền địa phương, Công an huyện và các gia đình có con cháu phát hiện trống đồng. Các bên cùng tiến hành lập biên bản với nội dung như sau: Trưa ngày 16.5.1994, ba cháu Quách Văn Quỳnh, Bùi Văn Chiến và Quách Văn Luân trong lúc vào hang núi Thung Mai lấy củi đã phát hiện một chiếc trống đồng ở trong hang núi và đưa về gia đình ông Quách Văn Xuân bảo quản.

Đại diện UBND xã Thạch Bình đã đến tại gia đình ông Xuân xem xét sự việc, lập biên bản về chiếc trống đồng và giao cho gia đình quản lý. Sau đó, UBND xã đã báo cáo về huyện. Công an huyện đã cử cán bộ do ông Bùi Xuân Thắng, Phó trưởng Công an huyện trực tiếp xuống tại gia đình ông Xuân kiểm tra và nhận thấy việc để chiếc trống đồng kể trên ở gia đình ông Xuân là không an toàn, không đảm bảo về an ninh trật tự.

Lãnh đạo Công an huyện đã có ý kiến chỉ đạo cho UBND xã và đại diện các gia đình là đưa chiếc trống đồng về UBND xã quản lý để đảm bảo an toàn, an ninh trật tự và làm các thủ tục thông báo cho các cơ quan chức năng làm công tác xác định giá trị và thực hiện chính sách khen thưởng thỏa đáng.

Đại diện UBND xã và ba gia đình đã thảo luận và đi đến thống nhất: Đưa chiếc trống đồng kể trên về UBND xã Thạch Bình bảo quản. Hai bên cam kết những điều khoản sau: UBND xã Thạch Bình phải có trách nhiệm bảo quản an toàn tuyệt đối chiếc trống đồng này. UBND xã Thạch Bình và Công an huyện Nho Quan phải thông báo ngay cho cơ quan chức năng có thẩm quyền quản lý báu vật để tiến hành xác định giá trị báu vật và báo cáo cấp có thẩm quyền quản lý theo quy định. Phải có chính sách khen thưởng cho ba gia đình có thân nhân đã phát hiện được báu vật một cách thỏa đáng, đúng chính sách hiện hành và phải được thực hiện đầy đủ, sòng phẳng trước khi đưa hiện vật ra khỏi UBND xã Thạch Bình…

Được biết, ngày 9.9.2026, UBND xã Thạch Bình (nay là xã Phú Sơn) đã mời gia đình ông Quách Văn Quỳnh lên trụ sở làm việc, và tiếp nhận đơn đề nghị xem xét, giải quyết.

Những thông tin chưa… trùng khớp

Tiếp tục xác minh những thông tin liên quan về trống đồng được phát hiện năm 1994 tại hang núi Thung Mai thuộc thôn Đồi Bồ, chúng tôi đã tra cứu nhiều tài liệu, văn bản, nhưng lại nhận thấy có những dấu hiệu không trùng khớp.

Trong bài “Dấu ấn văn hóa Đông Sơn trên đất Ninh Bình qua sưu tập hiện vật “Đồ đồng Đông Sơn” đang lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh” đăng trên trang web Sở VHTT Ninh Bình ngày 24.5.2022 của tác giả Vũ Thị Thu, chỉ cho biết thông tin rất ngắn gọn: “Năm 1998, ba em học sinh đã phát hiện ra trống đồng trong hang đá có nước tại thôn Thạch La, xã Thạch Bình, huyện Nho Quan”.

Với nội dung này chỉ có một thông tin trùng khớp với phản ánh của ông Quách Văn Quyết là “ba em học sinh đã phát hiện ra trống đồng trong hang đá”, nhưng lại có nhiều chi tiết chưa phù hợp. Ông Quyết cho biết anh trai là Quách Văn Quỳnh và hai người bạn phát hiện trống đồng tại hang núi Thung Mai, thuộc thôn Đồi Bồ, xã Thạch Bình nay xã Phú Sơn; tuy nhiên trong bài viết của mình, tác giả Vũ Thị Thu lại cho rằng “ba em học sinh đã phát hiện ra trống đồng trong hang đá có nước tại thôn Thạch La, xã Thạch Bình”.

Qua tìm hiểu được biết trên địa bàn xã Thạch Bình cũ có thôn Thạch La. Hơn nữa, ông Quách Văn Quyết và “Biên bản cam kết về việc quản lý báu vật do nhân dân phát hiện” được lập ngày 17.5.1994 cho biết, ba em học sinh phát hiện trống đồng vào ngày 16.5.1994, nhưng tác giả Vũ Thị Thu lại viết phát hiện trống đồng năm 1998, cách nhau đến bốn năm.

Căn cứ một nguồn tài liệu khác, chúng tôi được biết năm 2000, trong quá trình kiểm kê hiện vật, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình có xác nhận: Trống. Ở phần mô tả ghi: Mặt có ngôi sao mười cánh, trang trí hoa văn đơn giản. Qua nghiên cứu ban đầu thì đây là trống H1, thuộc nền văn hóa Đông Sơn, cách ngày nay khoảng 2000-2500 năm. Chủ nhân của trống là người Việt cổ, dùng trong lễ hội chiến trận. Trống được phát hiện trong hang đá có nước tại thôn Thạch La, xã Thạch Bình, huyện Nho Quan. Công an huyện Nho Quan giao cho Bảo tàng 23.12.1998. Bảo tàng tỉnh Ninh Bình còn cho biết, trống này bằng chất liệu đồng, đường kính 42,31cm, đường kính đáy 47cm, trọng lượng 19,2kg; quanh thân có nhiều lỗ hàn…

Đối chiếu tài liệu này với “Biên bản cam kết về việc quản lý báu vật do nhân dân phát hiện” được lập ngày 17.5.1994, thấy có nhiều điểm không trùng khớp. Thứ nhất địa điểm phát hiện thuộc hai thôn khác nhau, thứ hai, thời gian phát hiện cách nhau bốn năm. Trao đổi thêm, ông Quách Văn Quyết cho biết từ trước đến nay tại thôn Thạch La không phát hiện trống đồng nào, chỉ có thôn Đồi Bồ tìm thấy, và cả thôn xóm đều biết. “Khi đó tôi đã 10 tuổi nên còn nhớ, lúc cân trống nhiều người xác nhận khoảng 18 hay 19kg. Những thông tin khác nhau cần được chính quyền, cơ quan chức năng giải đáp”, ông Quyết nói.