Hội An – Đất lành ươm sáng tạo

VHO - Trong khuôn khổ Tuần lễ Sáng tạo Hội An 2026, chiều 29.8, tọa đàm và kết nối “Hội An - Đất lành ươm sáng tạo” đã mở ra không gian trao đổi đa chiều về cách Hội An có thể phát huy lợi thế của một đô thị di sản để nuôi dưỡng sáng tạo, thúc đẩy các ý tưởng mới và từng bước hình thành một hệ sinh thái sáng tạo gắn với cộng đồng.

Đồng hành tọa đàm có các nhà quản lý, chuyên gia và nhà thực hành đến từ nhiều lĩnh vực: phát triển đô thị, chính sách đổi mới sáng tạo, dữ liệu, kinh tế sáng tạo, thiết kế và phát triển sản phẩm từ di sản. Cùng với đó là các nghệ nhân, doanh nghiệp, người trẻ và các chủ thể sáng tạo.

Di sản là nền tảng cho sáng tạo

Các phiên trao đổi tại tọa đàm Hội An – Đất lành ươm sáng tạo” cùng nhìn vào một câu hỏi chung: Hội An cần những điều kiện nào để những sáng tạo có thể được ươm mầm, kết nối và tạo ra giá trị lâu dài từ chính tài nguyên văn hóa của mình?

Đồng thời mở rộng trao đổi về cách Hội An phát huy giá trị di sản trong dòng chảy của công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Hội An có một nền tảng đặc biệt cho tiến trình này. Đây là đô thị di sản được hình thành qua nhiều thế kỷ giao thương, giao lưu văn hóa và cộng cư.

Những giá trị ấy vẫn đang hiện diện trong kiến trúc, làng nghề, nghệ thuật dân gian, ẩm thực, tri thức bản địa, nếp sống và trong chính cộng đồng đang tiếp tục gìn giữ, thực hành và truyền lại mỗi ngày.

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng có vai trò quan trọng, Hội An có nhiều điều kiện để phát triển các sản phẩm, dịch vụ và mô hình mới từ tài nguyên bản địa: từ thiết kế, thủ công, nghệ thuật, du lịch, truyền thông, giáo dục cộng đồng đến ứng dụng công nghệ và dữ liệu.

Điều được đặt ra không chỉ là khai thác những giá trị sẵn có, mà quan trọng hơn là làm thế nào để những giá trị mới được tạo ra tiếp tục nuôi dưỡng sức sống của di sản, mở rộng cơ hội cho cộng đồng và tạo thêm không gian để người trẻ tham gia vào quá trình phát triển thành phố.

Hội An hiện có nhiều nguồn lực quý: hệ thống làng nghề, đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ, doanh nghiệp, người làm du lịch, các nhóm sáng tạo, cộng đồng địa phương và một thế hệ trẻ ngày càng quan tâm đến văn hóa, di sản, công nghệ và những mô hình phát triển mới.

Bên cạnh đó là mạng lưới các chuyên gia, trường đại học, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và đối tác đang quan tâm đồng hành cùng Hội An.

Tuy nhiên, để những nguồn lực ấy thực sự kết nối thành một hệ sinh thái sáng tạo, Hội An cần đặt ra những câu hỏi rộng hơn về chính sách, dữ liệu, nguồn lực, thị trường, thiết kế và những mô hình hợp tác phù hợp với đặc thù của một đô thị di sản.

Chính ở những điểm giao thoa ấy, di sản có thể trở thành nền tảng cho sáng tạo, đổi mới và những giá trị mới trong đời sống đương đại.

Từ chính sách đến những không gian thử nghiệm

Tọa đàm tập trung vào hai nội dung thảo luận chính: xây dựng hệ sinh thái sáng tạo từ chính sách - nguồn lực - dữ liệu và chuyển hóa di sản thành những giá trị mới thông qua thiết kế, sản phẩm và năng lực của cộng đồng.

Phát biểu tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Hội An, Phó Giám đốc Sở VHTTDL thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh, một môi trường sáng tạo cần nhiều hơn những người có ý tưởng. Chính sách, nguồn lực, môi trường thử nghiệm và khả năng kết nối mới là những điều giúp ý tưởng phát triển thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tế.

Đồng thời cũng đặt kỳ vọng chương trình tạo ra những kết nối cụ thể giữa cơ quan quản lý với cộng đồng sáng tạo, nghệ nhân với nhà thiết kế, người trẻ với giá trị truyền thống và các chủ thể địa phương với doanh nghiệp, chuyên gia, tổ chức trong nước và quốc tế.

Các phiên trao đổi tại tọa đàm cùng nhìn vào một câu hỏi chung: Hội An cần những điều kiện nào để sáng tạo có thể được ươm mầm, kết nối và tạo ra giá trị lâu dài từ chính tài nguyên văn hóa của mình?

Từ chính sách, dữ liệu, nguồn lực hỗ trợ đến các phương thức phát triển sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh tế dựa trên di sản, nghề thủ công và nghệ thuật dân gian, các nội dung trao đổi hướng tới việc nhận diện rõ hơn những nguồn lực hiện có, những nhu cầu cần được hỗ trợ và những khả năng hợp tác có thể được thúc đẩy trong thời gian tới.

 

Ở phiên đầu tiên “Chính sách, nguồn lực và định hướng phát triển Đô thị sáng tạo Hội An”, ông Nguyễn Viết Toàn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng đã có tham luận về các chính sách và chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, nhấn mạnh sản phẩm sáng tạo cần được bảo hộ, xây dựng thương hiệu và tiếp cận những mạng lưới thị trường rộng hơn.

Ở phần thảo luận bàn tròn, các góc nhìn cùng gặp nhau ở câu hỏi làm thế nào để Hội An vừa giữ được nền tảng di sản, vừa tạo thêm động lực phát triển mới.

Từ góc nhìn quản lý, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An nhấn mạnh bảo tồn cần duy trì sức sống kinh tế, văn hóa và xã hội bên trong phố cổ, làng nghề và cộng đồng, đồng thời tạo không gian cho những thử nghiệm phù hợp.

Ông Kiều Việt Cường, Quyền Trưởng Đại diện Văn phòng UN-Habitat tại Việt Nam, đưa trọng tâm về người trẻ và chia sẻ tiến trình gần ba năm UN-Habitat đồng hành cùng Hội An qua khảo sát, nâng cao năng lực, đối thoại và những bài toán thực tế, từng bước giúp thanh niên nhìn thấy rõ hơn vai trò của mình trong tương lai đô thị.

Từ góc nhìn dữ liệu, ông Huỳnh Ngọc Tấn, đồng Sáng lập Cộng đồng Nghiên cứu Kinh tế Đô thị FUSE cho thấy dữ liệu có thể giúp thành phố nhận diện sức sống đô thị, hành vi du khách và những cơ hội để đưa dòng trải nghiệm đến gần hơn với làng nghề, nghệ nhân và các không gian sáng tạo ngoài khu vực trung tâm.

Đáng chú ý, từ các trao đổi tại tọa đàm, UN-Habitat đề xuất xây dựng một lộ trình học tập và thực hành sáng tạo liên tục cho người trẻ Hội An. Lộ trình này giúp các em bắt đầu từ việc làm quen với di sản, sáng tạo và phát triển bền vững ở bậc tiểu học; tiến tới các nhóm quan sát, nhận diện và thử giải quyết vấn đề ở THCS, THPT; rồi kết nối nghệ nhân, chuyên gia, phòng thí nghiệm và các không gian thử nghiệm ở bậc đại học.

Cùng với đó là nhu cầu hình thành những nhóm trẻ nòng cốt, tạo thêm các bài toán thực tế để thanh niên cùng tham gia và duy trì những kết nối đã có sau từng dự án. Hướng đi này đặt nền tảng cho một lực lượng sáng tạo được chuẩn bị lâu dài, thay vì chỉ xuất hiện theo từng chương trình ngắn hạn.

Không nhất thiết chỉ có một “trung tâm sáng tạo”

Nếu phiên thảo luận đầu tiên tập trung vào hệ sinh thái, chính sách và nguồn lực, phiên thứ hai chuyển sang câu chuyện “Thiết kế bền vững và nâng cao năng lực chủ thể”.

TS. KTS. Nguyễn Văn Nguyên, Nhà sáng lập Công viên Đất Nung Thanh Hà đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tế từ làng gốm Thanh Hà. Theo ông, Hội An có một lợi thế đặc biệt khi di sản vẫn sống trong cộng đồng, nhưng những giá trị sẵn có không tự tạo nên một tương lai bền vững. Nghệ nhân, nhà nghiên cứu, nhà thiết kế, nghệ sĩ và người làm kinh doanh cần có những không gian để gặp nhau, thử nghiệm và đưa tri thức từ ký ức đến sản phẩm mới.

Một đề xuất đáng chú ý từ phần chia sẻ này là Hội An không nhất thiết cần một trung tâm sáng tạo lớn duy nhất. Thay vào đó, những làng nghề, xưởng thủ công, không gian nghệ thuật, bảo tàng, nhóm sáng tạo và cộng đồng có thể trở thành các hạt nhân nhỏ trong một mạng lưới chung, cùng chia sẻ nguồn lực, dữ liệu, chuyên gia và cơ hội hợp tác.

Cách tiếp cận này mở ra một hình dung rộng hơn về không gian sáng tạo Hội An: không bó hẹp trong một địa điểm, mà có thể được hình thành từ chính những không gian văn hóa, nghề nghiệp và cộng đồng đang hiện hữu. Khi được kết nối, những “hạt nhân” nhỏ ấy có thể tạo thành một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau, giúp các ý tưởng có thêm cơ hội thử nghiệm và phát triển.

Để người trẻ trở thành chủ thể sáng tạo

Một câu hỏi được đặt ra sau tọa đàm là: Người trẻ sẽ đứng ở đâu trong hệ sinh thái sáng tạo? Câu chuyện này sẽ tiếp tục được mở rộng tại tọa đàm “Thế hệ trẻ với công nghiệp văn hóa sáng tạo ở Hội An”, diễn ra vào chiều 31.8. Chương trình dành không gian để thanh niên và cộng đồng cùng trao đổi, đề xuất về các định hướng và hoạt động tiếp theo cho hệ sinh thái sáng tạo tại Hội An sau Tuần lễ.

Để một hệ sinh thái sáng tạo có thể tiếp tục phát triển, người trẻ cần có cơ hội tham gia một cách thực chất: được lắng nghe, đề xuất ý tưởng, thử nghiệm cách làm và cùng tham gia vào những hoạt động diễn ra tại chính nơi mình đang sống.

Từ những kết quả đã được hình thành trong Tuần lễ, người tham dự sẽ cùng trao đổi về các hoạt động có thể tiếp tục triển khai tại Không gian Sáng tạo Hội An, những nguồn lực cần huy động và phương thức tham gia của thanh niên, nghệ nhân, doanh nghiệp và các nhóm cộng đồng.

Thông qua làm việc nhóm, trao đổi ý tưởng, phản hồi và lựa chọn các đề xuất ưu tiên, chương trình hướng tới việc xác định một số hoạt động có tính khả thi, các nhóm nòng cốt và các đầu mối có khả năng tiếp tục phối hợp trong giai đoạn sau Tuần lễ.

Từ một tọa đàm đến những kết nối dài hạn

“Hội An - Đất lành ươm sáng tạo” và “Thế hệ trẻ với công nghiệp văn hóa sáng tạo ở Hội An” là hai hoạt động nằm trong chuỗi tọa đàm và kết nối “Nghệ cả Làng”, diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ Sáng tạo Hội An 2026. Chuỗi chương trình được xây dựng như một diễn đàn trao đổi đa bên, nhằm nhận diện các nguồn lực sáng tạo của Hội An và thảo luận về những phương thức phát huy giá trị di sản, nghề thủ công, nghệ thuật dân gian và các thực hành sáng tạo đương đại trong đời sống hiện nay.

Điểm đáng chú ý là bên cạnh các phiên trao đổi chuyên môn, chương trình dành một phần riêng cho hoạt động gặp gỡ và kết nối giữa nghệ nhân, doanh nghiệp, thanh niên, chuyên gia và các đối tác thị trường. Không chỉ tập trung nhận diện nguồn lực và mở rộng các kết nối, từ những cuộc trò chuyện này, các nhu cầu hỗ trợ, ý tưởng, nguồn lực có thể chia sẻ và những cơ hội hợp tác đã được nhận diện rõ hơn. Đây cũng được xem là một bước chuẩn bị cho việc từng bước hình thành Mạng lưới Kết nối Sáng tạo Hội An, với những hoạt động có thể tiếp tục được triển khai sau Tuần lễ Sáng tạo.

Không chỉ là chuỗi hoạt động trao đổi về công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, từ câu chuyện của những người làm nghề, nghệ nhân, người trẻ đến doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng, chuỗi tọa đàm và kết nối “Nghệ cả Làng” mở ra không gian đối thoại, kết nối và tìm kiếm những cách làm mới để di sản, nghề thủ công và các thực hành sáng tạo tại Hội An tiếp tục tạo ra giá trị trong đời sống đương đại.