Định hình giá trị di sản phía Bắc sông Hồng trong phát triển công nghiệp văn hoá Thủ đô

VHO - Sáng 13.1, tại xã Đông Anh, Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), Hội Khoa học Lịch sử TP. Hà Nội phối hợp với Ban Quản lý Di tích Hoa Lâm Viên tổ chức Tọa đàm khoa học “Hoa Lâm Viên – Hành cung thời Lý: Giá trị di sản và định hướng trong phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay”.

 Đây là hoạt động thiết thực chào mừng kỉ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên (6.1.1946 – 6.1.2026) và hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. 

Tọa đàm diễn ra trong dịp Dự án tu bổ, tôn tạo chùa Phúc Lâm cổ (Hoa Lâm Viên) hoàn thành tiến độ và tổ chức nghi lễ Thượng lương hạng mục Thượng điện Tam Bảo.

Không chỉ mang ý nghĩa học thuật, tọa đàm còn đặt ra những vấn đề thời sự về bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong bối cảnh Hà Nội đang thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa như một trụ cột tăng trưởng mới.

Giá trị lịch sử – văn hóa – tâm linh đặc sắc của Hoa Lâm Viên

Trong những năm gần đây, Hà Nội triển khai Nghị quyết số 09/NQ-TU của Thành ủy về phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2021 – 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nghị quyết xác định rõ yêu cầu khai thác hiệu quả các nguồn lực văn hóa – lịch sử để phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là du lịch văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, Hoa Lâm Viên – một hành cung quan trọng thời Lý, gắn với quê hương nhà Lý và không gian văn hóa Đông Anh (Đông Ngàn cổ) – nổi lên như một trường hợp tiêu biểu hội tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử, văn hóa, khảo cổ và kí ức cộng đồng.

Việc nhận diện đầy đủ giá trị của di tích, đồng thời tìm kiếm các mô hình bảo tồn, phát huy phù hợp, không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang tầm chiến lược đối với sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Tọa đàm khoa học được tổ chức như một diễn đàn liên ngành, nhằm trao đổi, thảo luận và đề xuất các định hướng, giải pháp để đưa di sản Hoa Lâm Viên trở thành một nguồn lực thực sự trong phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay.

Khu di tích Hoa Lâm Viên tọa lạc tại xã Đông Anh, Hà Nội, cách trung tâm Thủ đô khoảng 12km về phía Bắc. Di tích nằm trên khu đất ven sông Đuống, lưng tựa triền đê, phía trước hướng ra dòng sông, tạo thế đất vững chắc, hài hòa về phong thủy – một đặc điểm phổ biến trong việc lựa chọn vị trí xây dựng các công trình hoàng gia thời trung đại.

Theo sử liệu và truyền thuyết, Hoa Lâm Viên gắn liền với cội nguồn vương triều Lý, là quê hương của thân mẫu vua Lý Thái Tổ. Sau khi dời đô từ Hoa Lư ra Đại La năm 1010, vua Lý Thái Tổ đã cho xây dựng ly cung ngự uyển tại Trang Cối Giang – Hoa Lâm Viên.

Đây được xem là một trong những hành cung quan trọng bậc nhất ngoài Hoàng thành Thăng Long dưới triều Lý.

Không chỉ mang ý nghĩa là không gian nghỉ ngơi, sinh hoạt của hoàng gia, Hoa Lâm Viên còn phản ánh tư tưởng “hộ quốc an dân”, khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập, thịnh trị từ buổi đầu dựng nước.

Những dấu tích và di vật còn lưu giữ tại khu di tích như Miếu Âm Hồn, Mộ Hùng Công, Đồng Bãi Sập, Bãi Tổng Binh, Cầu Giá Ngự, cùng các hiện vật đặc trưng thời Lý như chân tảng đá hoa sen, gạch chạm khắc hoa văn, bậc tam cấp bằng đá… là những chứng tích sinh động về đời sống văn hóa, chính trị và tâm linh của Đại Việt thế kỷ XI – XIII.

Chính chiều sâu lịch sử – văn hóa này đã tạo nên giá trị đặc biệt của Hoa Lâm Viên trong tổng thể hệ thống di sản Thủ đô.

Ngày 20.3.2025, UBND huyện Đông Anh (nay là xã Đông Anh) ban hành Quyết định số 3542/QĐ-UBND phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng tu bổ, tôn tạo chùa Phúc Lâm cổ (Hoa Lâm Viên) với tổng mức đầu tư hơn 261 tỉ đồng, trên diện tích khoảng 2,14ha.

Dự án bao gồm tu bổ, tôn tạo các hạng mục quan trọng như Tam quan gác chuông, Tam bảo, nhà thờ Tổ, Tả vu – Hữu vu, hệ thống hành lang, nhà tăng và các công trình phụ trợ, đồng thời hoàn thiện hạ tầng kĩ thuật và cảnh quan di tích.

Đây là công trình trọng điểm của Đông Anh giai đoạn 2021 – 2025, được thành phố quan tâm, chỉ đạo sát sao, nhằm hiện thực hóa Quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 khu nông nghiệp sinh thái ứng dụng công nghệ cao Hoa Lâm Viên.

Đáng chú ý, trong quá trình triển khai, địa phương đã tham vấn ý kiến của nhiều nhà khoa học đầu ngành về khảo cổ, lịch sử, kiến trúc để đảm bảo tính khoa học, chuẩn mực và phù hợp với giá trị gốc của di tích.

Việc hoàn thành các hạng mục tu bổ không chỉ tạo diện mạo mới cho di tích, mà còn đặt nền tảng quan trọng cho các hoạt động bảo tồn, nghiên cứu và khai thác giá trị di sản trong tương lai.

Định hướng bảo tồn gắn với phát triển công nghiệp văn hóa

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS.TS Đặng Hồng Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học KHXHNV cho biết: Nhà Lý là triều đại đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử dân tộc, triều đại mà ở đó, Phật giáo và Dân tộc hòa làm một, Đạo pháp đồng hành cùng Xã hội.

Chính tinh thần cởi mở, khai phóng và nhân văn ấy của cha ông đã kiến tạo nên những công trình vĩ đại như Hành cung Hoa Lâm – nơi không chỉ là chốn nghỉ ngơi của vua chúa, mà còn là biểu tượng của sự gắn kết giữa vương quyền và thần quyền, giữa triều đình và làng xã.

Tuy nhiên, như người xưa vẫn nói: "Ngọc kia chẳng giũa chẳng mài, cũng thành vô dụng cũng hoài ngọc đi". Những di chỉ khảo cổ, những hiện vật gốm sứ tinh xảo, những dấu tích nền móng cung điện... nếu chỉ được cất giữ trong kho lưu trữ hay nằm im trên các báo cáo khoa học, thì chúng ta mới chỉ làm tròn một nửa trách nhiệm với tiền nhân.

Nửa trách nhiệm còn lại, khó khăn hơn nhưng cũng vinh quang hơn, chính là làm sao để di sản ấy "sống lại" trong hơi thở của thời đại ngày nay; làm sao để câu chuyện về Hoa Lâm Viên không chỉ là những dòng sử liệu khô khan, mà trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo, thành sản phẩm du lịch, thành niềm tự hào hãnh diện của mỗi người dân Đông Anh khi nhắc về quê hương mình.

Đó chính là bản chất của phát triển công nghiệp văn hóa mà chúng ta đang hướng tới.

Đề dẫn Toạ đàm, TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội kì vọng, Tọa đàm khoa học tập trung thảo luận và làm rõ một số vấn đề trọng tâm sau:

Nhận diện đầy đủ và hệ thống các giá trị lịch sử, văn hóa, khảo cổ học của Hoa Lâm Viên trong tổng thể lịch sử vương triều Lý, qua đó xác định vị trí đặc thù của di tích này trong cấu trúc quyền lực, tư tưởng và không gian văn hóa Đại Việt thời Lý trong tiến trình lịch sử Việt Nam.

Làm rõ mối quan hệ hữu cơ giữa Hoa Lâm Viên với quê hương nhà Lý và các di sản liên quan trong không gian văn hóa Đông Anh - Đông Ngàn cổ, đặt di tích này trong chỉnh thể hệ thống di sản Thủ đô Hà Nội, đặc biệt là mối liên kết với Cổ Loa và Hoàng thành Thăng Long tạo nên trục văn hóa bắc sông Hồng, qua đó khẳng định Hoa Lâm Viên như một cấu phần quan trọng trong không gian lịch sử - văn hóa liên vùng.

Trao đổi kinh nghiệm trong nước và quốc tế về bảo tồn, phát huy di sản hành cung, cung điện cổ gắn với phát triển công nghiệp văn hóa.

Đề xuất các định hướng, giải pháp khả thi nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Hoa Lâm Viên một cách bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Tọa đàm khoa học đã nhận được 22 tham luận của các giáo sư, phó giáo sư và nhà nghiên cứu uy tín trong các lĩnh vực sử học, khảo cổ học, kiến trúc, Hán Nôm, địa lí, quản lí văn hóa.

Các tham luận tập trung phân tích vai trò của hành cung Hoa Lâm Viên trong lịch sử vương triều Lý; mối quan hệ hữu cơ giữa di tích với quê hương nhà Lý và hệ thống di sản vùng Đông Anh – Đông Ngàn cổ; đồng thời đặt Hoa Lâm Viên trong chỉnh thể không gian văn hóa liên vùng, kết nối với Cổ Loa, Hoàng thành Thăng Long và trục văn hóa sông Hồng.

Hội thảo khoa học “Các vị Thánh tổ triều Lý trong lịch sử Phật giáo Việt Nam”

VHO - Ngày 27.12, tại Ninh Bình đã diễn ra Hội thảo khoa học “Các vị Thánh tổ triều Lý trong lịch sử Phật giáo Việt Nam”, thu hút sự tham dự của 400 đại biểu là các nhà khoa học, học giả, nhà nghiên cứu, giảng viên, tăng ni, Phật tử…

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đã trao đổi kinh nghiệm trong nước và quốc tế về bảo tồn, phát huy các di sản hành cung, cung điện cổ, nhấn mạnh yêu cầu hài hòa giữa bảo tồn giá trị lịch sử với nhu cầu phát triển du lịch, giáo dục di sản và các ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo.

Tọa đàm Hoa Lâm Viên – Hành cung thời Lý: Giá trị di sản và định hướng trong phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay không chỉ dừng lại ở việc nhận diện giá trị di sản, mà còn gửi đi thông điệp rõ ràng về việc “đánh thức nguồn lực nội sinh”, biến di sản văn hóa thành tài sản phục vụ phát triển bền vững.

Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, Hoa Lâm Viên được kì vọng sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong không gian văn hóa phía Bắc sông Hồng, góp phần làm giàu bản sắc và động lực phát triển cho Thủ đô.