Mỹ tạm áp thuế toàn cầu 10%: Thương mại thế giới trước bước ngoặt mới

VHO - Quyết định tạm thời áp mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10% của Tổng thống Mỹ đang tạo ra làn sóng chú ý lớn trên thị trường quốc tế. Động thái này không chỉ phản ánh cuộc tranh luận pháp lý - chính trị nội bộ tại Mỹ mà còn mở ra những biến động mới đối với chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu, trong đó có Việt Nam.

Thuế quan mới sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ

Ngày 20.2 (giờ địa phương), Tổng thống Donald Trump tuyên bố Nhà Trắng sẽ ban hành sắc lệnh hành pháp tạm áp mức thuế 10% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Quyết định được đưa ra ngay sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế đối ứng toàn diện.

Thay vào đó, chính quyền Mỹ viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 - cơ chế cho phép Tổng thống áp thuế tối đa 15% trong thời hạn 150 ngày nhằm xử lý tình trạng thâm hụt thương mại. Sau thời hạn này, việc gia hạn phải được Quốc hội Mỹ thông qua.

Theo số liệu từ Bộ Thương mại Hoa Kỳ, thâm hụt thương mại của Mỹ năm 2025 đạt khoảng 901,5 tỷ USD. Các chuyên gia cho rằng đây là một trong những lý do thúc đẩy Washington tìm kiếm công cụ điều chỉnh cán cân thương mại.

Giới phân tích nhận định phán quyết của Tòa án Tối cao đã thu hẹp không gian chính sách thuế quan của Nhà Trắng, buộc chính quyền phải chuyển sang các cơ sở pháp lý khác như Điều 122, Điều 232 hay Điều 301 trong Luật Thương mại Mỹ.

Thị trường tài chính phản ứng tích cực

Ngay sau tuyên bố áp thuế, thị trường chứng khoán Mỹ ghi nhận diễn biến bất ngờ. Chỉ số S&P 500 tăng 0,6%, Nasdaq Composite tăng 0,9%, còn Dow Jones tăng khoảng 139 điểm trong phiên 20.2.

Giới đầu tư xem quyết định này như một tín hiệu cho thấy chính quyền Mỹ vẫn chủ động kiểm soát chính sách thương mại sau phán quyết pháp lý bất lợi. Giá vàng giao ngay cũng tăng hơn 1,5%, phản ánh xu hướng tìm kiếm tài sản an toàn trong bối cảnh thương mại toàn cầu có dấu hiệu bước vào giai đoạn bất định mới.

Một số tổ chức nghiên cứu kinh tế tại Mỹ cảnh báo, nếu các mức thuế trước đây bị coi là không hợp lệ, Chính phủ Mỹ có thể phải hoàn trả tới 175 tỉ USD tiền thuế cho doanh nghiệp - con số lớn hơn ngân sách hằng năm của nhiều bộ liên bang.

Việt Nam trước biến động thuế quan Mỹ

Đối với Việt Nam, chính sách thuế mới của Mỹ có ý nghĩa đặc biệt khi Mỹ nhiều năm liền là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Theo Bộ Công Thương Việt Nam, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ duy trì quy mô trên 100 tỉ USD mỗi năm, trong đó Việt Nam xuất siêu lớn.

Thời gian gần đây, quan hệ thương mại hai nước có nhiều diễn biến đáng chú ý. Mỹ tiếp tục rà soát các vấn đề phòng vệ thương mại đối với một số mặt hàng Việt Nam như thép, gỗ dán, pin năng lượng và sản phẩm công nghệ cao, đồng thời thúc đẩy hợp tác chuỗi cung ứng trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ được nâng cấp năm 2023.

Việc áp thuế 10% trên phạm vi toàn cầu có thể tạo áp lực ngắn hạn lên các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, đồ gỗ và điện tử. Tuy nhiên, do mức thuế áp dụng đồng đều cho nhiều quốc gia, lợi thế cạnh tranh tương đối của Việt Nam chưa bị thay đổi căn bản.

Ở chiều ngược lại, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu có thể tiếp tục mang lại cơ hội thu hút đầu tư vào Việt Nam khi doanh nghiệp quốc tế tìm kiếm điểm sản xuất ổn định ngoài các khu vực rủi ro địa chính trị.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào việc Quốc hội Mỹ có gia hạn chính sách sau 150 ngày hay không. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam được khuyến nghị chủ động đa dạng hóa thị trường, nâng cao tiêu chuẩn sản phẩm và tăng khả năng thích ứng với môi trường thương mại ngày càng biến động.