Giữa lúc Mỹ siết sức ép quân sự, Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy nối lại đàm phán với Iran

VHO - Các động thái ngoại giao do Thổ Nhĩ Kỳ dẫn dắt đang được đẩy nhanh trong bối cảnh Mỹ triển khai thêm lực lượng tới Trung Đông, còn Iran phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại để tìm lối thoát cho bế tắc hạt nhân kéo dài.

Hãng tin Reuters ngày 2.2 dẫn nguồn quan chức Mỹ và Iran cho biết, hai nước dự kiến nối lại đàm phán hạt nhân vào ngày 6.2 tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ). Cuộc gặp được xem là nỗ lực ngoại giao quan trọng nhất trong nhiều tháng qua nhằm khôi phục đối thoại giữa Washington và Tehran, trong bối cảnh Trung Đông đứng trước nguy cơ bất ổn mới.

Theo kế hoạch, Đặc phái viên Nhà Trắng về Trung Đông Steve Witkoff sẽ gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Đáng chú ý, vòng tiếp xúc lần này không chỉ giới hạn ở khuôn khổ song phương mà còn có sự tham gia của nhiều quốc gia trong khu vực.

Một quan chức ngoại giao Trung Đông tiết lộ, Qatar, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Ai Cập cùng một số nước khác sẽ tham dự, với các cuộc gặp song phương, ba bên và đa phương được tổ chức song song.

Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối các bên, phối hợp cùng Qatar, Oman và Ai Cập nhằm tạo lập một không gian đối thoại rộng hơn, trong bối cảnh các nước Trung Đông lo ngại căng thẳng Mỹ - Iran có thể kéo theo một cuộc xung đột khu vực quy mô lớn.

Về phía Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết, nước này đang cân nhắc “nhiều khía cạnh và phương diện khác nhau” của đàm phán, đồng thời nhấn mạnh thời gian là yếu tố then chốt vì Iran muốn các lệnh trừng phạt kinh tế “bất công” sớm được dỡ bỏ.

Một số nguồn tin Iran cho hay, Tehran sẵn sàng thể hiện mức độ linh hoạt nhất định về làm giàu uranium, bao gồm khả năng bàn giao khoảng 400 kg uranium làm giàu cao độ và xem xét phương án không làm giàu theo cơ chế liên doanh. Tuy nhiên, Iran nhấn mạnh điều kiện quan trọng là Mỹ phải rút các khí tài quân sự ra xa lãnh thổ nước này.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục phát đi những tín hiệu cứng rắn. Phát biểu ngày 2.2, ông Trump cảnh báo rằng “những điều tồi tệ có thể xảy ra” nếu không đạt được thỏa thuận với Iran, đồng thời xác nhận các tàu chiến lớn của Mỹ đang được triển khai tới khu vực. Trước đó, Washington đã điều tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng nhiều tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường tới Trung Đông, làm gia tăng lo ngại về khả năng sử dụng vũ lực.

Tuy vậy, theo Trung tâm Soufan - một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại New York - chính quyền Trump đang tìm cách cân bằng giữa việc áp đặt các biện pháp trừng phạt “đủ mạnh” để gây sức ép với Tehran và việc tránh kéo Mỹ vào một cuộc xung đột quân sự mới tại Trung Đông. Một số nhà phân tích cho rằng việc thúc đẩy đàm phán thông qua trung gian Thổ Nhĩ Kỳ phản ánh toan tính này của Washington.

Liên quan đến các động thái ngoại giao song song, một quan chức Nhà Trắng cho biết, ông Witkoff dự kiến gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và các quan chức an ninh cấp cao của Israel vào ngày 3.2, trước khi tới Abu Dhabi tham dự vòng đàm phán Nga - Ukraine. Điều này cho thấy Mỹ đang phối hợp chặt chẽ với các đồng minh khu vực trong quá trình xử lý hồ sơ Iran.

Quan hệ Mỹ - Iran nhiều năm qua liên tục căng thẳng xoay quanh chương trình hạt nhân của Tehran. Các cuộc đàm phán từng được nối lại thông qua nhiều kênh trung gian nhưng đều rơi vào bế tắc.

Tình hình càng xấu đi sau khi Israel tiến hành không kích Iran hồi tháng 6, châm ngòi cho cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa hai nước và khiến tiến trình đối thoại gần như tê liệt. Trong thời gian đó, Mỹ cũng tiến hành không kích ba cơ sở hạt nhân của Iran, làm gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp.

Việc các bên quay lại bàn đàm phán tại Thổ Nhĩ Kỳ vì thế được xem là cơ hội hiếm hoi để “tháo ngòi nổ” trong bối cảnh Trung Đông đang đứng trước nhiều biến động khó lường.