Ảnh vệ tinh gây tranh cãi: Mỹ - Israel trúng bẫy máy bay giả của Iran?

VHO - “Nếu đúng như vậy thì, Iran-10 Mỹ-0. Iran đã chơi khăm Mỹ và Israel bằng cách vẽ những chiếc máy bay phản lực thay vì máy bay thật", một bài đăng trên Facebook viết.

Trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran leo thang tại Trung Đông, nhiều hình ảnh vệ tinh lan truyền trên mạng xã hội cho rằng các phi công Mỹ - Israel đã bị “đánh lừa” khi ném bom vào những mô hình máy bay giả được sơn vẽ trên mặt đất ở Iran.

Tuy nhiên, theo hãng thông tấn AFP (Pháp), thông tin này là sai sự thật; những hình ảnh đó được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và không cho thấy các cuộc tấn công thực sự.

“Vậy là Israel và Mỹ đã ném bom các hình vẽ chứ không phải máy bay phản lực thật. Iran đã di chuyển các máy bay phản lực thực sự của mình xuống lòng đất trước khi cuộc chiến bắt đầu”, một bài viết trên Facebook được đăng tải bởi một tài khoản ở Nam Phi vào ngày 6.3 cho biết.

Bài đăng bao gồm một hình ảnh dường như là ảnh vệ tinh của một sân bay, cho thấy một hố bom được bao quanh bởi hai hình vẽ bóng đen giống như máy bay phản lực quân sự.

Bài đăng này đã được chia sẻ hơn 2.500 lần, được đăng tải bởi một tài khoản Facebook giả danh lãnh đạo phe đối lập Nam Phi Julius Malema.

Các bài đăng tương tự đã được chia sẻ bằng tiếng Tây Ban Nha, tiếng Bulgaria, tiếng Hy Lạp và tiếng Romania. 

Hình ảnh do AI tạo ra

Theo AFP, Iran trước đây từng sử dụng các mồi nhử để đánh lạc hướng mục tiêu của đối phương. Ví dụ như các mồi nhử phản xạ radar nổi được triển khai trong cuộc chiến tranh Iran - Iraq năm 1980 - 1988.

Tuy nhiên, những tuyên bố cho rằng hình ảnh vệ tinh cho thấy Mỹ và Israel đã bị lừa ném bom các mục tiêu giả ở Iran trong cuộc xung đột hiện tại là sai sự thật.

Hình ảnh được chia sẻ trên Facebook mang nhiều dấu hiệu của sự chỉnh sửa, bao gồm cả các tọa độ vô nghĩa dọc theo các cạnh bức ảnh.

Ví dụ, ký hiệu “E” (hướng đông) xuất hiện ở vị trí thường là “N” (hướng bắc), trong khi các ký hiệu kinh độ và vĩ độ không tương ứng với bất kỳ hệ tọa độ toàn cầu nào được công nhận hoặc vị trí đã biết.

Bóng đen của máy bay phản lực cũng trông giống hệt nhau, như thể chúng được nhân bản, và có kích thước lớn bất thường so với các tòa nhà xung quanh.

Ngoài ra, khu vực xảy ra vụ nổ có tính đối xứng kỳ lạ, với nhiều hình tròn gọn gàng xung quanh miệng hố, trông có vẻ giống vẽ thêm vào hơn là một vụ nổ thực sự.

Nhìn chung, hình ảnh cũng quá sắc nét và rõ ràng, với độ tương phản sống động bất thường, không giống như ảnh vệ tinh thực tế thường có hiện tượng mờ nhẹ hoặc biến dạng do khí quyển.

Hai công cụ phát hiện AI khác nhau được AFP sử dụng để phân tích đều kết luận rằng hình ảnh này được tạo ra bởi một công cụ AI, rất có thể thuộc về Google.

Theo công cụ SynthID, nội dung trong bức ảnh trên có thể được tạo ra bởi một trong các mô hình AI của Google, chẳng hạn như Gemini hoặc Veo.

Phân tích lần thứ hai với công cụ Hive Moderation cho thấy xác suất hình ảnh được tạo ra bởi AI là 99%.

AFP đưa tin, những hình ảnh khác về hình vẽ máy bay giả được cho là do Iran sử dụng để đánh lừa máy bay đối phương cũng đã lan truyền trên mạng với những tuyên bố tương tự. 

“Nếu đúng như vậy thì, Iran-10 Mỹ-0. Iran đã chơi khăm Mỹ và Israel bằng cách vẽ những chiếc máy bay phản lực thay vì máy bay thật tại các căn cứ của họ. Iran đã di chuyển các máy bay phản lực thực sự của mình xuống lòng đất trước khi cuộc chiến bắt đầu”, bài viết trên Facebook được đăng tải bởi một tài khoản ở Kenya vào ngày 5.3 cho biết.

Một lần nữa, công cụ SynthID lại phát hiện hình ảnh chiếc trực thăng được "tạo ra bằng Google AI".

Một phân tích riêng biệt của Hive Moderation cũng kết luận rằng hai hình ảnh đầu tiên trong bài đăng (hiện đã bị xóa) được tạo ra bằng AI.

Công cụ Image Whisperer cũng phát hiện ra khả năng cao hình ảnh thứ ba được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo.

Những hình ảnh này đã được chia sẻ riêng lẻ ở nhiều nơi khác với những tuyên bố tương tự.

Thông tin sai lệch từ hình ảnh vệ tinh

AFP đưa tin, những hình ảnh vệ tinh giả mạo này xuất hiện sau sự nổi lên của các tài khoản giả mạo thông tin tình báo nguồn mở (OSINT) trên mạng xã hội.

“Do tình trạng hỗn loạn trong chiến sự, rất khó để xác định mức độ thành công của các cuộc tấn công từ phía đối phương”, nhà phân tích chiến tranh thông tin Tal Hagin nói với AFP.

“OSINT xuất hiện như một giải pháp, sử dụng hình ảnh vệ tinh công khai để vượt qua sự kiểm duyệt. Nhưng giờ đây nó đang bị các đối tượng tung tin giả lợi dụng”, ông nói thêm.

Nhà nghiên cứu tình báo nguồn mở Brady Africk nói với AFP rằng, giống như các hình thức đưa tin sai lệch khác, hình ảnh vệ tinh bị chỉnh sửa có thể gây ra những tác động thực tế khi được chia sẻ "mà không xác minh tính xác thực của nó".

"Điều này có thể gây ra những ảnh hưởng đa dạng, từ việc tác động đến dư luận về một vấn đề lớn, chẳng hạn như việc một quốc gia có nên tham gia vào xung đột hay không, cho đến ảnh hưởng đến thị trường tài chính", ông nói.

Theo AFP, vào ngày 10.3, công ty chụp ảnh Trái đất Planet Labs PBC (Mỹ) cho biết họ đã tăng thời gian trì hoãn việc công bố hình ảnh vệ tinh Trung Đông của mình lên 14 ngày để bảo vệ các quốc gia trong khu vực đồng minh với Mỹ.

Động thái này diễn ra sau quyết định trước đó trong tháng 3 về việc trì hoãn 96 giờ trong việc công bố các hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao, vốn thường được đăng tải rộng rãi chỉ vài giờ sau khi chụp.