Anh bãi bỏ ghế quý tộc cha truyền con nối tại Thượng viện

VHO - Quốc hội Anh đã thông qua đạo luật chấm dứt quyền tự động ngồi và bỏ phiếu của các quý tộc cha truyền con nối tại Thượng viện, khép lại một cơ chế tồn tại hàng thế kỷ trong hệ thống lập pháp của nước này.

Tối 10.3 (giờ địa phương), Thượng viện Anh đã thông qua Dự luật về các quý tộc cha truyền con nối, hoàn tất tiến trình cải cách được khởi xướng hơn 25 năm trước. Đây cũng là một trong những cam kết quan trọng trong cương lĩnh tranh cử của Chính phủ Công đảng do Thủ tướng Keir Starmer lãnh đạo, nhằm hiện đại hóa Thượng viện.

Phát biểu sau khi dự luật được thông qua, lãnh đạo Thượng viện Angela Smith nhấn mạnh Thượng viện giữ “vai trò quan trọng trong hệ thống quốc hội lưỡng viện của Anh”, song không ai nên có ghế trong cơ quan lập pháp chỉ vì tước hiệu được thừa kế.

Theo bà, việc thông qua dự luật là “bước đi đầu tiên quan trọng” trong quá trình cải cách Thượng viện, đồng thời cho biết chính phủ sẽ tiếp tục thúc đẩy các thay đổi khác trong tương lai, bao gồm quy định về nghỉ hưu và mức độ tham gia của các thành viên.

Hoàn tất cải cách dang dở

Trước khi luật mới được thông qua, vẫn còn 92 quý tộc cha truyền con nối có quyền ngồi và bỏ phiếu tại Thượng viện. Con số này là kết quả của một thỏa hiệp tạm thời sau cuộc cải cách năm 1999 dưới thời cựu Thủ tướng Tony Blair, khi hơn 600 quý tộc cha truyền con nối bị loại khỏi Thượng viện.

Ông Blair từng gọi cơ chế này là “lỗi thời” và cam kết sẽ tiến hành cải cách sâu rộng hơn đối với Thượng viện.

Theo quy định mới, các quý tộc cha truyền con nối chưa được phong tước vị quý tộc trọn đời sẽ mất ghế tại Thượng viện sau khi kỳ họp quốc hội hiện tại kết thúc, dự kiến vào cuối mùa xuân năm nay.

Một số thành viên thuộc nhóm này, trong đó có khoảng 15 người thuộc đảng Bảo thủ, có thể được bổ nhiệm làm quý tộc trọn đời. Việc đề cử các cá nhân cụ thể sẽ do phe đối lập quyết định và phải được Ủy ban bổ nhiệm của Thượng viện xem xét.

Thượng viện lớn nhất thế giới

Thượng viện Anh hiện có khoảng 800 thành viên, phần lớn được Thủ tướng bổ nhiệm trọn đời theo đề xuất của các đảng chính trị hoặc một ủy ban độc lập. Ngoài ra còn có các giám mục của Giáo hội Anh và trước đây là một số thành viên giữ ghế theo quyền thừa kế.

Trong nhiều năm, hệ thống bổ nhiệm này đã vấp phải nhiều chỉ trích. Các nhà phê bình cho rằng nó tạo ra một cơ quan lập pháp cồng kềnh và mang tính bè phái, khiến Thượng viện Anh trở thành một trong những cơ quan lập pháp lớn nhất thế giới, thậm chí nhiều thành viên hơn cả Hạ viện gồm 650 nghị sĩ do dân bầu.

Theo quy định hiện hành, Thượng viện có quyền sửa đổi các dự luật nhưng không thể chặn hoàn toàn luật do Hạ viện thông qua.

Những phản ứng trái chiều

Lãnh đạo phe đối lập Bảo thủ tại Thượng viện, Lord True, mô tả dự luật là “một liều thuốc đắng” đối với nhiều thành viên.

Ông cho rằng việc bãi bỏ cơ chế cha truyền con nối đồng nghĩa với việc khép lại hơn bảy thế kỷ đóng góp của tầng lớp quý tộc trong hoạt động nghị viện.

“Chúng ta đã đi đến hồi kết của hơn bảy thế kỷ phục vụ của các quý tộc cha truyền con nối trong nghị viện này”, ông nói, đồng thời nhắc lại những dấu mốc lịch sử quan trọng mà các quý tộc từng tham gia, từ các cuộc tranh luận về thuộc địa Mỹ đến việc thông qua Đạo luật bãi bỏ buôn bán nô lệ năm 1807.

Tuy vậy, nhiều chính trị gia khác hoan nghênh thay đổi này. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Tự do Lord Newby cho biết cảm xúc chủ đạo của ông là “sự nhẹ nhõm”, đồng thời cho rằng việc chấm dứt cơ chế quý tộc cha truyền con nối lẽ ra đã phải được thực hiện từ lâu.

Một số quý tộc cha truyền con nối cũng thừa nhận đây là bước ngoặt lớn đối với hệ thống hiến pháp của Anh. Bá tước Devon, một thành viên độc lập, cho rằng đất nước sẽ “nhớ” sự hiện diện của họ như một phần của truyền thống lâu đời trong cấu trúc nghị viện.

Việc thông qua dự luật đánh dấu bước thay đổi mang tính biểu tượng trong tiến trình cải cách Thượng viện, đồng thời khép lại một phần di sản phong kiến từng tồn tại trong hệ thống chính trị Anh suốt nhiều thế kỷ.