AI và cú hích cho chuyển dịch năng lượng tại châu Âu

VHO - Khi nhu cầu điện cho trí tuệ nhân tạo (AI) tăng nhanh, bài toán năng lượng toàn cầu trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Trong thách thức đó, AI đồng thời được kỳ vọng trở thành chìa khóa thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu quả hệ thống điện.

AI thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo

Nhu cầu năng lượng suy yếu tại châu Âu đang khiến dòng vốn đầu tư rút khỏi lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thúc đẩy đảo chiều xu hướng này, vừa kéo dòng tiền quay lại các dự án xanh, vừa làm gia tăng nhu cầu đối với nhiên liệu hóa thạch.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng điện từ năng lượng tái tạo trên toàn cầu được dự báo sẽ tăng khoảng 60% vào năm 2030, chiếm 45% tổng sản lượng điện.

Riêng tại châu Âu, gần một nửa lượng điện tiêu thụ trong năm 2024 đến từ các nguồn tái tạo. Khu vực này hiện cũng đang sở hữu hàng loạt dự án điện mặt trời và điện gió, cả trên bờ lẫn ngoài khơi.

Theo ông Peter Osbaldstone, Giám đốc nghiên cứu điện và năng lượng tái tạo châu Âu tại Wood Mackenzie, thách thức lớn nhất hiện nay là khả năng tích hợp các nguồn điện có tính biến động cao vào thị trường điện hiện hữu.

Áp lực này kéo theo sự biến động giá điện, làm suy giảm hiệu quả kinh tế của các khoản đầu tư và khiến việc hỗ trợ quá trình chuyển dịch sang hệ thống năng lượng khử carbon trở nên khó khăn và tốn kém hơn đối với chính phủ các nước.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng mạnh do AI thúc đẩy, nhiều nhà phân tích cho rằng nhiên liệu hóa thạch sẽ tiếp tục được sử dụng để tháo gỡ các nút thắt về năng lượng trong ngắn hạn.

IEA cũng đã hạ dự báo tăng trưởng năng lượng tái tạo giai đoạn 2025 - 2030 xuống 5% so với năm 2024, phản ánh sự thay đổi trong quan điểm và chính sách, đặc biệt từ phía Mỹ.

Dù vậy, việc quay lại sử dụng nhiên liệu hóa thạch chỉ được xem là giải pháp tạm thời nhằm hỗ trợ quá trình triển khai AI.

Về dài hạn, năng lượng tái tạo vẫn là con đường duy nhất để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng bền vững. 

Theo bà Agate Freimane, đối tác tại quỹ đầu tư mạo hiểm Norrsken, cả Trung Quốc và Mỹ đều nhận thức rõ nhu cầu về nguồn năng lượng khổng lồ để đáp ứng tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này đang được thể hiện qua việc đẩy mạnh ứng dụng năng lượng tái tạo.

Trên phạm vi toàn cầu, chi phí năng lượng tái tạo đã giảm hơn 90%. Riêng trong năm 2024, có tới 91% các dự án năng lượng tái tạo mới có giá thành thấp hơn so với năng lượng hóa thạch.

Theo bà, quá trình chuyển đổi này đang hình thành một vòng tuần hoàn: năng lượng sạch giá rẻ thúc đẩy điện khí hóa, điện khí hóa gia tăng kéo theo nhu cầu lớn hơn về lưu trữ năng lượng và hệ thống lưới điện thông minh. Chính những nâng cấp này tiếp tục làm giảm chi phí của năng lượng tái tạo.

 “Ở góc độ này, có thể nói AI đang trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo,” bà nhấn mạnh.

Bài toán gián đoạn nguồn cung

Theo ông Alberto Faraco, chuyên gia phân tích cấp cao về cơ sở hạ tầng tại Morningstar DBRS, tính gián đoạn vẫn là thách thức cốt lõi đối với năng lượng tái tạo.

Trao đổi với CNBC, ông nhấn mạnh việc đầu tư cần được thực hiện trên toàn bộ hệ thống năng lượng, thay vì chỉ tập trung vào khâu sản xuất điện.

Theo ông, các trung tâm dữ liệu nên góp phần thúc đẩy sự phát triển của năng lượng tái tạo, bởi điều đó sẽ tạo áp lực tăng giá điện. Tuy nhiên, song song với đó, cần mở rộng hệ thống truyền tải và đầu tư mạnh vào lưu trữ pin.

Chỉ riêng năng lượng tái tạo hiện vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu điện ổn định, liên tục của các trung tâm dữ liệu.

“Ở thời điểm hiện tại, việc loại bỏ hoàn toàn khí đốt là điều không khả thi,” ông khẳng định.

Năng lượng hạt nhân thường được xem là giải pháp ổn định bổ trợ cho năng lượng tái tạo, song cách tiếp cận này cũng chưa phản ánh đầy đủ những biến động về cung - cầu trong hệ thống điện.

Chính vì vậy, khí đốt – loại nhiên liệu được Liên minh châu Âu xếp vào nhóm nhiên liệu chuyển tiếp – sẽ tiếp tục giữ vai trò nhất định trong cơ cấu năng lượng đến năm 2060.

Để giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong khi vẫn đáp ứng các mục tiêu khí hậu, việc mở rộng năng lực lưu trữ năng lượng là yếu tố then chốt.

Báo cáo năm 2024 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy chi phí pin đã giảm tới 90% trong vòng chưa đầy 15 năm, đồng thời nhiều công nghệ hóa học mới cho lưu trữ năng lượng dài hạn đang được phát triển.

“Tiềm năng kép” của AI 

Nhiều người cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ làm gia tăng nhu cầu điện năng, mà còn có thể trở thành chìa khóa giúp hệ thống lưu trữ và quản lý năng lượng thông minh hơn.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các công cụ phân tích dữ liệu dựa trên AI có thể cải thiện khâu lập kế hoạch, thiết kế dự án cũng như vận hành theo thời gian thực.

Điều này giúp giảm mức tiêu thụ nhiên liệu, cắt giảm phát thải CO₂ và kéo dài tuổi thọ của các tài sản năng lượng.

Ủy ban châu Âu đang đặt cược vào những lợi ích này trên quy mô toàn hệ thống, trong khuôn khổ chiến lược, còn gọi là “tiềm năng kép của năng lượng cho AI và AI cho năng lượng”.

Một phát ngôn viên của Ủy ban châu Âu cho biết, lộ trình sắp tới của EU về số hóa và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực năng lượng sẽ thúc đẩy việc ứng dụng AI, đồng thời nâng cao hiệu quả năng lượng và độ tin cậy của hệ thống điện.

“Khi AI phát triển với tốc độ nhanh chóng, tiềm năng của công nghệ này sẽ tăng cường khả năng phục hồi hệ thống năng lượng của châu Âu và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch ngày càng trở nên rõ ràng.  Tuy nhiên, nhu cầu điện ngày càng lớn từ AI cũng đòi hỏi phải có những kế hoạch thông minh và tầm nhìn dài hạn,” đại diện Ủy ban châu Âu cho biết.