“Viết tiếp câu chuyện hòa bình”, viết tiếp trách nhiệm người nghệ sĩ

VHO - Tôi hẹn Nguyễn Văn Chung một buổi sáng đầu tháng 12, trên đường Nguyễn Du, phường Sài Gòn. Vừa gặp, Chung vui vẻ cho biết đã hoàn tất thủ tục nhập học ngành Sư phạm Âm nhạc tại Nhạc viện TP.HCM. Một nhạc sĩ đã có hơn 20 năm sáng tác, với hàng loạt ca khúc “đóng đinh” trong ký ức công chúng, giờ lại trở về ghế sinh viên. “Học để chuẩn bị cho chặng đường truyền nghề ạ!”, Chung chia sẻ.

Và câu chuyện của chúng tôi bắt đầu, dĩ nhiên, từ Viết tiếp câu chuyện hòa bình – tác phẩm được xem là thành công đặc biệt trong năm 2025 của Nguyễn Văn Chung, đồng thời là một hiện tượng lan tỏa mạnh mẽ của dòng nhạc quê hương – đất nước…

Cuối năm, khi thành phố chuyển mình trong nhịp rộn ràng đón Xuân mới, ca khúc Viết tiếp câu chuyện hòa bình vẫn tiếp tục vang lên ở nhiều không gian – từ sân khấu lớn chính luận, sóng truyền hình đến những đoạn video lan tỏa trên mạng xã hội và cả những buổi văn nghệ quần chúng trong các khu phố. Ra đời từ những câu chuyện rất thật về người lính, ca khúc nhanh chóng bước vào đời sống đương đại, chạm đến nhiều thế hệ và lan tỏa bền bỉ.

Bên cạnh hàng loạt giải thưởng trước đó, cuối tháng 11, đầu tháng 12.2025, ca khúc tiếp tục được vinh danh “Bài hát đặc biệt của năm 2025” tại Vietnam iContent Awards 2025 rồi Giải A Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí chủ đề học tập và làm theo Bác giai đoạn 2021 – 2025. Nhưng khi tôi hỏi, phần thưởng nào khiến anh xúc động nhất, Chung trả lời không cần suy nghĩ: “Đó là tình cảm của khán giả”.

Ca khúc ra đời từ chuyến hành trình “về nguồn”

Nhắc đến nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, nhiều thế hệ khán giả từng biết đến anh qua những bản ballad về tình yêu, gia đình: Vầng trăng khóc, Con đường mưa, Chiếc khăn gió ấm, Mùa đông không lạnh, Bay giữa ngân hà, Ngôi nhà hoa hồng, Nhật ký của mẹ,…  Mỗi ca khúc gắn với một thời thanh xuân, một chặng đường cảm xúc của người nghe.

Thế nhưng khoảng năm 2024 – 2025, cái tên Nguyễn Văn Chung xuất hiện theo một cách rất khác: tác giả của Viết tiếp câu chuyện hòa bình – ca khúc tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ từ không gian mạng đến các sự kiện chính trị – xã hội lớn của đất nước. Đó không phải là sự “đổi hướng” nhất thời. Đằng sau nó là cả một hành trình nhiều năm lựa chọn, dấn thân, tự thử thách chính mình.

Năm 2023, khi tham gia các chuyến đi “về nguồn” do Hội Âm nhạc TP.HCM và Ban Tuyên giáo Thành ủy tổ chức, Nguyễn Văn Chung đứng trước những nghĩa trang liệt sĩ, nghe lại những câu chuyện chiến tranh, mất mát, hy sinh… Khi ấy, đề tài âm nhạc về quê hương, lý tưởng khá “kén” khán giả, các ca khúc này chủ yếu phục vụ các sự kiện chính trị, ít có cơ hội lan tỏa rộng rãi trong đời sống đại chúng.

Cũng trong giai đoạn đó, ca sĩ Duyên Quỳnh, con của một cựu chiến binh bày tỏ mong muốn thực hiện một album về quê hương, đất nước để có thể hát trong những buổi giao lưu truyền thống. Hai mạch cảm xúc gặp nhau. Nguyễn Văn Chung bắt tay thực hiện album Viết tiếp câu chuyện hòa bình, trong đó ca khúc cùng tên được chọn làm bài chủ đề, phát hành cuối năm 2023.

Đến giữa năm 2024, Viết tiếp câu chuyện hòa bình được trình diễn trên một sân khấu lớn ở Quảng Trị. Sau đó, một đoạn remix dài 45 giây của ca khúc xuất hiện trên TikTok, được giới trẻ dùng để ghép vào những clip diễu binh, khoảnh khắc thể thao chiến thắng, hình ảnh đất nước… Từ đó, ca khúc lan tỏa như một “dòng sóng ngầm”.

Cuối năm 2024, tại lễ ra mắt Bảo tàng Quân sự Việt Nam, Tuần lễ triển lãm quân sự tại Hà Nội…, ca khúc lại vang lên trong không gian công cộng. Trước thềm kỷ niệm 50 năm giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước 30.4.2025, khi chưa chính thức xuất hiện trong ngày Đại lễ, bài hát đã đạt hàng tỉ lượt tiếp cận trên các nền tảng số.

Đỉnh điểm là chương trình truyền hình trực tiếp kỷ niệm 30.4.2025. Viết tiếp câu chuyện hòa bình vang lên trên sóng quốc gia qua phần trình bày của ca sĩ Võ Hạ Trâm và Đông Hùng. Sau đó, ca khúc tiếp tục “bùng nổ” lần thứ hai khi được nghệ sĩ Tùng Dương thể hiện trong chương trình nghệ thuật quy mô lớn “Tổ quốc trong tim” của Báo Nhân Dân trước thềm Quốc khánh 2.9.2025.

Điều đặc biệt là ca khúc vượt ra khỏi phạm vi một dòng khán giả. Từ học sinh, sinh viên đến cựu chiến binh, từ cán bộ, công chức đến người lao động… đều đón nhận. Nhiều hội nghị, nhiều sự kiện chính trị – xã hội lựa chọn ca khúc làm tác phẩm trình diễn.

Có thể nói, với một ca khúc mang tinh thần chính luận – quê hương, việc vừa được giới chuyên môn ghi nhận, vừa được khán giả đón nhận rộng rãi là điều không dễ có. Viết tiếp câu chuyện hòa bình ra đời và nhanh chóng được đón nhận, liên tục đạt các giải thưởng. Ca khúc được vinh danh với Giải A Giải thưởng Âm nhạc của Hội Âm nhạc TP.HCM (2023); Giải C Giải thưởng Văn học – Nghệ thuật của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam (2023); Giấy khen của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM; Giải thưởng Sáng tạo TP.HCM lần thứ 4 (2025); Giải thưởng Vietnam iContent Awards 2025 ở hạng mục “Bài hát đặc biệt của năm”; Giải A Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” đợt II, giai đoạn 2021 – 2025…

Nhưng với Nguyễn Văn Chung, phần thưởng lớn nhất còn nằm ở việc bài hát được khán giả chọn nghe, chọn chia sẻ, chọn cất lên trong những thời khắc nhiều ý nghĩa của đời sống xã hội. Tại gala Vietnam iContent Awards, khi cầm trên tay chiếc cúp “Bài hát đặc biệt của năm”, anh đã không giấu được sự xúc động. Chung dành lời tri ân cho những ca sĩ đã lan tỏa ca khúc bằng cảm xúc trọn vẹn: Võ Hạ Trâm – Đông Hùng trong đại lễ 30.4, Tùng Dương trong chương trình hướng tới kỷ niệm 2.9 và đặc biệt là Duyên Quỳnh – người đầu tiên thể hiện ca khúc.

Nhắc lại hành trình ra đời ca khúc, Nguyễn Văn Chung cho biết cảm hứng bắt nguồn từ những câu chuyện mà ca sĩ Duyên Quỳnh kể về người bố – một người lính thông tin trong kháng chiến chống Mỹ. Qua những lần Quỳnh theo bố đến họp mặt cựu chiến binh, chứng kiến các đồng đội của ông, có người đã mất đi một phần thân thể nhưng vẫn giữ tinh thần lạc quan, yêu đời, những hình ảnh ấy dần lưu lại trong anh như một ám ảnh bền bỉ. Từ đó, Viết tiếp câu chuyện hòa bìnht còn là sự tiếp nối của ký ức, của lòng biết ơn và của khát vọng được sống trong hòa bình hôm nay.

Sau thành công vang dội của Viết tiếp câu chuyện hòa bình, Nguyễn Văn Chung liên tục nhận được những đề nghị sáng tác cho các sự kiện, dự án lớn của quốc gia. Từ Nguyện thề vì bình yên (kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Công an nhân dân), Nỗi đau vì hòa bình - nhạc phim Mưa đỏ (Bộ Quốc phòng), ca khúc Việt Nam – Tự hào viết tiếp tương lai phát trong lễ khai giảng toàn quốc 5.9.2025, đến Trái tim quả cảm cho chương trình truyền hình thực tế Chiến sĩ quả cảm (Bộ Công an)… mỗi tác phẩm đều gắn với một không gian, một nhiệm vụ và một yêu cầu cảm xúc rất cụ thể.

Anh nói, để mỗi tác phẩm có đời sống và cá tính riêng, người viết buộc phải tự đặt mình vào hoàn cảnh cụ thể của từng chương trình, từng lực lượng, từng thời điểm. Với anh, sáng tác cho các sự kiện lớn không đơn thuần là một lời mời hay một vinh dự nghề nghiệp, mà là trách nhiệm nghề nghiêm túc. “Mình phải thật sự sống trong không khí ấy, hiểu con người ấy, thì ca khúc mới có linh hồn”, Chung bộc bạch.

Trong bối cảnh thị trường âm nhạc xuất hiện không ít sản phẩm lệch chuẩn, Nguyễn Văn Chung cũng là một trong những nhạc sĩ công khai bày tỏ quan điểm: Âm nhạc cần có những “hàng rào” chuẩn mực. Tự do sáng tạo, theo anh, không đồng nghĩa với việc được phép dễ dãi đưa những yếu tố phản cảm, lệch chuẩn đạo đức và pháp luật vào đời sống nghệ thuật.

“Nếu không có quy chuẩn, cái xấu sẽ leo thang rất nhanh. Nguy hiểm nhất là khi cái lệch lại được tôn vinh bằng giải thưởng, bằng lượt bầu chọn”, anh nói.

Ở góc nhìn đó, Nguyễn Văn Chung dần được xem như một gương mặt tiêu biểu của lớp nghệ sĩ chọn đứng ở “vùng khó” – vùng của trách nhiệm xã hội rõ ràng, nơi không chỉ cần tài năng, mà còn cần bản lĩnh để giữ lấy những giới hạn cần thiết cho đời sống âm nhạc.

300 ca khúc thiếu nhi – một hành trình lặng lẽ, bền bỉ

Khi được hỏi về chặng đường âm nhạc song song với các ca khúc dành cho người lớn, Nguyễn Văn Chung chậm rãi kể về một hướng rẽ mà anh theo đuổi đã hơn mười năm: viết nhạc cho thiếu nhi. Không phải một dự án ồn ào, càng không gấp gáp ra mắt, mà là một quá trình âm thầm, kéo dài từ năm 2012 đến nay.

Tám năm đầu, từ 2012 đến 2020, anh gần như chỉ viết. Viết đều đặn, tích lũy từng bản thảo, để đó, chưa nghĩ tới thu âm hay phát hành. “Lúc đó, mọi thứ vẫn chỉ nằm trên những tờ giấy”, anh nói. Từ năm 2020 trở đi, anh mới bắt đầu tự làm tiếp các công đoạn còn lại: hòa âm, thu âm, quay hình, in sách nhạc, rồi lập hai kênh YouTube riêng – một kênh dành cho giáo viên, một kênh dành cho thiếu nhi.

Một kênh, anh dạy hát, hướng dẫn chi tiết để thầy cô có thể chọn bài phù hợp đưa vào lớp. Kênh còn lại dành cho các em nhỏ, có hình ảnh minh họa, hoạt họa sinh động để các em xem và hát theo. “Tôi nghĩ mình có 300 hạt giống rồi, thì phải gieo xuống, để từng hạt nảy mầm, chứ không thể giữ mãi trong kho”, anh ví von.

Những bài như Gia đình nhỏ – hạnh phúc to, Mẹ ơi có biết, Vui đến trường… vì thế dần được các thầy cô đưa vào sinh hoạt học đường. Không qua những chiến dịch quảng bá, anh chọn cách đơn giản: tự in sách, tự mang đi tặng, tự kết nối với giáo viên âm nhạc khắp nơi trên cả nước qua các diễn đàn. Từ các trường học nơi anh từng đến giao lưu, đến những nhóm giáo viên trên mạng xã hội, anh gửi tặng toàn bộ bản nhạc, đường link sử dụng miễn phí. “Thầy cô thật ra rất cần bài mới. Có bài thì họ dạy cũng hứng thú hơn, mà học trò cũng thích hơn”, anh nói.

Nguyễn Văn Chung được xác lập kỷ lục là nhạc sĩ trẻ có nhiều ca khúc thiếu nhi nhất Việt Nam với 300 ca khúc. Nhưng khi nhắc đến điều khiến mình vui nhất, Nguyễn Văn Chung không nói về kỷ lục, mà là hình ảnh những đứa trẻ hát các bài ấy trong sân trường, trong lớp học, hay những buổi sáng đầu tuần bật lên từ loa phát thanh của khu phố.

Từ những trải nghiệm của mình, anh bày tỏ trăn trở về việc nhiều năm qua, sân chơi âm nhạc cho thiếu nhi bị lệch chuẩn. Trẻ em đi thi thường phải hát nhạc người lớn để phô diễn kỹ thuật, luyến láy, trong khi tinh thần vô tư, hồn nhiên lại bị mờ đi.

Theo anh, việc ganh đua, so sánh quá sớm vô tình tạo áp lực và làm mất đi ý nghĩa ban đầu của âm nhạc tuổi thơ. Bởi vậy, anh chọn hướng làm những bài hát đơn giản, gần gũi, để các em có thể hát ở những không gian bình thường nhất: trường học, khu phố, các dịp sinh hoạt cộng đồng…

Nguyễn Văn Chung cũng thẳng thắn chia sẻ, dự án thiếu nhi gần như không mang lại lợi nhuận. Phần lớn chi phí anh bù từ tiền bản quyền các ca khúc khác. Nhưng đổi lại, với anh, đó là giá trị lâu dài. “Những bài hát mình nghe khi còn nhỏ có khi theo mình cả đời. Tôi nghĩ điều đó quan trọng hơn nhiều thứ khác”, anh tâm sự.

Đến nay, không ít trường mầm non, tiểu học thường xuyên sử dụng các ca khúc của anh. Chặng đường còn dài, như chính anh thừa nhận, nhưng anh vẫn chọn đi tiếp, lặng lẽ, bằng sự kiên nhẫn của người tin rằng âm nhạc cho trẻ em là một phần căn bản để nuôi dưỡng tâm hồn.