Văn Dương Thành: Vẽ hồn xuân Việt, nối nhịp văn hóa ra thế giới

VHO - Với 115 triển lãm cá nhân và hơn 2.000 tác phẩm hội họa, từ lâu Văn Dương Thành đã được giới mĩ thuật đánh giá là một trong những nữ họa sĩ tiêu biểu của châu Á. Không chỉ khiến người xem rung động với những sáng tác giàu cảm xúc, bà còn ghi dấu ấn bền bỉ với vai trò một “đại sứ” nối nhịp văn hóa Việt Nam ra thế giới suốt nhiều thập kỉ qua.

Khi hội họa là cầu nối văn hóa

Hà Nội một ngày cận Tết, dù những cơn gió còn thổi lạnh trên phố Nghi Tàm, tôi vẫn có một buổi chiều thật ấm khi lạc bước vào Bảo tàng Văn Dương Thành, một trong số ít bảo tàng tranh tư nhân được Nhà nước công nhận tại Việt Nam.

Trong ngôi biệt thự 7 tầng nằm bên con ngõ nhỏ, từ tầng 1 đến tầng 6, nơi đâu cũng có thể bắt gặp những bức tranh, những kỉ vật được họa sĩ Văn Dương Thành nâng niu, gìn giữ. Những gam màu, đường nét vừa tĩnh lặng vừa rực rỡ, sống động, như đang kể về hành trình sáng tạo không ngừng nghỉ suốt nhiều thập kỉ của nữ họa sĩ tài hoa.

Văn Dương Thành sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, gắn bó suốt 12 năm học tập tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Từ năm 1980 đến 1987, bà tiếp tục nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Văn hóa, Bộ Văn hóa. Sau quãng thời gian đó, hành trình nghệ thuật của bà mở rộng sang Thụy Điển, song vẫn luôn song hành giữa sáng tác, giảng dạy và những chuyến trở về Hà Nội đầy dấu ấn kỉ niệm và cảm xúc.

Dù được học và tiếp cận hội họa Pháp, Ý, Nga từ khi còn rất nhỏ, nhưng trong suốt quá trình sáng tác sau này, Văn Dương Thành luôn chọn lọc những giá trị phù hợp với tâm thức, kĩ thuật và cảm xúc của mình, rồi dung hòa chúng một cách nhẹ nhàng với hội họa truyền thống của quê hương.

“Tôi tin rằng hội họa và âm nhạc là hai chiếc cầu nối chạm sâu nhất vào trái tim con người. Nghệ thuật không có biên giới, không phân biệt quốc gia hay tôn giáo. Những tác phẩm trong các nhà thờ lớn ở châu Âu hay bức tranh vẽ những ngôi đình, ngôi chùa, tượng Phật của Việt Nam đều là tài sản chung của nhân loại, có khả năng lay động công chúng ở bất cứ đâu”, Văn Dương Thành khẳng định.

Khi Văn Dương Thành mới 20 tuổi, các tác phẩm của bà đã được Bảo tàng Mỹ thuật Quốc gia Việt Nam sưu tập. Dấu mốc ấy mở ra một chặng đường bền bỉ, để rồi theo thời gian, đến nay tranh của Văn Dương Thành đã có mặt trong nhiều viện bảo tàng nghệ thuật quốc gia tại Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc, Mông Cổ, Singapore, Ba Lan, Romania, Moldova, Tây Ban Nha, Thụy Điển...

Nói về những tác phẩm được chọn triển lãm tại các bảo tàng lớn trên thế giới, họa sĩ Văn Dương Thành chia sẻ: “Khi nghệ sĩ vẽ bằng tất cả tình yêu dành cho thiên nhiên, con người và cho đất nước, thì văn hóa dân tộc tự nhiên sẽ hiện diện trong tác phẩm”. Nói cách khác, người vẽ chỉ cần sống chân thành với cảm xúc và cái đẹp, thì một cách mềm mại và tự nhiên nhất, họ sẽ trở thành “đại sứ” giới thiệu vẻ đẹp Việt Nam đến với người xem, với bạn bè quốc tế.

Văn Dương Thành là người Việt đầu tiên hai lần được tuyển chọn vào chương trình Nghệ thuật đặc sắc quốc tế của CFM - Snecma Mỹ - Pháp vào các năm 1995 và 1997. Tranh của bà cũng được nhiều nhà sưu tập nghệ thuật uy tín trên thế giới trân trọng, lưu giữ.

Đặc biệt, nhiều tác phẩm của Văn Dương Thành đã được Đảng, Chính phủ chọn làm quà tặng quốc gia, trao tới các vị nguyên thủ và nhân vật quốc tế như các Tổng thống Mỹ Barack Obama, Donald Trump; Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-un; Phó Thủ tướng Cộng hòa Séc Karel Schwarzenberg; Chánh án Tối cao Liên bang Nga Vyacheslav M. Lebedev…

Tính đến nay, bà đã dành nhiều tác phẩm cho ngoại giao văn hóa, đồng thời đồng tổ chức nhiều triển lãm chào mừng Quốc khánh Việt Nam tại các quốc gia châu Á và châu Âu.

Thành công là vậy, nhưng trong suốt cuộc đời làm nghệ thuật Văn Dương Thành không đưa ra bất kì lời khuyên nào. Theo bà, mỗi người đều có một con đường và ai cũng cần bước đi bằng chính trải nghiệm cũng như lựa chọn của riêng mình. Bà chỉ tâm niệm: “Sứ mệnh quan trọng nhất của người họa sĩ là đưa vẻ đẹp cuộc sống vào tranh; bức tranh sẽ lưu giữ hình ảnh, tinh thần và giá trị ấy cho hiện tại và cho thế hệ mai sau. Dù thời gian có bào mòn, dù kiến trúc ngoài đời thực có thay đổi, thì trong tác phẩm hội họa, cái đẹp ấy vẫn sống mãi”.

Theo bà, mỗi nghệ sĩ đều đang ghi chép lịch sử bằng chính ngôn ngữ nghệ thuật mang dấu ấn riêng, và tất cả đều trở thành những người lưu giữ, truyền tiếp sức sống văn hóa dân tộc. “Nghệ thuật không cần phiên dịch hay giải thích bằng lời. Nghệ thuật tác động trực tiếp vào cảm xúc, khiến con người rung động, yêu mến và trở nên nhân ái hơn” - Văn Dương Thành khẳng định.

Song hành cùng nghệ thuật, họa sĩ Văn Dương Thành luôn lặng lẽ dành nhiều tâm huyết cho các hoạt động thiện nguyện. Nhiều năm qua, bà đã trao tặng không ít bức tranh để đấu giá gây quỹ học bổng cho sinh viên nghèo, hỗ trợ các trung tâm nuôi dưỡng trẻ mồ côi, trẻ khuyết tật và xây dựng nhà tình nghĩa...

Đặc biệt, bà đã sáng lập quỹ lấy tên cha của mình - Quỹ khuyến học Văn Gói Phú Yên - và dành tiền tiết kiệm từ việc bán tranh để trao tặng cho các hoạt động thiện nguyện. Cha bà là nhà giáo - liệt sĩ Văn Gói, nguyên Tỉnh ủy viên tỉnh Phú Yên (cũ), hi sinh năm 1960. Ông luôn dạy các con nỗ lực học tập và khi thành đạt phải biết sẻ chia với đồng bào quê hương. Hơn nửa thế kỉ qua, bà cùng các anh chị em vẫn luôn cố gắng thực hiện tâm nguyện ấy.

Họa sĩ của mùa xuân

Một điều rất thú vị là hầu hết tranh của Văn Dương Thành đều vẽ mùa xuân hoặc mang hương sắc xuân. Khi tôi đến, bà vừa vẽ xong bức kí họa chú ngựa trắng tung vó trên nền hồng và xanh non; nét vẽ phóng khoáng, tự do, như một lời chúc tràn đầy sinh khí dành cho năm mới Bính Ngọ 2026.

Bà tâm sự: “Mùa xuân là mùa hồi sinh, mùa của sự nảy nở, của hi vọng, của niềm vui và sự sum vầy. Tôi thích vẽ tranh về mùa xuân vì tranh xuân thường mang màu sắc tươi sáng, truyền cảm hứng sống cho mọi người”.

Mùa xuân trong tranh Văn Dương Thành không chỉ là một thời khắc của đất trời, mà còn là một dòng chảy ánh sáng. Khi ngắm nhìn bức tranh vẽ những tán cây cổ thụ vươn cao bên mặt nước, mái đình cổ ẩn hiện trong sắc xanh và vàng, người xem cảm nhận được một không gian vừa thực vừa mơ. Màu xanh non được đặt cạnh những vệt vàng chói sáng, những mảng lam dịu và cả những khoảng trắng như nắng rơi xuống mặt hồ. Mùa xuân ở đó không ồn ào, mà thở nhẹ trong từng nhịp cọ.

Ở một tác phẩm khác, Văn Dương Thành vẽ đàn chim hạc trắng vươn cổ giữa nền đỏ nâu và vàng sẫm, kết hợp cùng lớp sơn mài dát vàng, khảm vỏ trai lấp lánh. Những chất liệu truyền thống mang đến cho mùa xuân một sức sống bền lâu, như thể thời gian cũng lắng lại trước từng lớp màu được chắt lọc công phu. Nữ họa sĩ cho biết: “Nhiều khi tôi phải miệt mài suốt nhiều tháng, thậm chí cả năm trời, chỉ để hoàn thành một tác phẩm sơn mài”.

Bức tranh vẽ cảnh mùa xuân ở nhà Bác Hồ tại Kim Liên (Nghệ An) gợi một cảm xúc trong trẻo và lắng đọng. Những mảng xanh non, vàng ấm và nét trắng vẩy tự do tạo nên nhịp thở của cây lá đang hồi sinh. Mái nhà tranh thấp thoáng sau hàng cây, con đường nhỏ dẫn vào nhà mở ra chiều sâu kí ức, nơi mùa xuân không chỉ là sắc trời mà còn là sự tiếp nối của truyền thống và niềm tin.

“Những bông hoa mùa xuân” (mới vẽ trong tháng 2.2026) là bản hòa ca rực rỡ của màu sắc và nhịp điệu, nơi hội họa gặp gỡ âm nhạc, gợi tinh thần trữ tình, sâu lắng của Chopin. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, bức tranh đã mở ra không gian xuân căng tràn sinh khí. Họa sĩ sử dụng bảng màu tươi sáng, tương phản nhưng hòa sắc tinh tế. Kĩ thuật chồng nhiều lớp sơn mỏng thể hiện nền tảng hàn lâm vững vàng sau 12 năm học tập theo tinh thần Impressionism (trường phái Ấn tượng). Tác phẩm vì thế trở thành biểu tượng của mùa xuân hạnh phúc, của ước mơ và tình yêu, nơi con người tìm thấy bình yên, niềm tin và nguồn năng lượng tái sinh.

Điểm chung dễ nhận thấy là Văn Dương Thành không dùng gam màu u tối khi vẽ mùa xuân. Tranh của bà luôn hướng về ánh sáng. Ngay cả khi nền màu là tím, nâu hay đỏ thẫm, ánh kim và những mảng sáng vẫn bật lên, tạo cảm giác hồi sinh.

Trong cảm thức văn hóa Việt Nam, sắc hồng của hoa đào và sắc xanh của lá non tượng trưng cho sự sinh sôi và hi vọng. Văn Dương Thành đã nâng những biểu tượng ấy thành ngôn ngữ riêng, vừa giữ trọn hơi thở truyền thống vừa mang dáng nét của nhịp sống hiện đại.

Nữ họa sĩ tiết lộ, có những bức sơn mài của bà được dát nhiều lớp vàng thật, khảm vỏ trai rất công phu, dù đổ nước nóng vừa đun sôi vào cũng không bị hỏng, thậm chí có độ bền đến hàng trăm năm, như một cách gìn giữ mùa xuân cho mai sau.

Với họa sĩ Văn Dương Thành, vẽ mùa xuân không chỉ là tái hiện một khoảnh khắc của đất trời, mà còn là cách gìn giữ những lớp trầm tích văn hóa dân tộc, gìn giữ một niềm tin lặng thầm mà bền lâu. Và trong từng lớp màu tươi sáng ấy, người ta luôn thấy thấp thoáng những mầm hi vọng đang nảy nở dịu dàng.