Hà Nội và nhạc Jazz: Từ những thanh âm bản địa đến hệ sinh thái văn hóa

VHO - Tọa đàm “Hà Nội và Nhạc Jazz” diễn ra sáng 18.9 trong khuôn khổ “Liên hoan nhạc Jazz Quốc tế Hà Nội 2026” (Hanoi Jazztival 2026), tập trung trao đổi về mối liên hệ giữa Jazz và Hà Nội, từ khai thác chất liệu âm nhạc truyền thống, xây dựng hệ sinh thái Jazz đến gắn Jazz với đời sống văn hóa và du lịch của Thủ đô.

Và từ câu chuyện đưa chất liệu âm nhạc truyền thống vào Jazz đến đào tạo nhân lực, mở rộng không gian biểu diễn và xây dựng công chúng, các nghệ sĩ, chuyên gia cùng hướng tới một đời sống Jazz bền vững tại Hà Nội.

Tọa đàm là hoạt động trong khuôn khổ Hanoi Jazztival 2026, do UBND TP Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long thực hiện, phối hợp cùng đơn vị sản xuất IB Group Vietnam.

Với sự tham gia của NSƯT Quyền Văn Minh, NSND Huỳnh Tấn Minh và nghệ sĩ David Carlos Valdez, Hà Nội và Nhạc Jazz góp phần đưa Jazz ra khỏi khuôn khổ một đêm diễn để trở thành chủ đề của những trao đổi chuyên sâu về văn hóa, sáng tạo và đời sống đô thị.

Khi Jazz gặp những thanh âm Việt

Jazz ra đời từ sự giao thoa của nhiều nền văn hóa, trong khi Hà Nội được bồi đắp qua nhiều lớp văn hóa, lịch sử và ký ức.

Chính điểm gặp gỡ trong tinh thần cởi mở, đối thoại và không ngừng sáng tạo đã trở thành nền tảng để tọa đàm đặt ra những câu hỏi về cách Jazz có thể tìm thấy tiếng nói riêng khi hiện diện giữa đời sống văn hóa Hà Nội.

Tại buổi tọa đàm, các nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế cho rằng, Jazz là dòng nhạc đại chúng nhưng không phải thể loại có thể dễ dàng cảm nhận ngay. NSND Huỳnh Tấn Minh cho rằng Jazz cần thời gian để thẩm thấu.

Tại Việt Nam, dòng nhạc này đang từng bước hình thành cộng đồng, đáng chú ý là ngày càng có nhiều bạn trẻ tìm kiếm cơ hội học hỏi và phát triển cùng Jazz.

Với NSƯT Quyền Văn Minh, người gắn bó lâu năm và là một trong những nghệ sĩ đặt nền móng cho Jazz Việt Nam, hành trình của Jazz tại Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể.

Nếu trước đây các nghệ sĩ chủ yếu chơi Jazz tại những khách sạn 5 sao để phục vụ khách quốc tế, thì sau nhiều năm nỗ lực của các nghệ sĩ độc lập, Jazz Việt đã hình thành những dấu ấn riêng.

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc đưa chất liệu âm nhạc truyền thống bản địa vào ngôn ngữ Jazz hiện đại. NSƯT Quyền Văn Minh từng trăn trở làm thế nào để đưa những thang âm đặc trưng của dân ca Việt Nam như xẩm, ca trù, ả đào, chèo vào Jazz.

Sau nhiều năm nghiên cứu âm nhạc dân tộc, ông đưa những âm sắc Việt Nam vào Jazz, giúp người nghe cảm nhận các giai điệu dân tộc qua phong cách Jazz đầy ngẫu hứng.

Theo nghệ sĩ Quyền Văn Minh, đến nay có thể tự hào về một dòng Jazz Việt mang bản sắc và hồn dân tộc. Nhiều nghệ sĩ trẻ tiếp tục phát triển theo hướng này, sử dụng chất liệu và giai điệu dân tộc để chơi Jazz.

Bên cạnh đó, một số nhạc sĩ sáng tác ca khúc mang âm hưởng blues rõ nét, cho thấy Jazz đang hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam một cách tự nhiên.

NSND Huỳnh Tấn Minh cho biết, Jazz là một ngôn ngữ quốc tế, nhưng lại luôn cho phép mỗi nền văn hóa nói bằng giọng của chính mình.

“Chúng ta không cần làm Jazz giống New York. Không cần giống Paris. Không cần giống Tokyo. Chỉ khi chất liệu Việt Nam gặp tinh thần ứng tác của Jazz; khi nghệ sĩ quốc tế gặp nghệ sĩ Việt Nam; khi âm nhạc gặp kiến trúc, di sản và đời sống đường phố Hà Nội, chúng ta có cơ hội tạo ra một thứ mà thế giới chưa có”, NSND Huỳnh Tấn Minh nói.

Nghệ sĩ David Carlos Valdez, người đã chuyển đến Việt Nam sinh sống được hơn bốn năm cũng bày tỏ sự hào hứng trước sự đa dạng của Jazz Việt.

Theo ông, Jazz Việt Nam đang phát triển theo nhiều hướng, từ free jazz, fusion đến sự kết hợp với những ảnh hưởng Latin trong nhạc pop hay bolero.

Từ câu chuyện về sự phát triển của Jazz Việt, tọa đàm mở rộng tới một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để xây dựng hệ sinh thái Jazz tại Hà Nội.

David Carlos Valdez cho rằng điểm gặp gỡ giữa Jazz và Hà Nội nằm ở tinh thần cởi mở, đối thoại và không ngừng sáng tạo. Nếu Jazz ra đời từ sự giao thoa của nhiều nền văn hóa thì Hà Nội cũng được bồi đắp qua nhiều lớp văn hóa, lịch sử và ký ức.

Với vị thế là trung tâm văn hóa của cả nước, nơi hội tụ hơn 1.000 năm văn hiến cùng lực lượng sáng tạo dồi dào, Hà Nội được nhận định có nhiều tiềm năng để trở thành điểm đến nghệ thuật quốc tế, trong đó có Jazz.

Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành động lực kinh tế, theo các ý kiến tại tọa đàm, cần xây dựng một hệ sinh thái Jazz đồng bộ và bền vững.

NSƯT Quyền Văn Minh nhấn mạnh Jazz không thể chỉ xuất hiện trong những đêm diễn đơn lẻ mà cần tăng cường các hoạt động tương tác với công chúng.

Hiện Hà Nội đã tổ chức thường xuyên những buổi biểu diễn Jazz miễn phí vào cuối tuần tại không gian Âm nhạc cộng đồng ở Nhà Bát Giác do ông và ban nhạc Sông Hồng thực hiện.

Song, theo nghệ sĩ Quyền Văn Minh, chỉ một sân khấu là chưa đủ. Ông gợi ý có thể mở thêm 3-4 sân khấu nhỏ quanh khu vực đi bộ hồ Hoàn Kiếm, vừa tạo sân chơi cho các câu lạc bộ học sinh, sinh viên chơi Jazz, vừa mở rộng không gian thưởng thức nghệ thuật cho công chúng.

NSND Huỳnh Tấn Minh cho biết: “Nếu phải nói ngắn gọn về tầm nhìn của Hanoi Jazztival, tôi muốn gói lại trong một chuyển dịch: Từ một sự kiện thành một hệ sinh thái. Từ một festival thành một thương hiệu văn hóa. Từ một thương hiệu văn hóa thành một phần của sức mạnh mềm Hà Nội.

Để rồi trong tương lai, người ta không chỉ nói: “Tôi đến Hà Nội và tình cờ nghe Jazz”. Mà sẽ nói: “Tôi đến Hà Nội vì Hanoi Jazztival”. Khi điều đó xảy ra, Jazz không còn chỉ là một chương trình biểu diễn mà Jazz đã trở thành một tài sản của đô thị”.

Tiến sĩ Stan BH Tan-Tangbau, người có nhiều nghiên cứu về Việt Nam học và nhân học, cho rằng Việt Nam đang tạo ra cơ hội lớn để cộng đồng tiếp cận Jazz thông qua những sự kiện miễn phí, trong đó Hanoi Jazztival là một ví dụ.

Theo ông, cách tiếp cận này có thể tạo sức hút đối với công chúng quốc tế đến với Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung. Với những nỗ lực của Hà Nội cùng cộng đồng nghệ sĩ, ông cho rằng trong tương lai Hà Nội có thể trở thành một điểm đến Jazz quốc tế hấp dẫn.

Bài toán nhân lực và sự chủ động của nghệ sĩ

Bên cạnh không gian biểu diễn và công chúng, nhân lực và đào tạo được xác định là một trong những thách thức lớn đối với việc phát triển công nghiệp văn hóa Jazz.

Nghệ sĩ David Carlos Valdez cho rằng yếu tố then chốt là phát triển đội ngũ nghệ sĩ trẻ, đặc biệt là các tay chơi bass, guitar cùng những nhà phối khí, sáng tác trẻ. Hiện nhiều nhạc công giỏi của Việt Nam đang học tập, làm việc tại Mỹ và ít trở về Việt Nam.

Vì vậy, việc tạo môi trường làm việc tốt và cơ hội phát triển sự nghiệp trong nước để thu hút họ trở về có ý nghĩa quan trọng.

Trong bối cảnh công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang tác động đến nghệ thuật, nhạc sĩ Dương Cầm cho rằng người nghệ sĩ cũng cần thay đổi.

Để Jazz phát triển thành một hệ sinh thái riêng, nghệ sĩ phải không ngừng hoàn thiện bản thân, hội tụ nhiều yếu tố từ sáng tác, biểu diễn, chơi nhạc cụ đến sản xuất, đồng thời định hình phong cách mang bản sắc riêng.

Tiến sĩ Stan BH Tan-Tangbau đồng tình với quan điểm này và cho rằng sự chủ động của nghệ sĩ, kết hợp với chính sách đồng bộ của thành phố trong xây dựng khán giả, hạ tầng biểu diễn và đào tạo tài năng, sẽ là yếu tố quan trọng để Hà Nội hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm Jazz của khu vực, qua đó khẳng định vị thế của ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Từ những câu chuyện về Jazz Việt, chất liệu âm nhạc truyền thống, không gian biểu diễn, đào tạo nhân lực đến kết nối Jazz với đời sống văn hóa và du lịch, tọa đàm Hà Nội và Nhạc Jazz đã mở rộng cuộc đối thoại về vị trí của Jazz trong đời sống Thủ đô.

Qua đó, Hanoi Jazztival không chỉ tạo nên những sân khấu biểu diễn mà còn từng bước mở rộng không gian kết nối, trao đổi và thực hành Jazz, đưa loại hình âm nhạc này đến gần hơn với công chúng và đời sống văn hóa Hà Nội.