Đưa hình tượng cây tre lên sân khấu xiếc

VHO - Tham gia Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026, Liên đoàn Xiếc Việt Nam giới thiệu tác phẩm “Lời của tre”, lấy hình tượng cây tre làm trục xuyên suốt, kết hợp ngôn ngữ xiếc với âm nhạc, múa và nghệ thuật trình diễn để khắc họa những giá trị văn hóa truyền thống, tinh thần kiên cường và sức sống bền bỉ của con người Việt Nam.

Từ loài cây gắn bó với đời sống người Việt qua bao thế hệ, tác phẩm khai thác chất liệu văn hóa truyền thống bằng ngôn ngữ xiếc giàu tính biểu cảm và sức hấp dẫn thị giác.

Tre hiện diện trong lao động, tình yêu, đời sống cộng đồng, đồng thời kết tinh những phẩm chất bền bỉ, dẻo dai và tinh thần đoàn kết của con người Việt Nam.

Với thời lượng 60 phút, Lời của tre (Tác giả & Đạo diễn: NSND Tống Toàn Thắng) được cấu trúc thành 3 phần: 'Lũy tre làng", "Tình tre" và "Thanh âm hào khí".

Mỗi phần mở ra một lát cắt đời sống, tạo thành hành trình từ không gian làng quê thân thuộc, tình yêu đôi lứa đến âm hưởng hào sảng của tinh thần dân tộc.

Điểm nhấn của tác phẩm nằm ở cách nhân cách hóa cây tre, trao cho hình tượng quen thuộc ấy đời sống, cảm xúc và tiếng nói riêng. Những thân tre, sào tre vượt ra khỏi vai trò đạo cụ, trở thành chất liệu tạo hình và phương tiện kể chuyện trên sân khấu.

Sự kết hợp giữa kỹ thuật xiếc, chuyển động hình thể, âm nhạc và vũ đạo kết nối các tiết mục thành một mạch diễn xuyên suốt, nơi mỗi màn trình diễn đều góp phần khắc họa hình tượng tre và những giá trị văn hóa được gửi gắm qua tác phẩm.

Mở đầu bằng “Lũy tre làng”, tác phẩm tái hiện nhịp sống lao động bình dị, gắn bó với thiên nhiên của người Việt.

Chất liệu tre được đưa vào các màn múa, thăng bằng, leo cột, nhào lộn và tạo hình, vừa gợi không gian làng quê, vừa mở ra những thử thách về kỹ thuật và khả năng phối hợp của nghệ sĩ.

Hình ảnh người phụ nữ đu bay, lộn nhào trên cao gợi lên sự tần tảo, hy sinh và sức mạnh bền bỉ của người mẹ Việt Nam. Những màn đứng tay, thăng bằng trên sào tre hay tái hiện hoạt động lao động bằng đạo cụ tre tiếp tục làm nổi bật sự linh hoạt của cơ thể nghệ sĩ, đồng thời đưa những hình ảnh quen thuộc của đời sống vào ngôn ngữ biểu diễn.

Phần 2 “Tình tre” chuyển mạch sang câu chuyện tình yêu đôi lứa. Từ hình ảnh chàng trai nối dài cầu tre để tìm gặp cô gái, sân khấu mở ra không gian lãng mạn.

Màn đu dây lụa trên không của NSƯT Thanh Tuấn và NSƯT Bùi Hương tạo điểm nhấn bằng những động tác nhào lộn, thả người uyển chuyển, kết hợp giữa độ khó kỹ thuật và vẻ mềm mại của hình thể.

Câu chuyện tình yêu được đẩy lên cao trào khi giông bão ập đến. Các nghệ sĩ phối hợp tạo hình cơn lốc xoáy, những hàng tre nghiêng ngả trước sức gió, trong khi đôi trai gái vẫn kiên cường bảo vệ nhau dưới sự chở che của khóm tre.

Từ hình ảnh làng quê gần gũi, cây tre trở thành biểu tượng của sự chở che, gắn bó và sức mạnh giúp con người vượt qua biến động. Đây cũng là cách tác phẩm đưa thông điệp về tình yêu, lòng thủy chung và nghị lực sống vào những màn trình diễn giàu tính thị giác.

Ở phần cuối, “Thanh âm hào khí”, âm nhạc và nghệ thuật xiếc hòa quyện, đưa cảm xúc từ lắng đọng đến sôi động. Tiếng đàn bầu tre, đàn T’rưng cùng những nhịp gõ trên thân tre tạo nên âm hưởng dân gian mộc mạc, khơi gợi sự thân thuộc của âm thanh quê hương.

Đặc biệt, khán giả được trực tiếp tham gia gõ nhịp bằng các dụng cụ tre, cùng nghệ sĩ tạo nên một bản hòa tấu cộng đồng. Sự tương tác này mở rộng không gian biểu diễn, đưa người xem từ vị trí thưởng thức đến trực tiếp hòa mình vào tác phẩm.

Nhịp điệu tiếp tục được đẩy cao bằng các màn nhảy dây tốc độ, tung hứng và thăng bằng tập thể trên sào tre, khép lại chương trình trong không khí hào hứng, giàu sức lan tỏa.

Theo Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, NSND Tống Toàn Thắng, cây tre được lựa chọn bởi những phẩm chất gần gũi với con người Việt Nam: kiên cường, dẻo dai, bất khuất và bền vững nhờ tinh thần đoàn kết. 

Những khóm tre tạo nên lũy tre làng vững chãi cũng là hình ảnh biểu trưng cho sức mạnh cộng đồng, sự chở che và khả năng đứng vững trước bão tố.

“Mỗi động tác xiếc, mỗi nốt nhạc vang lên trong vở diễn đều là những lời tự sự, mô tả cuộc sống, tình yêu và tinh thần vượt khó của con người Việt Nam, là lời muốn nói mà tre gửi gắm đến khán giả”, NSND Tống Toàn Thắng chia sẻ.

Đảm nhiệm vai chính, NSƯT Thu Hương xây dựng hình tượng nhân vật vừa mềm mại, duyên dáng, vừa mạnh mẽ, kiên cường. Theo nữ nghệ sĩ, thử thách của vai diễn nằm ở việc thể hiện nhiều sắc thái của hình tượng tre, từ sự dịu dàng, lãng mạn đến bản lĩnh vượt qua những giông bão của cuộc sống.

Nữ nghệ sĩ mong muốn thông qua Liên hoan, khán giả có thêm cơ hội tiếp cận nghệ thuật xiếc, cảm nhận những câu chuyện được kể bằng chuyển động cơ thể và tình yêu nghề của người nghệ sĩ.

Với NSƯT Thu Hương, mỗi không gian biểu diễn mang lại một cảm xúc khác nhau. Nếu khi bước ra đấu trường quốc tế, cô mang theo niềm tự hào và quyết tâm khẳng định vị thế của xiếc Việt Nam, thì tại Liên hoan lần này, biểu diễn trước khán giả trong nước lại đem đến cảm giác gần gũi, thân thuộc như đang dành tặng tiết mục cho những người thân yêu.

Dẫu ở sân khấu nào, cô cũng như các nghệ sĩ luôn nỗ lực cống hiến hết mình trong từng động tác, để khán giả cảm nhận trọn vẹn tình yêu nghề và những tình cảm mà người nghệ sĩ gửi gắm qua mỗi màn diễn.

Với Lời của tre, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đặt ra hướng tiếp cận mới trong việc làm mới nghệ thuật xiếc: lấy chất liệu văn hóa Việt làm nền tảng cho sáng tạo.

Khi cây tre được trao đời sống và tiếng nói, các tiết mục xiếc có thêm khả năng kể chuyện, truyền tải cảm xúc và kết nối với ký ức văn hóa của công chúng. Qua đó, tác phẩm góp phần mở rộng khả năng kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn và quảng bá văn hóa Việt Nam.