Đền Độc Cước và những thanh âm văn hóa của biển Sầm Sơn

VHO - Tiếng trống hội, nghi thức rước kiệu và các hoạt động tín ngưỡng tại đền Độc Cước góp phần tạo nên nét riêng của lễ hội truyền thống ở Sầm Sơn (Thanh Hóa). Đây cũng là những chất liệu có thể khai thác để giới thiệu, quảng bá di sản trong chương trình “Thanh âm Việt Nam”.

Lễ hội lưu giữ nét văn hóa cư dân vùng biển

Đền Độc Cước nằm trên núi Trường Lệ, thuộc khu vực ven biển Sầm Sơn, là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân địa phương. Đền thờ thần Độc Cước, vị thần gắn với truyền thuyết dân gian về việc bảo vệ cư dân trước những hiểm nguy từ biển cả.

Hằng năm, vào ngày 16.2 âm lịch, người dân tổ chức Lễ hội Cầu phúc đền Độc Cước nhằm tưởng nhớ công lao của thần, cầu bình an, mưa thuận gió hòa và cuộc sống no đủ. Năm 2019, lễ hội được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội có các nghi thức truyền thống như rước kiệu, tế lễ và nhiều hoạt động văn hóa phục vụ người dân, du khách. Trong đó, tiếng trống hội, nhịp điệu của đoàn rước cùng âm thanh phát ra từ các hoạt động trình diễn góp phần tạo nên không khí đặc trưng của ngày hội.

Năm 2026, Lễ hội Cầu phúc đền Độc Cước có sự tham gia của các đoàn rước đến từ đền Tô Hiến Thành, Hoàng Minh Tự, Đề Lĩnh, Bà Triều (tổ dân phố Công Vinh), đình – chùa Lương Trung và đền Cá Lập trên địa bàn phường Sầm Sơn.

Các đoàn rước di chuyển qua tuyến đường Hồ Xuân Hương, sau đó tập trung tại khu vực đền Độc Cước để thực hiện các nghi thức khai hội.

Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, lễ hội còn phản ánh đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân ven biển. Qua nhiều thế hệ, người dân duy trì các nghi thức truyền thống, góp phần bảo tồn phong tục và tăng sự gắn kết trong cộng đồng.

Từ góc độ bảo tồn di sản, các hoạt động trong lễ hội có thể được ghi nhận bằng hình ảnh, âm thanh và tư liệu giới thiệu. Trong đó, việc ghi âm tiếng trống hội, âm thanh trong đoàn rước hoặc các phần diễn xướng thực tế tại lễ hội cần gắn với thông tin cụ thể về thời gian, địa điểm và ý nghĩa của từng hoạt động.

Cách tiếp cận này giúp tư liệu có giá trị tham khảo, đồng thời cung cấp thêm thông tin cho công tác nghiên cứu, tuyên truyền và quảng bá di sản địa phương.

Gắn bảo tồn di sản với chương trình “Thanh âm Việt Nam”

Ngày 12.10.2026, Bộ VHTTDL phát động chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống”, với thông điệp “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên thanh âm Việt Nam”.

Chương trình diễn ra đến hết ngày 30.11.2026, hướng tới ghi nhận, lưu giữ và lan tỏa những thanh âm gắn với đời sống, văn hóa Việt Nam.

Với Lễ hội Cầu phúc đền Độc Cước, việc tham gia hưởng ứng chương trình có thể được triển khai thông qua ghi nhận các âm thanh đặc trưng trong quá trình tổ chức lễ hội.

Những tư liệu này cần được lựa chọn trên cơ sở thực tế, bảo đảm phản ánh đúng hoạt động văn hóa tại di tích.

Chẳng hạn, tiếng trống khai hội có thể được ghi âm cùng hình ảnh nghi thức khai hội; âm thanh trong đoàn rước có thể đi kèm thông tin về các làng tham gia và phong tục địa phương.

Nếu có các bài hát, nhạc cụ hoặc hình thức diễn xướng truyền thống, cần xác định rõ tên gọi, nguồn gốc và bối cảnh sử dụng trước khi giới thiệu rộng rãi.

Việc ghi nhận tư liệu cần có sự phối hợp của đơn vị quản lý di tích, ban tổ chức lễ hội và người trực tiếp tham gia các nghi thức.

Các bản ghi nên bảo đảm tính nguyên bản, có thông tin về thời gian, địa điểm và nội dung; đồng thời tuân thủ quy định về sử dụng tư liệu và giữ gìn sự trang nghiêm của không gian tín ngưỡng.

Bên cạnh việc lưu trữ, các tư liệu âm thanh có thể được sử dụng trong hoạt động truyền thông, giới thiệu di tích và quảng bá du lịch Sầm Sơn.

Khi được kết hợp với hình ảnh, thông tin thuyết minh và nội dung số, những tư liệu này sẽ giúp công chúng hiểu rõ hơn về lịch sử, phong tục và đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương.

Đối với ngành du lịch Thanh Hóa, khai thác giá trị văn hóa của lễ hội cũng là một hướng bổ sung cho sản phẩm du lịch biển.

Ngoài hoạt động nghỉ dưỡng, tắm biển, du khách có thể tìm hiểu các di tích, lễ hội và phong tục của cộng đồng cư dân vùng biển.

Tuy nhiên, việc quảng bá cần gắn với bảo tồn, tránh chỉ tập trung vào hình thức trình diễn hoặc khai thác hình ảnh để phục vụ truyền thông. Các nghi thức phải được tổ chức theo phong tục, quy định và điều kiện thực tế tại di tích.

Lễ hội Cầu phúc đền Độc Cước là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu của Sầm Sơn. Việc ghi nhận, giới thiệu những thanh âm gắn với lễ hội, nếu được thực hiện bài bản, sẽ góp phần bổ sung tư liệu về di sản địa phương và lan tỏa giá trị văn hóa cư dân vùng biển đến đông đảo công chúng.