Phải thật sự là “bữa tiệc diệu kỳ” của văn hóa

VHO - Nhìn từ câu chuyện của “Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ”, có thể khẳng định, công nghiệp văn hóa (CNVH) Việt Nam đang cần nhiều sản phẩm có tính liên ngành, mang đậm giá trị sáng tạo, giàu bản sắc, hàm lượng công nghệ cao và đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Đây cũng là hướng đi góp phần phát huy nguồn lực, tạo động lực để CNVH đóng góp mạnh mẽ vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Kết hợp nghệ thuật, công nghệ và trải nghiệm

“Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ” là sáng kiến nhằm triển khai định hướng đổi mới nghệ thuật biểu diễn của Bộ VHTTDL, do Liên đoàn Xiếc Việt Nam thực hiện. Kết hợp giữa kỹ năng xiếc, âm nhạc, công nghệ trình chiếu 3D mapping và nghệ thuật ẩm thực, chương trình mở ra cách tiếp cận mới trong tổ chức và thưởng thức nghệ thuật. Ở đó, xiếc giữ vai trò trung tâm, công nghệ mở rộng không gian biểu đạt, còn ẩm thực trở thành một thành tố của trải nghiệm tổng thể.

Đáng chú ý, mô hình này không dừng ở việc ứng dụng công nghệ hiện đại để tăng hiệu ứng thị giác, mà hướng tới sự kết hợp có chủ đích giữa nghệ thuật xiếc, công nghệ trình diễn và ẩm thực. Qua đó, chương trình làm mới cách thức biểu đạt, tổ chức trải nghiệm và gia tăng giá trị cho sản phẩm nghệ thuật.

Giá trị cốt lõi của xiếc vẫn được bảo toàn qua kỹ thuật đỉnh cao, bản lĩnh và quá trình khổ luyện của nghệ sĩ. Song, cách kể chuyện, không gian trình diễn và phương thức tương tác với khán giả được mở rộng. Hướng tiếp cận này đặt sáng tạo vào trung tâm của quá trình phát triển sản phẩm CNVH, khi vừa gìn giữ giá trị nghệ thuật, vừa tìm kiếm những phương thức thể hiện mới phù hợp với nhu cầu của khán giả hiện nay.

Theo NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, chương trình được phát triển trong tinh thần chỉ đạo đổi mới sáng tạo ngành VHTTDL của lãnh đạo Bộ VHTTDL, đặc biệt là Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh. Bộ trưởng đã chỉ đạo: “Đổi mới sáng tạo ngành VHTTDL bắt đầu từ rạp xiếc, nhà hát, bảo tàng và trường học..., để đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào cuộc sống, phục vụ nhân dân, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế của đất nước”.

“Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ” lấy chữ “kỳ” làm điểm nhấn cốt lõi, đồng thời là chìa khóa định hình bản sắc và lợi thế cạnh tranh của sản phẩm. Chữ “kỳ” trước hết khơi gợi sự diệu kỳ của nghệ thuật xiếc, nơi những giới hạn tưởng chừng khó vượt qua của cơ thể con người được chinh phục bằng kỹ năng, sự khéo léo và quá trình khổ luyện. Mỗi động tác chính xác, mỗi màn trình diễn đòi hỏi sự phối hợp và kiểm soát ở trình độ cao mang đến cảm giác bất ngờ, thán phục, làm nên sức hấp dẫn không thể thay thế của nghệ thuật xiếc.

Thế nhưng, sự diệu kỳ của “Kỳ Yến” không dừng lại ở tài năng của người nghệ sĩ. Trên nền tảng kỹ năng xiếc tinh luyện, công nghệ số mở ra những khả năng mới cho không gian biểu diễn. Hệ thống ánh sáng, âm nhạc và công nghệ trình chiếu 3D mapping giúp biến đổi diện mạo sân khấu, mở rộng chiều sâu thị giác và tạo nên những lớp không gian giàu sức gợi. Công nghệ không thay thế nghệ thuật biểu diễn, mà trở thành phương tiện để tôn vinh tài năng nghệ sĩ, tăng cường khả năng kể chuyện và đưa khán giả đến gần hơn với thế giới cảm xúc mà chương trình muốn truyền tải.

Qua buổi diễn thử nghiệm đầu tiên, sự kết hợp giữa xiếc, công nghệ trình chiếu và ẩm thực đã tạo nên nhiều dấu ấn mới trong trải nghiệm thưởng thức. Khán giả không chỉ theo dõi các tiết mục trên sân khấu, mà còn được đắm mình trong không gian nghệ thuật đa giác quan, khi hình ảnh, âm thanh và ẩm thực cùng tham gia dẫn dắt cảm xúc.

Từ góc độ phát triển CNVH, mô hình này mở ra hướng đi giúp gia tăng giá trị cho sản phẩm thông qua việc kết nối nhiều lĩnh vực. Khi được tổ chức để tạo nên trải nghiệm tổng thể, nghệ thuật có sự liên kết với văn hóa ẩm thực, du lịch và các dịch vụ đi kèm, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Giá trị của sản phẩm vì thế không chỉ nằm ở chất lượng nghệ thuật, mà còn được bồi đắp từ sức hấp dẫn đối với công chúng, khả năng xây dựng thương hiệu và tiềm năng khai thác thương mại.

Đổi mới sáng tạo trên nền tảng bản sắc văn hóa

Trên thế giới, mô hình kết hợp nghệ thuật biểu diễn với công nghệ hiện đại và trải nghiệm ẩm thực đã được triển khai ở nhiều quốc gia. Kế thừa những xu hướng này, “Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ” hướng tới một sản phẩm CNVH hiện đại, chuyên nghiệp nhưng vẫn đậm bản sắc Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật bằng đa giác quan của khán giả hiện nay.

Sau buổi diễn thử nghiệm đầu tiên, NSND Tống Toàn Thắng cho biết, chương trình sẽ tiếp tục được nâng cấp, điều chỉnh và hoàn thiện, hướng tới ra mắt rộng rãi vào dịp Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11. Theo định hướng của đơn vị, “Kỳ Yến” sẽ được phát triển với những chủ đề linh hoạt, liên tục đổi mới nội dung và hình thức thể hiện, giúp duy trì sức hấp dẫn với nhiều nhóm khán giả.

Về lâu dài, mục tiêu đặt ra không chỉ là tạo sức hút cho từng buổi diễn, mà còn hướng tới xây dựng thương hiệu điểm đến văn hóa, nghệ thuật tại Hà Nội. Khi một chương trình có thể kết hợp thưởng thức nghệ thuật với những trải nghiệm văn hóa khác, khả năng tiếp cận công chúng cũng được mở rộng. Đây là hướng đi giúp nghệ thuật xiếc Việt Nam kết nối với du lịch văn hóa, mở rộng tệp khán giả trong nước và xa hơn là tiếp cận khán giả quốc tế.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa định hướng đó, sự mới lạ về công nghệ hay hình thức tổ chức chưa đủ bảo đảm sức sống lâu dài cho sản phẩm. Điều quan trọng là chất lượng nghệ thuật phải được duy trì, nội dung tiếp tục được đầu tư, phương thức tổ chức phù hợp với nhu cầu của công chúng và mô hình vận hành có khả năng phát triển bền vững. Bên cạnh đó, việc khai thác chiều sâu văn hóa dân tộc cần được đặt ở vị trí trung tâm, tránh để công nghệ và các yếu tố giải trí lấn át giá trị nghệ thuật cốt lõi.

Theo NSND Tống Toàn Thắng, phát triển sản phẩm CNVH theo chuỗi giá trị đòi hỏi sự phối hợp của nhiều đơn vị, lĩnh vực. Với “Kỳ Yến”, một hướng nghiên cứu được đặt ra là kết nối nghệ thuật biểu diễn với văn hóa ẩm thực, thông qua việc sáng tạo những món ăn gắn với câu chuyện nghệ thuật. Theo đó, ẩm thực không chỉ là phần bổ trợ cho chương trình mà còn có thể trở thành ngôn ngữ kể chuyện, góp phần truyền tải những giá trị văn hóa và mở rộng trải nghiệm của khán giả.

“Đặc biệt, chúng tôi đang mong muốn khai thác những tích truyện, câu chuyện khơi nguồn cho sự ra đời của các món ăn truyền thống. Trong quá trình nghiên cứu những giá trị và tích truyện gắn với ẩm thực, chúng tôi nhận thấy đây là nguồn chất liệu thú vị để sáng tạo, chuyển hóa thành sản phẩm CNVH có tính liên ngành”, NSND Tống Toàn Thắng cho hay.

Từ hướng tiếp cận này, bài toán đặt ra với “Kỳ Yến” cũng như các sản phẩm CNVH tương tự là làm thế nào chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành những trải nghiệm có giá trị, đủ sức hấp dẫn công chúng và tạo khả năng kết nối thị trường. Bản sắc cần thấm vào cách kể chuyện, ngôn ngữ nghệ thuật và phương thức thể hiện sản phẩm.