“American Horizons”: SSO kể hành trình từ di sản giao hưởng châu Âu đến âm nhạc Mỹ

VHO - Ngày 15.8 tại Nhà hát Hồ Gươm, Dàn nhạc Giao hưởng Mặt Trời (SSO) của Tập đoàn Sun Group trở lại với chuỗi hòa nhạc thính phòng Camerata Series qua “American Horizons”, chương trình kết nối âm nhạc của Brahms, Dvořák và Charles Ives, kể câu chuyện từ di sản giao hưởng châu Âu đến sự hình thành tiếng nói riêng của âm nhạc Mỹ.

Sau “From Vienna to the Rhine” tháng 7, Camerata Series tiếp tục hành trình khám phá những vùng đất và trường phái khác nhau của âm nhạc giao hưởng. Nếu chương trình trước dừng lại ở Vienna và miền Rhineland với Schubert, Schumann, thì “American Horizons” tháng 8 đưa khán giả vượt Đại Tây Dương, từ Johannes Brahms, Antonín Dvořák đến Charles Ives.

Ba nhà soạn nhạc tạo nên ba màu sắc khác nhau. Brahms mang đến chiều sâu và vẻ đẹp đậm chất Lãng mạn; Dvořák nổi bật bởi những giai điệu giàu sức sống và âm hưởng dân gian; còn Charles Ives đưa vào giao hưởng những thanh âm quen thuộc của đời sống Mỹ.

Đặt cạnh nhau, các tác phẩm tạo nên một đêm nhạc đa màu sắc và giàu cảm xúc, đồng thời cho thấy âm nhạc giao hưởng đã được làm mới như thế nào khi đi từ châu Âu đến Tân Thế giới.

Mở đầu chương trình là tác phẩm của Johannes Brahms. Âm nhạc của Brahms thường không tìm kiếm “hiệu quả tức thời” bằng những cao trào phô trương. Sức hấp dẫn nằm ở những giai điệu giàu biểu cảm, các lớp âm thanh được phát triển chặt chẽ và màu sắc ấm, dày đặc trưng của dàn nhạc lãng mạn.

Trong chương trình lần này, tác phẩm của Brahms tạo nên điểm xuất phát mang đậm tinh thần châu Âu, trước khi nhạc mục chuyển sang thế giới âm nhạc của Antonín Dvořák. Nếu Brahms có chiều sâu và sự chắc chắn trong cấu trúc, Dvonřák lại chinh phục người nghe bằng khả năng viết giai điệu đặc biệt tự nhiên.

Những ảnh hưởng từ âm nhạc dân gian quê hương Czech đem đến cho sáng tác của ông nhịp điệu linh hoạt, những câu nhạc giàu tính ca hát và một nguồn năng lượng gần gũi. Dàn nhạc vì thế cũng sẽ thay đổi màu sắc: các bè liên tục đối đáp, bộ dây tạo nền trữ tình trong khi kèn gỗ và kèn đồng mang đến những điểm nhấn giàu cá tính.

Khi Symphony No. 2 của Charles Ives vang lên, “American Horizons” thực sự bước sang một thế giới khác. Bản giao hưởng vẫn mang dáng dấp của truyền thống châu Âu mà Ives được thừa hưởng, nhưng bên trong đó là rất nhiều thanh âm của nước Mỹ. Nhà soạn nhạc đưa những bài thánh ca, dân ca, giai điệu yêu nước và những bài hát quen thuộc vào tác phẩm, đôi khi rõ ràng, đôi khi lại chỉ thấp thoáng trong một bè nhạc.

Nhờ vậy, Symphony No. 2 mang đến trải nghiệm nghe khá đặc biệt. Người nghe vẫn có thể bắt gặp vẻ đẹp trữ tình và quy mô của giao hưởng Lãng mạn, nhưng bên cạnh đó là sự phóng khoáng và hài hước.

Sau chương cuối giàu năng lượng, khi dàn nhạc dường như chuẩn bị khép lại bằng một hợp âm huy hoàng, nhà soạn nhạc bất ngờ tung ra một hợp âm nghịch mạnh. Một cái kết ngắn, bất ngờ và gần như có tính trêu đùa đến mức khi tác phẩm được công diễn lần đầu năm 1951, gần 50 năm sau khi ra đời, nó vẫn khiến khán giả sửng sốt.

Ngày nay, Symphony No. 2 được xem là một trong những tác phẩm quan trọng thời kỳ đầu của giao hưởng Mỹ. Không phải vì Ives hoàn toàn quay lưng với âm nhạc châu Âu, mà ngược lại: ông sử dụng chính hình thức giao hưởng đã có để kể câu chuyện bằng những thanh âm thuộc về nước Mỹ.