Một thế hệ “dọc ngang phong trần” sống lại trên sân khấu kịch

VHO - Giữa dòng chảy sân khấu đương đại, vở kịch “Quân khu Nam Đồng” (Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam) chọn lối kể bằng ký ức và những lát cắt đời thường giản dị. Trong khu gia binh Nam Đồng thời chiến, nhân vật Việt hiện lên vừa nghịch ngợm, bản năng, vừa giàu tình cảm và sớm mang trong mình ý thức trách nhiệm với đất nước.

Phóng viên Báo Văn Hóa có cuộc trò chuyện với diễn viên Nguyễn Anh Tú để hiểu rõ hơn hành trình nhập vai, những “điểm chạm” cảm xúc và quá trình trưởng thành của nhân vật Việt trên sân khấu:

PV: Nhân vật Việt trong vở “Quân khu Nam Đồng”là một cậu bé vừa cá tính, nghịch ngợm, bản lĩnh, lại vừa mang nét hồn nhiên rất đặc trưng của một thế hệ “dọc ngang phong trần”. Khi đảm nhận vai diễn này, anh đã gặp những khó khăn gì trong việc thể hiện tâm lý và chiều sâu cảm xúc của nhân vật?

Nghệ sĩ Anh Tú: Việt là một trong những nhân vật trung tâm của vở kịch và cũng là cậu bé “may mắn” khi được lớn lên trong vòng tay đủ đầy của cả cha lẫn mẹ và sự uốn nắn từ thầy cô, người lớn ở khu Nam Đồng. Chính nền tảng ấy tạo nên nhân vật Việt thông minh, bản lĩnh nhưng cũng rất bản năng: nghịch ngợm, nghĩ gì làm nấy, sống hết mình với cảm xúc. 

Tuy nhiên, chính sự “bản năng” ấy cũng không ít lần đẩy Việt và các bạn vào những tình huống dở khóc dở cười. Ví dụ như trong vở diễn, khi cả đám trẻ từ nơi sơ tán trở về khu gia binh, đói lả mà không có gì ăn, nhìn thấy con gà mái “còi” của hàng xóm, ai cũng thèm nhưng còn ngần ngại. Chính Việt lại là người “hoá kiếp” gà để đám bạn được no bụng và Việt có cách lý giải lém lỉnh: “hóa kiếp cho nó thành con công con phượng, có khi nó còn cảm ơn mình”.

Những khoảnh khắc như vậy khiến Việt trở thành nhân vật đặc biệt, không cần ai tuyên bố, nhưng trong sâu thẳm, tất cả đều ngầm thừa nhận Việt chính là “thủ lĩnh” của đám trẻ nhà binh năm ấy.

Chính vì cá tính mạnh, yêu ghét rạch ròi, dám đứng ra bảo vệ bạn bè và không ngại bộc lộ cảm xúc, nên việc hóa thân vào Việt trên sân khấu lại trở thành một thử thách lớn với tôi. Ngoài đời, tôi là người khá lý trí, an toàn, thường cân nhắc kỹ trước khi hành động và không có xu hướng dẫn dắt hay tạo xung đột. Gần như toàn bộ tính cách của Việt đối lập với tôi, nên hành trình nhập vai thực sự không dễ dàng.

Để lột tả được hết tâm lý nhân vật trên sân khấu, tôi buộc phải đọc đi đọc lại tác phẩm cùng tên của nhà văn Bình Ca để thấm dần đời sống nội tâm của nhân vật Việt. Sau đó, tôi luyện tập điều chỉnh giọng nói, đài từ để cho ra chất “phủi” và chất đời; thay đổi hình thể với dáng đi rắn rỏi, phản xạ nhanh, hành động dứt khoát nhưng vẫn trong khuôn khổ là cậu thanh niên hồn nhiên, trong sáng của tuổi 17.

Với một vở diễn được kể bằng ký ức và những lớp cảm xúc đan xen, đâu là phân đoạn mà anh cảm nhận rõ nhất “bước ngoặt trưởng thành” của nhân vật?

- Với tôi đó là cảnh 3 và cảnh 4 – hai lát cắt đối lập nhưng lại khép kín hành trình trưởng thành của nhân vật Việt một cách trọn vẹn.

Cảnh 3 mang màu sắc rất riêng: nhẹ nhàng, dí dỏm, đậm chất rung động đầu đời. Trong lần tới dự sinh nhật cô gái mình thích, Việt xuất hiện với tư cách một “vị khách không mời mà đến”. Tình huống ấy lại mở ra hàng loạt phản ứng rất thật của tuổi mới lớn: ánh mắt né tránh, những câu nói lắp bắp, những hành động ngô nghê nhưng đầy chân thành… Ở đó, Việt vẫn là một cậu bé bản năng, sống theo cảm xúc, có phần bốc đồng nhưng rất đáng yêu. 

Với tôi, đây không chỉ là một phân đoạn thú vị về tâm lý, mà còn là trải nghiệm đặc biệt khi lần đầu tôi được cất giọng hát thật của mình trên sân khấu.

Nhưng nếu nói về bước ngoặt, cảnh 4 mới thực sự là khoảnh khắc nhân vật “lớn lên”. Từ một cậu bé nghịch ngợm, sống bản năng, Việt bắt đầu biết suy nghĩ, biết trân trọng những gì mình đang có và ý thức rõ hơn về trách nhiệm của thế hệ thanh niên sống trong thời chiến. 

Đặc biệt, khoảnh khắc người bố trao lại chiếc mũ cối trước khi ra chiến trường, gọi con là “chàng chiến sĩ trẻ của bố” và gửi gắm “bố đi công tác xa, con ở nhà thay bố chăm sóc mẹ” là điểm chạm quyết định về tâm lý. Đó không chỉ là lời dặn dò, mà là một nghi thức trưởng thành. 

Từ khoảnh khắc ấy, Việt buộc đã thay đổi. Trong tình cảm, cậu dứt khoát hơn, không còn dựa vào những lời tỏ tình vay mượn của bạn thân mà chọn cách bày tỏ bằng chính cảm xúc của mình. Trong nhận thức, cậu đi đến một quyết định lớn, tình nguyện viết đơn xin nhập ngũ. 

Sự lựa chọn ấy không chỉ đánh dấu bước trưởng thành của một cá nhân, mà còn phản chiếu lý tưởng của cả một thế hệ: biết yêu, biết sống và sẵn sàng dấn thân vì gia đình, vì Tổ quốc.

Theo anh, vở diễn mong muốn truyền tải thông điệp gì đến khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ?

- Vở diễn đi vào những lát cắt đời thường, giản dị của đời sống gia đình trong khu tập thể Nam Đồng, đồng thời khéo léo gửi gắm khát vọng của người trẻ. 

Không đẩy xung đột lên cao trào, tác phẩm chọn cách kể bằng ký ức và tình người. Ở đó, tình bạn hồn nhiên, tình thầy trò gắn bó và tinh thần dân tộc được khơi gợi một cách tự nhiên, dung dị. Những giá trị như trách nhiệm với quê hương, lòng trung thực, sự can đảm và tình cảm gia đình – điểm tựa của yêu thương và hy sinh, hiện lên nhẹ nhàng nhưng thấm, đủ sức chạm tới cảm xúc và bồi đắp niềm tin cho thế hệ trẻ.

Lần đầu tiên, thế giới tuổi thơ của một thế hệ “dọc ngang phong trần” được đưa lên sân khấu, mở ra không gian Nam Đồng sống động, nơi từng góc nhỏ, dãy nhà đều chất chứa ký ức. Tiếng cười xen lẫn nước mắt, những va vấp và tình thương hòa quyện, tạo nên một bức tranh tuổi thơ vừa dữ dội, vừa đẹp đẽ.

Không dừng lại ở một vở diễn, Quân khu Nam Đồng còn là lời tri ân gửi tới những người lính và gia đình quân nhân đã âm thầm hy sinh vì đất nước. Với những ai từng sống trong khu tập thể, đó là tấm gương soi lại ký ức. Còn với người trẻ hôm nay, vở diễn mở ra cơ hội để hiểu hơn về thế hệ đi trước, về Hà Nội; từ đó, khơi dậy ý thức trách nhiệm, bồi đắp lý tưởng sống và tình yêu với quê hương, đất nước.

Sau mỗi đêm diễn, anh cảm nhận thế nào về phản ứng của khán giả?

- Sau mỗi buổi diễn, khi giai điệu chủ đề vang lên và ánh đèn khán phòng bật sáng, đó cũng là lúc Tú cùng toàn bộ ê-kíp cảm nhận rõ nhất niềm hạnh phúc của người làm nghề. Những đêm diễn luôn kín ghế, những tràng pháo tay kéo dài không dứt. Trên khán đài, có những gương mặt rạng rỡ, hứng khởi, nhưng cũng có những khán giả lặng lẽ lau nước mắt.

Điều khiến tôi ấn tượng là có những khán giả quay trở lại lần thứ tư, thứ năm, chỉ để được sống lại cùng vở diễn. Họ chia sẻ rằng dư âm của câu chuyện không dừng lại sau khi hạ màn, mà còn theo họ rất lâu trong cuộc sống thường ngày. 

Với những người làm nghệ thuật biểu diễn, đó là niềm hạnh phúc lớn nhất khi tác phẩm không chỉ được đón nhận, mà còn thực sự chạm tới và ở lại trong lòng khán giả. 

Xin cảm ơn anh!