Bài 2 - Khi con đã lớn, đừng để cha mẹ cô đơn

VHO - Nhiều người cao tuổi hôm nay có cuộc sống vật chất đầy đủ, được con cháu chăm lo nhưng vẫn cảm thấy cô đơn ngay trong gia đình mình. Khi con cái trưởng thành, có sự nghiệp và cuộc sống riêng, cha mẹ cũng dần mất đi vai trò từng gắn bó suốt nhiều năm. Đáng nói, khoảng cách giữa các thế hệ đôi khi bắt nguồn từ chính cách những người thân yêu ứng xử với nhau, dù mỗi người đều dành cho gia đình sự quan tâm và tình cảm chân thành.

Khi sự quan tâm chỉ còn là trách nhiệm

Trong nhịp sống hiện nay, nhiều gia đình vẫn chăm sóc cha mẹ chu đáo: tiền sinh hoạt được gửi đều đặn, thuốc men có người mua, khám bệnh có người đưa đi. Những người con sống xa cũng thường xuyên gọi điện hỏi thăm sức khỏe, nhắc cha mẹ ăn uống, nghỉ ngơi. 

Thế nhưng, những cuộc gọi đôi khi chỉ kéo dài vài phút, quanh quẩn với những câu hỏi quen thuộc: Bố mẹ khỏe không, uống thuốc chưa, có cần mua gì không? Khi mọi việc đều ổn, câu chuyện cũng nhanh chóng khép lại.

Trong khi đó, cha mẹ có thể muốn kể chuyện hàng xóm, hỏi han công việc của con, chuyện học hành của cháu hay chia sẻ một điều vừa đọc được. Những mong muốn giản dị ấy đôi khi chưa được con cái nhận ra giữa bộn bề công việc và cuộc sống riêng.

Khi con cái trưởng thành, lập nghiệp và xây dựng gia đình riêng, vai trò của cha mẹ cũng dần thay đổi. Những chuyện lớn như mua nhà, đổi việc, chọn trường cho con hay quyết định quan trọng của gia đình có khi chỉ được cha mẹ biết sau khi mọi việc đã xong. Con cái cho rằng mình đủ trưởng thành để tự quyết, trong khi cha mẹ vẫn mong được tham gia, chia sẻ.

Với người cao tuổi, được hỏi ý kiến chưa hẳn là muốn quyết định thay con. Đôi khi, điều họ cần chỉ là cảm giác mình vẫn có vị trí trong gia đình, vẫn được lắng nghe và coi trọng. Khoảng cách giữa các thế hệ vì thế đôi khi nằm ở sự khác biệt trong cách thể hiện tình thương: con cái chăm lo những nhu cầu thiết yếu, còn cha mẹ mong có thêm những cuộc trò chuyện chân thành, những sẻ chia về cuộc sống thường ngày.

Nhiều người già chọn giữ lại nỗi hụt hẫng cho riêng mình vì sợ bị cho là can thiệp, khó tính hoặc chưa theo kịp nhịp sống của con cháu.

Kiên nhẫn nghe cha mẹ nói, có thực sự khó?

Có một thực tế, chúng ta có thể dành hàng giờ trao đổi với đồng nghiệp, đối tác, kiên nhẫn giải thích những vấn đề phức tạp trong công việc, nhưng đôi khi lại dễ mất bình tĩnh khi cha mẹ hỏi đi hỏi lại một câu chuyện.

Người già thường thích nhắc đến những kỷ niệm cũ, những mối quan hệ từ nhiều năm trước hoặc những chuyện sinh hoạt hằng ngày mà con cháu cho là vụn vặt. Nhiều người con vừa nghe đã ngắt lời: “Chuyện ấy mẹ kể rồi!”, “Có gì đâu mà mẹ cứ nhắc mãi!”. Những câu nói tưởng chẳng có gì nghiêm trọng, nhưng nếu lặp lại nhiều lần có thể khiến cha mẹ dần ngại chia sẻ.

Đã bao giờ chúng ta dành cả nửa ngày, thậm chí gần trọn một ngày nghỉ, chỉ để ngồi nghe mẹ tâm sự? Không phải chuyện nào mẹ kể cũng mới, cũng hấp dẫn hoặc có ý nghĩa đối với công việc, cuộc sống của con. Có những câu chuyện rất dài, nhiều chi tiết đã cũ, thậm chí chẳng liên quan đến nhau. Nhưng cần hiểu rằng, điều quan trọng không nhất thiết nằm ở nội dung câu chuyện.

Với người mẹ già, được nói, được con lắng nghe, được hỏi han và chia sẻ có thể chính là niềm vui mà bà mong đợi. Một ngày con cháu trở về, cùng ăn bữa cơm, ngồi trò chuyện không vội vã đôi khi có giá trị tinh thần lớn hơn nhiều món quà đắt tiền. 

Nếu chỉ nhìn vào lượng thông tin tiếp nhận, người con có thể cho rằng mình đã mất cả buổi chẳng làm được việc gì. Nhưng nếu nhìn từ niềm vui của cha mẹ, đó lại là khoảng thời gian có ý nghĩa.

Sự kiên nhẫn ấy càng cần thiết khi tuổi cao khiến một số người chậm hơn trong giao tiếp, tiếp nhận công nghệ, hoặc cần được giải thích nhiều lần về những vấn đề mà người trẻ cho là rất đơn giản.

Một người mẹ từng kiên nhẫn dạy con từ lời ăn tiếng nói, từng trả lời không biết bao nhiêu câu hỏi khi con còn nhỏ, chẳng lẽ đến lúc già đi lại không xứng đáng được con lắng nghe một câu chuyện đến hết?

Tất nhiên, không phải người con nào cũng có điều kiện dành nhiều thời gian cho cha mẹ. Áp lực mưu sinh, trách nhiệm với con nhỏ và những khó khăn trong cuộc sống là có thật. Nhưng bận rộn không nên trở thành lý do để mọi cuộc trò chuyện với cha mẹ đều bị rút ngắn đến mức chỉ còn những câu hỏi mang tính thủ tục.

Đừng để cha mẹ chọn cách im lặng

Một khía cạnh đáng quan tâm khác trong mối quan hệ giữa các thế hệ là cách con cái phản ứng trước những lời góp ý của cha mẹ. Không ít người trẻ cho rằng thế hệ trước thiếu kiến thức mới, suy nghĩ cũ kỹ, đôi khi can thiệp quá sâu vào đời sống riêng. Vì thế, những lời khuyên có thể bị bác bỏ ngay khi cha mẹ chưa kịp trình bày hết ý.

Dĩ nhiên, con cái trưởng thành có quyền bảo vệ quan điểm, lựa chọn và hạnh phúc riêng. Nhưng quyền tự quyết không đồng nghĩa với quyền xem nhẹ cảm xúc và lòng tự trọng của đấng sinh thành.

Nhà báo, NSƯT Phạm Đông (Trưởng ban Liên lạc Nhà báo cao tuổi Hà Nội) từng chia sẻ trải nghiệm của chính mình khi có lần tranh luận gay gắt với cha.

Khi còn trẻ, ông tin rằng quan điểm của mình đúng, còn người cha thuộc về một thế hệ đã khác. Nhưng sau này, khi đã làm cha, ông mới hiểu sự im lặng của cha khi ấy không hẳn là vì không còn lý lẽ để tranh luận, mà còn xuất phát từ tình thương và mong muốn tránh làm tổn thương con. Từ trải nghiệm ấy, ông nhắn nhủ: “Các bạn ơi, nếu còn cơ hội, hãy nói lời xin lỗi khi chưa quá muộn…”.

Trong gia đình, có những cuộc tranh luận mà việc cố giành phần đúng về mình có thể khiến những người thân yêu ngày càng xa cách. Đặc biệt với người cao tuổi, sau nhiều lần bị ngắt lời, phủ nhận ý kiến hoặc phản ứng thiếu kiên nhẫn, họ có thể dần lựa chọn không nói nữa. 

Sự im lặng ấy đôi khi bị con cháu hiểu nhầm là cha mẹ đã bằng lòng, không còn nhu cầu tham gia hay chia sẻ. Nhưng cũng có khi, đó là biểu hiện của sự tổn thương tích tụ.

Nhà xã hội học, PGS.TS Trịnh Hòa Bình nhấn mạnh, sự thấu hiểu, giao tiếp và tôn trọng lẫn nhau là những yếu tố cốt lõi của một gia đình bền vững. Ông khẳng định: “Muốn giữ gìn hạnh phúc, điều tối thiểu là phải duy trì đối thoại - chân thành và thường xuyên”.

PGS. TS Trịnh Hòa Bình cho rằng tôn trọng không chỉ nằm ở lời nói, hành vi mà còn ở việc công nhận vai trò và giá trị của mỗi thành viên trong gia đình. Điều đó cũng có nghĩa là cha mẹ già cần được tôn trọng như những cá nhân có suy nghĩ, nguyện vọng và quyền lựa chọn riêng, chứ không đơn thuần là người cần được con cháu chăm sóc.

Đã đến lúc cần nhìn nhận đầy đủ hơn trách nhiệm của những người con trưởng thành. Hiếu thảo không chỉ là bảo đảm cho cha mẹ một cuộc sống đủ đầy, mà còn là gìn giữ mối quan hệ tình cảm, giúp người già không cảm thấy mình bị đứng ngoài cuộc sống của gia đình.

Không ai có thể ở bên cha mẹ mọi lúc. Người già cũng cần có bạn bè, sở thích, những mối quan hệ và không gian riêng. Nhưng dù sống chung hay riêng, gần hay xa, mỗi gia đình đều có thể tìm cách duy trì sự quan tâm bằng những cuộc trò chuyện, những bữa cơm, sự chia sẻ và thái độ lắng nghe thực sự.

Những đứa con hôm nay rồi cũng sẽ bước vào tuổi già. Có thể đến lúc ấy, chúng ta mới hiểu vì sao cha mẹ từng mong con về vào ngày cuối tuần, vì sao những câu hỏi quen thuộc được lặp lại, và vì sao một người mẹ có thể vui suốt cả ngày chỉ vì được con ngồi bên nghe kể chuyện.

Bởi khi khoảng cách giữa những người thân đã trở thành thói quen, việc nối lại sợi dây tình cảm đôi khi còn khó khăn hơn cả những bất đồng từng khiến họ xa nhau.

(Còn tiếp)