Dạy con mạnh mẽ từ những lần vấp ngã

VHO - Một lần ngã khi chạy chơi cũng có thể trở thành bài học đầu đời. Từ cách cha mẹ đón nhận tiếng khóc, giúp con hiểu điều vừa xảy ra và khuyến khích con đứng lên, trẻ từng bước học cách đối diện với khó khăn ngay trong những năm tháng đầu tiên khám phá thế giới.

Một đứa trẻ đang chạy chơi bất chợt vấp ngã, bật khóc. Thương con, bố mẹ vội chạy đến, bế lên, xuýt xoa rồi tìm đủ cách dỗ dành. Có người “đánh chừa” nền nhà, chiếc ghế; có người lấy bánh kẹo, đồ chơi để con mau quên đau. Một phản ứng khác là giục trẻ đứng dậy, kèm câu nói: “Có thế mà cũng khóc!”.

Giữa những cách ứng xử ấy, cha mẹ có thể chọn một thái độ bình tĩnh: đến bên con, kiểm tra chỗ đau, lắng nghe và cho con thời gian lấy lại bình tĩnh. Sau đó, khuyến khích trẻ tự đứng lên nếu có thể, cùng con hiểu vì sao vừa bị ngã và lần sau cần chú ý điều gì.

Chỉ một tình huống nhỏ, nhưng cách người lớn ứng xử đã mở ra những bài học khác nhau về sự yêu thương, trách nhiệm và lòng can đảm.

Yêu thương để con có thêm sức mạnh

Không cha mẹ nào muốn nhìn thấy con đau. Tuy nhiên, trong hành trình lớn lên, những va vấp nhỏ là điều khó tránh khỏi. Trẻ tập đi có thể ngã, tập chạy có thể vấp, tự làm một việc có thể chưa thành công. Mong muốn ngăn mọi khó khăn đến với con dễ khiến người lớn vội vàng can thiệp, làm thay cả những việc trẻ có thể tự thử.

Điều cần cân nhắc là sau sự giúp đỡ ấy, con có thêm cơ hội học hỏi hay mọi việc đã được người lớn giải quyết hết?

Theo UNICEF Việt Nam, trẻ nhỏ đang học cách thể hiện và quản lý cảm xúc; khi căng thẳng hoặc quá tải, trẻ cần người lớn yêu thương giúp trấn an, đồng thời được hướng dẫn từng bước giải quyết những vấn đề đơn giản, phù hợp lứa tuổi.

Từ đó, có thể thấy sự âu yếm và việc rèn tính tự lập hoàn toàn có thể đi cùng nhau. Một cái ôm giúp con yên lòng vẫn có thể nối tiếp bằng lời khuyến khích: “Mẹ ở đây, con thử đứng lên nhé”. Cha mẹ quan tâm đến chỗ đau, nhưng cũng dành cho trẻ cơ hội làm phần việc vừa sức.

Cho con khóc không có nghĩa là đứng ngoài nhìn con chịu đựng. Đó là chấp nhận rằng trẻ đang đau, đang sợ và cần bộc lộ cảm xúc, thay vì sốt ruột buộc con phải nín ngay. Người lớn ở bên, chăm sóc khi cần, rồi giúp trẻ tìm cách vượt qua.

Lòng can đảm có thể bắt đầu từ việc con nói được “con đau”, biết nhờ giúp đỡ và sẵn sàng thử lại khi đã ổn. Một đứa trẻ còn nước mắt trên má vẫn có thể rất dũng cảm khi tự đứng lên sau cú ngã.

Giúp con hiểu điều vừa xảy ra

Ở tuổi 2 - 3, bài học cần gần gũi, ngắn gọn và gắn với những gì trẻ vừa trải nghiệm. Cha mẹ không nên đòi hỏi con phân tích như người lớn, nhất là trong lúc đang khóc.

Thay vì hỏi dồn “Vì sao con khóc?”, có thể bắt đầu bằng: “Con đau ở đâu?”, “Con bị giật mình phải không?”. Khi trẻ bình tĩnh hơn, người lớn mới cùng con nhìn lại sự việc.

Nếu con vấp vào đồ chơi, hãy cùng nhặt gọn và giải thích: “Đồ chơi nằm ở lối đi nên con bị vấp. Mình cất vào giỏ nhé”. Nếu con trượt ở chỗ có nước, có thể nhắc: “Chỗ này trơn, mình đi chậm và lau khô”. Lời giải thích ấy hướng trẻ đến điều có thể làm để an toàn hơn. Câu trách “Đã bảo rồi mà không nghe” có thể được thay bằng một chỉ dẫn cụ thể cho lần sau.

Thói quen “đánh chừa” đồ vật có thể khiến trẻ quên đau trong chốc lát, nhưng bỏ lỡ dịp giúp con hiểu nguyên nhân. Chiếc ghế vẫn ở đó, nền nhà vẫn ở đó; điều trẻ cần học là quan sát đường đi, cất đồ chơi và chú ý khi chạy nhảy.

Dĩ nhiên, không phải mọi cú ngã đều do trẻ thiếu cẩn thận. Người lớn cần nhìn lại cả không gian vui chơi và trách nhiệm bảo đảm an toàn của mình. Giúp con hiểu sự việc cũng phải công bằng, tránh biến mỗi lần vấp ngã thành một lần bị quy lỗi.

Đừng vội làm thay, cũng đừng vội chê con yếu đuối

Bài học về sự mạnh mẽ còn nằm trong nhiều việc nhỏ: tự mang giày, xếp một khối hình, cất đồ chơi hay chờ đến lượt chơi cùng bạn.

Khi con loay hoay, người lớn thường muốn làm giúp cho nhanh. Nhưng nếu có thời gian và việc đó phù hợp với khả năng của trẻ, hãy để con thử thêm một chút. Một lời gợi ý, một động tác làm mẫu có thể đủ để trẻ tiếp tục.

Khi con chưa làm được và bật khóc, cha mẹ có thể nói: “Con đang bực vì chiếc giày khó mang. Mẹ giúp con mở rộng ra, rồi con thử nhé”. Khó khăn được chia thành bước nhỏ để trẻ có thể tham gia giải quyết.

Sự ghi nhận cũng nên dành cho nỗ lực cụ thể: “Con đã thử lại”, “Con biết gọi mẹ khi cần giúp”, “Con đã tự cất được đồ chơi”. Những lời ấy cho trẻ biết mình vừa làm được điều gì.

Mỗi đứa trẻ có cách phản ứng khác nhau. Có trẻ ngã rồi đứng lên ngay, có trẻ cần được ôm và nghỉ một lúc. So sánh “Bạn kia có khóc đâu” hay gắn nhãn “nhát”, “yếu đuối” dễ khiến sự chú ý chuyển từ việc giúp con sang việc đánh giá con.

Người lớn cũng cần kiên nhẫn với chính mình. Để con tự thử thường mất thời gian hơn làm thay. Bình tĩnh trước tiếng khóc đôi khi khó hơn vội vàng dỗ cho nín. Nhưng đó là khoảng thời gian cần dành cho trẻ được học bằng trải nghiệm của mình.

Rèn lòng can đảm luôn đi cùng trách nhiệm chăm sóc. Khi trẻ bị thương hoặc có biểu hiện bất thường sau cú ngã, việc kiểm tra, chăm sóc và tìm hỗ trợ y tế phải được ưu tiên; không cần tạo ra đau đớn hay nguy hiểm để có một bài học.

Từ những va vấp nhỏ, cha mẹ có thể trao cho con một niềm tin giản dị: con được yêu thương, con có thể thử sức, và khi gặp khó khăn, con có thể tìm cách giải quyết với sự giúp đỡ khi cần. Niềm tin ấy được bồi đắp từng ngày, từ một bàn tay sẵn sàng nâng đỡ đến một lời khích lệ để con tự bước tiếp.