Kiến tạo mô hình du lịch cửa khẩu thế hệ mới

VHO - “Đề án Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài” được kỳ vọng đưa khu vực cửa khẩu này trở thành cửa ngõ giao lưu văn hóa và du lịch tiêu biểu giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Trong bối cảnh hợp tác kinh tế và giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng được thúc đẩy, các khu vực cửa khẩu không còn chỉ giữ vai trò là điểm trung chuyển hàng hóa hay thực hiện hoạt động xuất nhập cảnh.

Nhiều quốc gia đã chuyển hướng phát triển cửa khẩu thành những không gian kinh tế tổng hợp, nơi thương mại, du lịch, dịch vụ và văn hóa cùng phát triển trong một hệ sinh thái thống nhất.

Đề án Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài được xây dựng theo tư duy đó.

Với định hướng phát triển đồng bộ giữa thương mại và du lịch, Đề án được kỳ vọng tạo nên diện mạo mới cho khu vực cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn), đưa nơi đây trở thành cửa ngõ giao lưu văn hóa và du lịch tiêu biểu giữa Việt Nam và Trung Quốc, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng hợp tác biên giới trong giai đoạn mới.

Hạ tầng du lịch chưa theo kịp lợi thế cửa ngõ giao lưu Việt - Trung

Nằm ở khu vực biên giới phía Bắc, cửa khẩu Tân Thanh (tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam) - Pò Chài (Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Trung Quốc) từ lâu đã là một trong những điểm giao thương sôi động giữa hai quốc gia.

Lợi thế về vị trí địa lý, lưu lượng người qua lại lớn cùng sự giao thoa văn hóa của cộng đồng cư dân hai bên biên giới tạo điều kiện để khu vực này phát triển nhiều loại hình du lịch đặc thù, từ du lịch mua sắm, du lịch văn hóa, du lịch tâm linh đến các hoạt động trải nghiệm đời sống vùng biên.

Tuy nhiên, tiềm năng ấy vẫn chưa được chuyển hóa thành những sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao. Hoạt động du lịch tại cửa khẩu Tân Thanh hiện chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ và chưa khai thác hết những lợi thế sẵn có.

Du khách đến khu vực này phần lớn là khách qua cửa khẩu kết hợp mua sắm, tham quan ngắn ngày hoặc hành hương đến chùa Tân Thanh.

Thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp và thiếu các sản phẩm du lịch đặc thù cho thấy cửa khẩu vẫn đang được nhìn nhận nhiều hơn như một điểm dừng chân thay vì một điểm đến. Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở hệ thống hạ tầng phục vụ du lịch.

Hiện hệ thống lưu trú tại Tân Thanh mới có một khách sạn cùng các nhà nghỉ nhỏ, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, thiếu các cơ sở lưu trú đạt chuẩn phục vụ khách nghỉ dài ngày và khách quốc tế.

Hệ thống nhà hàng, cơ sở ẩm thực chủ yếu tập trung dọc các tuyến đường cửa khẩu, đáp ứng nhu cầu ăn uống nhanh, chưa hình thành những không gian ẩm thực mang tính trải nghiệm để giới thiệu văn hóa ẩm thực vùng biên.

Trong khi đó, tài nguyên văn hóa bản địa lại rất giàu tiềm năng. Cộng đồng người Tày, Nùng vẫn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, từ lễ hội, nghề thủ công, phong tục tập quán đến đời sống sinh hoạt gắn với không gian làng bản.

Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa. Tuy nhiên, các giá trị này vẫn chưa được tổ chức thành những sản phẩm du lịch hoàn chỉnh; các bản làng và không gian sinh hoạt cộng đồng chưa được đầu tư hạ tầng tương xứng, thiếu sự kết nối với các tuyến tham quan cửa khẩu.

Thực trạng này cho thấy khoảng cách khá lớn giữa tiềm năng và khả năng khai thác. Trong nửa đầu năm 2026, có hơn 2 triệu lượt người xuất nhập cảnh qua cửa khẩu Tân Thanh, tăng 301 nghìn lượt so với cùng kỳ năm 2025.

Đây là nguồn khách rất lớn mà ít khu du lịch nào có được. Tuy nhiên, lượng người qua lại đông chưa đồng nghĩa với giá trị kinh tế du lịch được gia tăng nếu thiếu hệ thống dịch vụ đủ sức giữ chân du khách.

Có thể thấy, cơ sở vật chất phục vụ du lịch tại khu vực cửa khẩu hiện vẫn chưa tương xứng với lợi thế phát triển du lịch và giao lưu văn hóa của nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc.

Nhiều điều kiện thuận lợi về vị trí địa lý, dòng khách và bản sắc văn hóa vẫn đang ở dạng tiềm năng, chưa được chuyển hóa thành sức hấp dẫn của một điểm đến.

Trong xu thế phát triển hiện nay, cửa khẩu không còn đơn thuần là nơi kiểm soát hoạt động xuất nhập cảnh hay giao thương hàng hóa.

Nhiều quốc gia đã phát triển mô hình “du lịch cửa khẩu thế hệ mới”, trong đó cửa khẩu trở thành không gian trải nghiệm đa chức năng, kết hợp mua sắm, văn hóa, ẩm thực, nghỉ dưỡng và các hoạt động giao lưu cộng đồng.

Giá trị của một cửa khẩu vì thế không chỉ được đo bằng kim ngạch thương mại mà còn bằng khả năng tạo ra dòng chảy du lịch và kết nối văn hóa xuyên biên giới.

Nhận diện rõ những điểm nghẽn cũng như xu hướng phát triển này, Đề án Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài được định hướng trở thành khu vực phát triển du lịch biên giới đồng bộ, chuyên nghiệp và hiện đại.

Trong định hướng đó, du lịch được xác định là một trong những trụ cột phát triển của toàn bộ khu hợp tác, gắn kết chặt chẽ với thương mại, dịch vụ và giao lưu văn hóa.

Quy hoạch dự án tập trung tái tổ chức không gian cửa khẩu, cải tạo cảnh quan, đầu tư đồng bộ hạ tầng du lịch, đồng thời hình thành các khu chức năng phục vụ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm văn hóa và vui chơi giải trí.

Đây cũng là bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển. Thay vì khai thác lợi thế cửa khẩu theo từng lĩnh vực riêng lẻ, Đề án hướng tới xây dựng một hệ sinh thái du lịch biên giới, nơi thương mại tạo dòng khách, văn hóa tạo bản sắc, còn dịch vụ và hạ tầng giữ chân du khách, qua đó nâng cao giá trị của toàn bộ khu vực cửa khẩu.

Kiến tạo hệ sinh thái du lịch biên giới

Sắp tới, khi Đề án Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài được triển khai đồng bộ, khu vực cửa khẩu được kỳ vọng sẽ chuyển mình từ một điểm trung chuyển sang một trung tâm du lịch biên giới hiện đại, nơi các hoạt động thương mại, văn hóa và dịch vụ bổ trợ lẫn nhau để tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Theo Đề án, Tân Thanh được định hướng phát triển thành trung tâm du lịch tâm linh kết hợp thương mại - dịch vụ xuyên biên giới với hệ thống trung tâm mua sắm, quảng trường giao lưu văn hóa, phố đi bộ; phát triển kinh tế đêm thông qua phố ẩm thực, chợ đêm và các chương trình biểu diễn nghệ thuật.

Đồng thời hình thành không gian kiến trúc mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc địa phương.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phát triển của ngành Du lịch hiện đại, khi giá trị của điểm đến ngày càng được tạo nên từ những trải nghiệm tổng hợp chứ không phải chỉ là các dịch vụ đơn lẻ.

Du khách cũng không còn tìm kiếm một địa điểm để tham quan hay mua sắm mà mong muốn được hòa mình vào nhịp sống bản địa, khám phá văn hóa, thưởng thức ẩm thực, tham gia các hoạt động cộng đồng và lưu lại lâu hơn để cảm nhận đầy đủ bản sắc của vùng đất mình đặt chân tới.

Vì vậy, việc quy hoạch đồng thời các không gian lưu trú, ẩm thực, mua sắm, phố đi bộ, quảng trường văn hóa và kinh tế đêm không đơn thuần là bổ sung thêm các hạng mục hạ tầng.

Đó là nền tảng để hình thành kinh tế trải nghiệm, góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu và nâng cao giá trị của ngành du lịch tại khu vực cửa khẩu.

Trong quy hoạch, các không gian văn hóa tâm linh được tổ chức gắn với hệ thống đền, miếu, quảng trường lễ hội và trục cảnh quan trung tâm, tạo điểm nhấn cho toàn khu vực.

Chùa Tân Thanh cùng hệ thống miếu, đền mang đậm bản sắc văn hóa Tày - Nùng tiếp tục được phát huy như những hạt nhân của du lịch văn hóa và tâm linh.

Bên cạnh đó, Tân Thanh được định hướng trở thành trung tâm du lịch mua sắm và thương mại biên giới quy mô lớn, giữ vai trò là điểm giao thương quan trọng giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Lợi thế kết nối trực tiếp với khu thương mại Pò Chài hiện đại của Trung Quốc tạo điều kiện để khu vực này phát triển thành tổ hợp mua sắm, vui chơi giải trí và kinh tế ban đêm, đáp ứng nhu cầu của cả khách trong nước và quốc tế.

Khi các hoạt động thương mại và du lịch được quy hoạch trong cùng một không gian, mỗi lĩnh vực sẽ bổ trợ cho nhau, tạo nên sức hút lớn hơn so với việc phát triển riêng các lĩnh vực.

Đề án cũng mở rộng không gian phát triển sang các loại hình nghỉ dưỡng sinh thái và du lịch cộng đồng. Các khu khách sạn, homestay, resort sinh thái và làng văn hóa du lịch cộng đồng được quy hoạch nhằm đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng, trải nghiệm và lưu trú dài ngày của du khách.

Các khu nghỉ dưỡng được định hướng phát triển theo mô hình sinh thái, sử dụng vật liệu địa phương như đá, gỗ, tre kết hợp với kiến trúc nhà sàn truyền thống, góp phần gìn giữ cảnh quan tự nhiên và tôn vinh bản sắc văn hóa vùng biên.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Đề án là xây dựng không gian giao lưu văn hóa Việt Nam - Trung Quốc dưới dạng quảng trường, công viên và các tuyến phố đi bộ kết nối các phân khu chức năng trong toàn khu vực cửa khẩu.

Đây sẽ là nơi diễn ra các lễ hội, chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian, hoạt động giới thiệu di sản văn hóa và các sự kiện giao lưu cộng đồng giữa nhân dân hai nước.

Ở góc độ phát triển lâu dài, những không gian này mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một sản phẩm du lịch.

Chúng góp phần mở rộng ngoại giao nhân dân thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa thường xuyên, tạo thêm cơ hội để người dân hai bên biên giới gặp gỡ, tìm hiểu và chia sẻ những giá trị văn hóa đặc sắc của mỗi quốc gia.

Khi sự kết nối được hình thành từ đời sống cộng đồng, hợp tác kinh tế và du lịch cũng có thêm nền tảng phát triển bền vững.

Song hành với các hoạt động giao lưu văn hóa, không gian ẩm thực được quy hoạch bài bản với phố ẩm thực và khu giới thiệu đặc sản địa phương.

Đây sẽ là nơi du khách có thể thưởng thức những món ăn đặc trưng của vùng cao Lạng Sơn cũng như ẩm thực đặc sắc của khu vực Pò Chài, góp phần tạo nên trải nghiệm đa dạng cho hành trình khám phá vùng biên.

Nếu được triển khai hiệu quả, Đề án Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài sẽ tạo ra bước chuyển không chỉ về hạ tầng mà còn về tư duy phát triển du lịch cửa khẩu.

Từ một điểm dừng chân ngắn ngày, Tân Thanh có cơ hội trở thành điểm đến hội tụ thương mại, du lịch, văn hóa và giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Xa hơn, Đề án mở ra khả năng hình thành một không gian văn hóa xuyên biên giới, nơi các giá trị văn hóa được kết nối thông qua du lịch, các hoạt động thương mại được bổ trợ bởi dịch vụ và trải nghiệm, còn giao lưu nhân dân trở thành chất keo gắn kết cho sự phát triển bền vững của toàn khu vực.