Cửa khẩu Tân Thanh - Pò Chài hướng tới cực tăng trưởng thương mại, du lịch biên giới

VHO - Trong bức tranh hợp tác kinh tế Việt Nam - Trung Quốc, không nhiều cặp cửa khẩu hội tụ đồng thời lợi thế về vị trí địa kinh tế, quy mô giao thương và tiềm năng phát triển dịch vụ như Tân Thanh - Pò Chài.

Nằm trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng, khu vực cửa khẩu Tân Thanh đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ một trung tâm xuất nhập khẩu hàng hóa thành cực tăng trưởng thương mại, du lịch và logistics của vùng biên phía Bắc.

Tạo động lực mới cho cửa khẩu Tân Thanh

Trong bối cảnh các mô hình kinh tế cửa khẩu đang chuyển từ phát triển đơn chức năng sang đa chức năng, kết hợp thương mại, logistics, dịch vụ và du lịch, việc xây dựng Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài được xem là bước đi tất yếu.

Đây là yêu cầu phát triển của khu vực cửa khẩu, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của tỉnh Lạng Sơn, đồng thời mở ra không gian tăng trưởng mới cho toàn tuyến hành lang kinh tế xuyên biên giới.

Tân Thanh thuộc Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn, nằm tại xã Hoàng Văn Thụ và kết nối trực tiếp với cửa khẩu Pò Chài (Trung Quốc).

Theo quy hoạch năm 2021, khu vực này có diện tích khoảng 190 ha với ba khu chức năng chính. Phía đối diện là chợ biên giới Pò Chài - một trung tâm giao thương được đầu tư đồng bộ, chuyên nhập khẩu nông sản Việt Nam.

Trải qua nhiều năm phát triển, Tân Thanh đã hình thành hệ thống trung tâm thương mại, chợ biên giới, khách sạn, nhà nghỉ cùng mạng lưới doanh nghiệp và hộ kinh doanh địa phương.

Tuy nhiên, phần lớn hạ tầng hiện hữu đã bộc lộ những hạn chế khi quy mô giao thương ngày càng mở rộng. Nhiều công trình xuống cấp, thiếu đồng bộ; cảnh quan đô thị chưa được tổ chức bài bản; hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ và logistics chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Đặc biệt, khi xu hướng giao thương biên giới đang dịch chuyển mạnh sang mô hình logistics hiện đại, thương mại điện tử xuyên biên giới và du lịch mua sắm, những hạn chế về hạ tầng lưu trú, dịch vụ chất lượng cao hay không gian trải nghiệm văn hóa đã khiến khu vực này chưa khai thác hết lợi thế về vị trí địa lý và giá trị cảnh quan vùng biên.

Trong khi đó, tuyến đường chuyên dụng vận tải hàng hóa Tân Thanh - Pò Chài thời gian qua đã phát huy hiệu quả rõ nét trong việc giảm áp lực cho khu vực cửa khẩu chính, tạo dư địa để tái cấu trúc không gian phát triển. Đây được xem là điều kiện thuận lợi để Tân Thanh từng bước chuyển đổi từ mô hình cửa khẩu thuần túy phục vụ xuất nhập khẩu sang trung tâm thương mại, dịch vụ và du lịch biên giới.

Một yếu tố quan trọng khác là việc mở rộng hình thức xuất nhập cảnh bằng hộ chiếu, thay vì chỉ giới hạn ở giấy thông hành đã kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ lượng người qua lại khu vực cửa khẩu.

Chỉ trong nửa đầu năm 2026, lực lượng Bộ đội Biên phòng Tân Thanh đã làm thủ tục xuất nhập cảnh cho hơn 2 triệu lượt người, chủ yếu là du khách, cư dân biên giới và các hoạt động thăm thân, giao thương giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Sự gia tăng dòng người qua biên giới cho thấy Tân Thanh đang hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển thành không gian thương mại - du lịch - giao lưu văn hóa xuyên biên giới, thay vì chỉ đóng vai trò là điểm trung chuyển hàng hóa như trước đây.

Khi chính sách xuất nhập cảnh giữa hai nước ngày càng thuận lợi, Tân Thanh - Pò Chài có điều kiện trở thành một trong những điểm đến du lịch mua sắm và trải nghiệm văn hóa biên giới hấp dẫn nhất miền Bắc, tương tự mô hình nhiều khu thương mại biên giới phát triển tại Trung Quốc.

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng và tiềm năng phát triển, Đề án xây dựng phương án quy hoạch và thiết kế concept kiến trúc không gian thuộc Dự án hỗ trợ kỹ thuật xây dựng Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh (Việt Nam) - Pò Chài (Trung Quốc) xác định mục tiêu xây dựng khu vực này trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch và xuất nhập khẩu hiện đại, năng động, có khả năng cạnh tranh tương xứng với khu vực Pò Chài. Đồng thời từng bước phát triển thành đô thị cửa khẩu kiểu mẫu của vùng biên giới phía Bắc.

Theo định hướng quy hoạch, Dự án được nghiên cứu trên diện tích khoảng 70,67 ha, gồm bốn phân khu chức năng: khu thương mại - chợ biên giới; khu dịch vụ - du lịch; khu văn hóa - giao lưu dân tộc; khu cải tạo chỉnh trang tuyến phố và tuyến phố bản sắc.

Không gian mới được định hướng phát triển theo mô hình tích hợp, kết hợp giữa thương mại, logistics, du lịch, văn hóa và kinh tế ban đêm. Cùng với đó là việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) trong quản lý, vận hành, hướng tới hình thành mô hình cửa khẩu thông minh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Đề án dự kiến huy động từ 10 - 15 nghìn tỉ đồng trong giai đoạn 2025 - 2030 từ nhiều nguồn lực khác nhau như ngân sách nhà nước, hợp tác công tư (PPP), xã hội hóa và đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc. Cơ cấu vốn dự kiến gồm khoảng 60% nguồn lực trong nước và 40% vốn đầu tư nước ngoài.

Cách tiếp cận này cho thấy định hướng phát triển dài hạn, vừa giảm áp lực cho ngân sách, vừa tạo cơ chế linh hoạt để thu hút các nhà đầu tư có năng lực tham gia phát triển khu vực cửa khẩu.

Mở rộng không gian tăng trưởng cho kinh tế biên giới

Hiệu quả kinh tế của Tân Thanh đã được chứng minh qua các con số tăng trưởng ấn tượng. Năm 2025, Hải quan cửa khẩu Tân Thanh xử lý 105.725 bộ tờ khai, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 2,54 tỉ USD, tăng gần 95,66% so với năm 2024.

Những con số này phản ánh sức sống mạnh mẽ của hoạt động giao thương Việt Nam - Trung Quốc qua cửa khẩu Tân Thanh.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài không chỉ nằm ở việc gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu mà còn ở khả năng tạo ra hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, giúp nâng cao giá trị gia tăng cho toàn khu vực.

Trước hết, dự án sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thương mại biên giới thông qua việc hình thành các khu thương mại, chợ biên giới hiện đại, trung tâm trưng bày và mua sắm quy mô lớn.

Hoạt động giao dịch được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, văn minh hơn; thời gian thông quan được rút ngắn; năng lực logistics được nâng cao; khả năng kết nối thị trường được mở rộng.

Các hoạt động hội chợ, triển lãm và xúc tiến thương mại được tổ chức thường xuyên sẽ tạo thêm cơ hội hợp tác cho doanh nghiệp hai bên biên giới, đồng thời mở rộng đầu ra cho hàng hóa Việt Nam.

Ở góc độ du lịch, dự án mở ra cơ hội hình thành một trung tâm du lịch biên giới mới của khu vực phía Bắc. Các phân khu dịch vụ, làng văn hóa, phố du lịch và quảng trường giao lưu Việt - Trung sẽ tạo nên hệ sản phẩm đặc trưng, kết nối với các điểm đến nổi tiếng của cả hai nước.

Sự kết hợp giữa du lịch mua sắm, trải nghiệm văn hóa, giao lưu cộng đồng và các hoạt động kinh tế ban đêm được kỳ vọng sẽ thu hút ngày càng nhiều du khách trong nước, quốc tế, đặc biệt là thị trường khách Trung Quốc.

Khi lượng khách tăng lên, thời gian lưu trú được kéo dài và mức chi tiêu được cải thiện, địa phương sẽ có thêm nguồn thu ổn định và bền vững.

Một giá trị quan trọng khác là tác động lan tỏa tới đời sống người dân vùng biên. Sự phát triển của thương mại, du lịch và dịch vụ sẽ tạo thêm việc làm trong các lĩnh vực lưu trú, vận hành thương mại, logistics, dịch vụ hỗ trợ và bảo dưỡng hạ tầng.

Người dân địa phương không chỉ được hưởng lợi từ hệ thống hạ tầng ngày càng hoàn thiện mà còn tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị kinh tế mới, qua đó từng bước chuyển đổi sinh kế theo hướng ổn định và bền vững hơn.

Theo dự báo, sau khi hoàn thiện hệ thống hạ tầng theo quy hoạch, tốc độ tăng trưởng của khu vực có thể đạt khoảng 15 - 20% mỗi năm. Đến năm 2030, kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Tân Thanh có thể đạt từ 4,4 - 5,5 tỉ USD mỗi năm; quy mô giao thương tăng từ 2 - 2,5 lần; công suất logistics tăng khoảng 40 - 60% so với hiện nay.

Nếu được triển khai đồng bộ và đúng lộ trình, Khu hợp tác thương mại, du lịch Tân Thanh - Pò Chài sẽ làm thay đổi diện mạo cửa khẩu biên giới và mở ra mô hình phát triển mới cho kinh tế cửa khẩu Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

Từ một điểm trung chuyển hàng hóa, Tân Thanh đang hướng tới vai trò trung tâm kết nối thương mại, du lịch và giao lưu văn hóa trên tuyến hành lang kinh tế Việt Nam - Trung Quốc.