Cây quế – sinh kế bền vững vùng miền núi
Với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp, cây quế từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực của đồng bào Co ở Quảng Ngãi. Không chỉ góp phần phủ xanh đất trống, đồi trọc, cây quế còn được ví như “vàng xanh” trên núi, mang lại nguồn thu nhập quan trọng, giúp nhiều hộ dân từng bước vươn lên thoát nghèo.
Tại xã Thanh Bồng, gia đình ông Hồ Văn Hùng là một trong những hộ gắn bó lâu đời với cây quế và có diện tích trồng quế lớn nhất thôn. Từ nguồn giống được Nhà nước hỗ trợ và tự ươm tại gia đình, mỗi năm ông trồng dặm thêm khoảng 5.000 – 6.000 cây quế, duy trì và phát triển diện tích sản xuất.
“Cây quế đã trở thành cây trồng chính đem lại nguồn thu nhập cho gia đình tôi, giúp trang trải các khoản chi phí, từ xây nhà, sửa cửa đến sinh hoạt hằng ngày”, ông Hùng chia sẻ.
Ở xã Thanh Bồng, cây quế hiện diện trong hầu hết các hộ đồng bào Co, bình quân mỗi hộ có từ 1 – 2ha. Những năm gần đây, thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, nhiều hộ dân được hỗ trợ cây giống, tạo điều kiện mở rộng diện tích và phát triển sản xuất.
Theo ông Hồ Văn Yến, Trưởng thôn Tà Kút, cây quế gắn bó mật thiết với đời sống đồng bào Co. Nguồn thu từ cây quế giúp người dân xây dựng nhà cửa, nuôi con ăn học, mua sắm trang thiết bị phục vụ sinh hoạt. Dù giá quế có thời điểm không ổn định, cây trồng này vẫn đem lại nguồn thu đáng kể cho các hộ gia đình.
Xác định cây quế là lợi thế trong phát triển kinh tế địa phương, xã Thanh Bồng đang tập trung xây dựng Đề án phát triển cây quế giai đoạn 2025 – 2030. Hiện toàn xã có hơn 1.345ha quế. Địa phương đặt mục tiêu mỗi năm phát triển thêm 50ha, nâng tổng diện tích lên gần 1.600ha vào năm 2030.
Chủ tịch UBND xã Thanh Bồng Lê Văn Chiến cho biết, địa phương tập trung quy hoạch vùng quế, bảo tồn giống quế truyền thống và giữ gìn diện tích hiện có. Đồng thời, huy động các nguồn lực từ chương trình hỗ trợ của Nhà nước và nguồn lực tại chỗ để nhân giống, bảo vệ nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu.
Cùng với mở rộng diện tích, xã hướng đến nâng cao giá trị cây quế, duy trì thương hiệu quế Trà Bồng, từng bước hình thành sản phẩm hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm khai thác tốt tiềm năng cây trồng truyền thống, tạo thêm sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.
Ứng dụng công nghệ, nâng hiệu quả sản xuất
Không chỉ ở vùng miền núi, đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ đang được nhiều nông dân khu vực phía tây tỉnh Quảng Ngãi quan tâm, góp phần giảm chi phí, tiết kiệm lao động và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Tại xã Đăk Mar, ông Trần Xuân Dũng (46 tuổi) đã chủ động nghiên cứu, thiết kế hệ thống tưới tự động trên diện tích 13ha mắc ca xen cà phê của gia đình. Xuất phát từ mong muốn giảm công lao động, tiết kiệm chi phí, ông tìm hiểu qua sách báo, Internet và tham quan các mô hình sản xuất để tích lũy kinh nghiệm.
Đầu năm 2015, ông bắt tay thiết kế hệ thống tưới theo ý tưởng riêng. Sau nhiều năm nghiên cứu, điều chỉnh bản vẽ, lựa chọn vật tư và thử nghiệm các loại béc tưới, đến năm 2018, hệ thống đã vận hành ổn định.
Hiện toàn bộ diện tích mắc ca xen cà phê được chia thành nhiều khu tưới. Mỗi lần vận hành, ông chỉ mất khoảng 3 – 5 phút thao tác trên bộ điều khiển để khởi động hệ thống.
Theo ông Dũng, nếu tưới theo phương pháp truyền thống, mỗi đợt tưới toàn bộ diện tích có thể mất khoảng 12 – 16 giờ, tiêu tốn gần 1 triệu đồng tiền công. Trong khi đó, hệ thống tưới tự động giúp giảm đáng kể nhân công, tiết kiệm nước, điện và bảo đảm lượng nước phân bổ đồng đều cho vườn cây.
Không dừng lại ở tưới nước, ông Dũng tiếp tục tích hợp chức năng phun thuốc, bón phân tự động. Cách làm này vừa giảm công lao động, vừa hạn chế người lao động tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.
Theo Hội Nông dân xã Đăk Mar, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới tư duy sản xuất đang trở thành xu hướng của nhiều hội viên. Hội tiếp tục đồng hành, hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật mới, nhân rộng các mô hình hiệu quả, hướng đến nâng cao thu nhập và phát triển sản xuất bền vững.
Phát triển nông nghiệp đa giá trị
Thực tế từ các mô hình sản xuất cho thấy, phát triển nông nghiệp hiện nay không chỉ dừng lại ở mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà cần chuyển mạnh sang nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm.
Ngành nông nghiệp Quảng Ngãi đang định hướng chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” thuần túy sang “phát triển kinh tế nông nghiệp” đa giá trị, lấy hiệu quả kinh tế, năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm làm thước đo.
Trong đó, khuyến khích phát triển các mô hình nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, thông minh, nông nghiệp số và giảm phát thải khí nhà kính; ứng dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng, tạo nền tảng nâng cao chất lượng nông sản.
Cùng với đó, tỉnh hướng đến hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, bảo quản nông sản, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Để hiện thực hóa định hướng này, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị được xác định là giải pháp quan trọng. Mô hình liên kết “6 nhà” gồm Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng và hợp tác xã/nhà phân phối được kỳ vọng tạo sự đồng bộ từ cơ chế chính sách, vốn tín dụng, khoa học công nghệ đến tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Trong chuỗi liên kết, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, đầu tư công nghệ chế biến và ký kết hợp đồng tiêu thụ; hợp tác xã tổ chức sản xuất, cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật và đại diện nông dân liên kết với doanh nghiệp. Người nông dân là chủ thể trực tiếp sản xuất, từng bước chuyển từ canh tác nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, tuân thủ các quy trình kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng.
Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hoàn thiện cơ chế chính sách, quy hoạch vùng nguyên liệu, đầu tư hạ tầng và hỗ trợ các mô hình liên kết. Nhà khoa học tham gia chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, tuyển chọn giống, xây dựng quy trình sản xuất, chế biến. Các tổ chức tín dụng và nhà phân phối hỗ trợ vốn, kết nối thị trường.
Cùng với đổi mới phương thức sản xuất, công tác khuyến nông trên địa bàn tỉnh được triển khai toàn diện trong các lĩnh vực nông, lâm nghiệp, thủy sản và ngành nghề nông thôn. Hoạt động tập trung xây dựng mô hình trình diễn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, đào tạo, tập huấn, thông tin tuyên truyền và thúc đẩy liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm.
Từ đầu năm đến nay, từ nguồn ngân sách nhà nước và các nguồn vốn huy động khác, Quảng Ngãi đã triển khai 5 mô hình nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao và 13 mô hình khuyến nông. Các mô hình tập trung vào sản xuất lúa sử dụng phân bón hữu cơ, phát triển cà phê xứ lạnh ở khu vực đông Trường Sơn, trồng dược liệu sâm Ngọc Linh, đẳng sâm, liên kết trồng cây ăn quả và nuôi bò lai.
Toàn tỉnh triển khai 161 dự án thuộc 2 chương trình mục tiêu quốc gia, hỗ trợ hơn 90 tỉ đồng cho 2.678 hộ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế và nhân rộng mô hình giảm nghèo.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, các dự án góp phần nâng cao năng lực sinh kế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, từng bước thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nông nghiệp ngày càng gắn với thị trường, công nghệ và giá trị gia tăng, việc phát huy lợi thế từng vùng sản xuất, đổi mới phương thức canh tác, tăng cường liên kết chuỗi sẽ là nền tảng để Quảng Ngãi nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững.
