Khi sức hút điểm đến trở thành áp lực

VHO - Lượng khách tăng nhanh mở ra cơ hội cho du lịch, nhưng cũng khiến nhiều điểm đến đối mặt với nguy cơ quá tải về hạ tầng, môi trường và dịch vụ. Bài toán đặt ra là làm sao đón khách ở mức phù hợp, bảo đảm trải nghiệm tốt, sinh kế ổn định cho người dân và giữ được những giá trị làm nên sức hút của điểm đến.

Điểm đến càng đông, bài toán càng khó

Du lịch toàn cầu đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh sau thời gian dài bị gián đoạn. Tây Ban Nha, quốc gia đón khách thứ 2 thế giới, ghi nhận 96,8 triệu lượt khách trong năm 2025, tăng 3,2% so với năm trước. Trong 6 tháng đầu năm 2026, nước này tiếp tục đón 46,57 triệu lượt, tăng 4,6% và đang trên đà chạm mốc 100 triệu lượt khách.

Nhưng phía sau những con số tăng trưởng ấy là áp lực ngày càng rõ lên các điểm đến. Tại nhiều nơi ở Nam Âu, những địa danh nổi tiếng như đài phun nước Trevi ở Rome (Italia), thành cổ Acropolis ở Hy Lạp hay Vatican thường xuyên đông nghẹt từ 8 giờ sáng. Hệ thống giao thông chen chúc, không gian công cộng bị thu hẹp trong mùa cao điểm, trong khi người dân địa phương phải đối mặt với chi phí sinh hoạt tăng.

Sự phát triển của căn hộ cho thuê ngắn hạn còn làm giảm nguồn cung nhà ở dài hạn, đẩy giá thuê và chi phí sinh hoạt lên cao. Tại Barcelona, quần đảo Canary và Palma de Mallorca của Tây Ban Nha, các cuộc biểu tình phản đối du lịch đại chúng đã diễn ra. Mức độ hài lòng của công chúng về du lịch tại Tây Ban Nha giảm xuống 5,4/10.

Những gì đang diễn ra ở châu Âu cho thấy quá tải du lịch không chỉ là chuyện du khách phải xếp hàng lâu hơn. Khi lượng khách vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng và không gian, cư dân địa phương cũng phải trả một phần chi phí của tăng trưởng. Và đến một lúc nào đó, chính trải nghiệm của du khách cũng bị ảnh hưởng.

Việt Nam chưa đứng trước tình trạng trên ở quy mô tương tự, nhưng tốc độ tăng trưởng đang khiến bài toán sức chứa cần được nhìn sớm hơn. Năm 2025, Việt Nam đón 21,2 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20,4% so với năm trước, cùng 135,5 triệu lượt khách nội địa; tổng thu đạt hơn 1 triệu tỉ đồng. Trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước đón 15,9 triệu lượt khách quốc tế và 113 triệu lượt khách nội địa.

Riêng kỳ nghỉ Quốc khánh 2.9.2026, ngành du lịch phục vụ 6,5 triệu lượt khách, tăng 18,1%. Hà Nội đón trên 904.000 lượt khách, trong đó khách quốc tế tăng 82,4%; TP.HCM đón 1,71 triệu lượt...

Những con số này cho thấy sức hút của du lịch Việt Nam đang tăng mạnh, song dòng khách vẫn có xu hướng tập trung vào một số trung tâm lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Phú Quốc... Vào các dịp cao điểm, giao thông, chất thải, nguồn nước và hạ tầng lưu trú cùng chịu sức ép. Tỉ lệ tổng lượt khách trên một buồng lưu trú đã tăng lên khoảng 195,9 lượt/buồng trong năm 2025.

Vấn đề vì thế không nằm ở việc một điểm đến có đông khách hay không, mà là lượng khách đó được phân bổ như thế nào và tạo ra bao nhiêu giá trị. Tour giá rẻ, ép giá hay hướng dẫn viên chui có thể giúp tăng lượng khách trong ngắn hạn, nhưng lại làm giảm chất lượng trải nghiệm, ảnh hưởng uy tín điểm đến và khiến thời gian lưu trú bị rút ngắn.

Không thể mãi chạy theo lượt khách

Một điểm đến sẽ khó giữ sức hút nếu thành công chỉ được đo bằng số người đã đến. Lượt khách là con số dễ nhìn thấy nhất, nhưng không nói hết được khách ở lại bao lâu, chi tiêu thế nào, có hài lòng hay muốn quay lại hay không.

Khi quá chú trọng quy mô, cảnh quan, di sản và không gian công cộng rất dễ bị khai thác vượt quá sức chứa. Những chi phí đi kèm như ùn tắc, ô nhiễm, rác thải hay giá cả tăng cao lại thường được cộng đồng địa phương gánh chịu, trong khi nguồn lực để xử lý và phục hồi chưa chắc được tái đầu tư tương xứng.

Đây là lúc cách đánh giá hiệu quả du lịch cần thay đổi. Mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, mức độ hài lòng và tỉ lệ khách quay lại có thể phản ánh rõ hơn chất lượng tăng trưởng. Theo Agoda 2026, Việt Nam lọt top 3 châu Á về tỉ lệ du khách quay lại, trong khi Đà Nẵng vươn lên vị trí thứ 6 châu Á. Những kết quả này cho thấy sức hút của một điểm đến được thể hiện qua khả năng thu hút du khách lần đầu và giữ họ quay trở lại những lần sau.

Định hướng này cũng phù hợp với Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị, trong đó đặt ra yêu cầu tái cơ cấu ngành du lịch, chuyển mạnh từ tăng trưởng diện rộng sang chiều sâu, chú trọng chất lượng, thông minh, xanh và giá trị gia tăng cao.

Thay đổi cách đo cũng đồng nghĩa với thay đổi cách phát triển sản phẩm. Thay vì tiếp tục dồn khách vào những địa danh vốn đã quá đông, các địa phương có thể đưa dòng khách tới những khu vực ít nổi tiếng hơn, mở rộng không gian du lịch và tạo thêm lý do để du khách ở lại lâu hơn.

Các sản phẩm thu - đông, MICE, du lịch chăm sóc sức khỏe, di sản và kinh tế đêm cũng có thể giúp giảm tính mùa vụ. Khi khách được phân bổ đều hơn theo không gian và thời gian, áp lực lên hạ tầng giảm xuống mà giá trị kinh tế từ du lịch vẫn có thể tăng.

Quản lý khách bằng dữ liệu, trả lại giá trị cho điểm đến

Để làm được điều đó, các điểm đến cần biết mình đang ở đâu trên giới hạn sức chứa. Vé điện tử, cổng soát vé thông minh, phân khung giờ tham quan có thể hạn chế tình trạng hàng nghìn người cùng xuất hiện tại một địa điểm trong một khoảng thời gian ngắn. Với các khu vực trung tâm, việc kiểm soát nguồn cung căn hộ cho thuê ngắn hạn hay siết quy tắc ứng xử công cộng cũng là những công cụ cần được tính đến.

Công nghệ có thể giúp việc điều tiết này chính xác hơn. Dữ liệu về đặt phòng, lưu lượng giao thông, vé tham quan và hành vi du khách nếu được kết nối sẽ cho phép cơ quan quản lý nhận diện sớm nơi có nguy cơ quá tải, từ đó chủ động phân luồng và bố trí nguồn lực. Doanh nghiệp cũng có thêm cơ sở để xây dựng sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế thay vì quảng bá dàn trải.

Nhưng kiểm soát quá tải vẫn chưa đủ. Một điểm đến muốn giữ sức hút lâu dài phải có khả năng tự phục hồi sau mỗi mùa du lịch. Đây là nền tảng của mô hình “du lịch tái tạo”, trong đó hoạt động du lịch được tổ chức theo hướng giảm tác động tiêu cực, đồng thời góp phần phục hồi tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa và sinh kế cộng đồng.

Nguồn thu từ phí tham quan hoặc thuế du lịch có thể được tái đầu tư cho xử lý chất thải, bảo tồn di sản, phục hồi hệ sinh thái và hỗ trợ người dân địa phương. Những sản phẩm đưa du khách tham gia vào hoạt động bảo tồn, chẳng hạn tour thám hiểm kết hợp tuần tra bảo vệ rừng và tạo sinh kế cho cộng đồng, cũng mở ra cách tiếp cận khác với việc đơn thuần khai thác cảnh quan.

Sau cùng, câu chuyện quá tải du lịch không chỉ là bài toán kỹ thuật về giao thông, bãi đỗ xe hay sức chứa của một điểm tham quan... Đó là câu hỏi về cách một điểm đến sử dụng tài nguyên và phân phối thành quả từ tăng trưởng.