Bốn chỉ số cần cải thiện của du lịch Việt Nam

VHO - Việt Nam tăng 7 bậc, lên vị trí 52/110 nền kinh tế thế giới trong Chỉ số Năng lực phát triển du lịch (TTDI) 2026 của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF). Kết quả này ghi nhận sự cải thiện về năng lực phát triển du lịch, nhưng cũng đặt ra vấn đề quan trọng: Việt Nam cần cải thiện những chỉ số nào để thứ hạng tăng lên đi cùng chất lượng tăng trưởng?

 Theo Báo cáo TTDI 2026, Việt Nam đạt 4,15 điểm, tăng 6,1% so với năm 2024, xếp hạng 52/110 nền kinh tế, tăng 7 bậc so với năm 2024 và 11 bậc so với năm 2019.

TTDI gồm 5 nhóm lớn, 17 trụ cột và 102 chỉ số thành phần, đánh giá những điều kiện tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững và có khả năng chống chịu của ngành Du lịch và lữ hành. Việt Nam đang đứng hạng 7 về Sức cạnh tranh về giá, hạng 9 về An toàn, an ninh, hạng 21 về Tài nguyên văn hóa, hạng 22 về Tài nguyên tự nhiên và hạng 34 về Hạ tầng vận tải hàng không. Vấn đề đặt ra là những lợi thế ấy đang được chuyển hóa thành chất lượng dịch vụ, giá trị kinh tế và lợi ích xã hội đến đâu.

Trong bốn chỉ số thuộc nhóm trung bình thấp và thấp, Tác động kinh tế - xã hội của du lịch đứng hạng 106, thấp nhất trong 17 trụ cột của Việt Nam. Một ngành Du lịch phát triển không thể chỉ được đánh giá bằng lượng khách, doanh thu hay tốc độ tăng trưởng. Giá trị của du lịch còn ở khả năng tạo việc làm, nâng thu nhập, mở rộng cơ hội kinh doanh, thúc đẩy doanh nghiệp địa phương và tạo ra lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Khách đến đông nhưng giá trị giữ lại tại điểm đến thấp sẽ hạn chế hiệu quả kinh tế của du lịch. Doanh thu tăng nhưng doanh nghiệp địa phương, người lao động và cộng đồng chưa được hưởng lợi tương xứng cũng khiến tác động của ngành chưa đạt mức kỳ vọng. Khi tài nguyên được khai thác nhanh hơn khả năng tái tạo, tăng trưởng trước mắt còn có thể tạo sức ép cho chính nền tảng phát triển lâu dài.

Hạ tầng và Dịch vụ du lịch đứng hạng 74, thấp hơn khá xa so với một số cấu phần hạ tầng riêng mà Việt Nam đã đạt thứ hạng cao. Hạ tầng vận tải hàng không đứng hạng 34, tăng 9 bậc; Hạ tầng mặt đất và cảng đứng hạng 43, tăng 10 bậc. Khả năng kết nối và quy mô hạ tầng chưa đồng nghĩa với chất lượng của toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ du lịch. Đây là lĩnh vực có thể hưởng lợi từ chuyển đổi số. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia và nền tảng số du lịch quốc gia có thể hỗ trợ kết nối dữ liệu, nâng hiệu quả quản trị điểm đến và cá nhân hóa trải nghiệm.

Sự bền vững về môi trường đứng hạng 76, dù đã tăng 18 bậc. Tốc độ cải thiện tích cực, nhưng thứ hạng hiện tại vẫn thuộc nhóm thấp, cho thấy sức ép môi trường tiếp tục là vấn đề cần được giải quyết trong quá trình mở rộng du lịch. Khi lượng khách tăng, áp lực lên tài nguyên, cảnh quan, chất lượng nước, chất thải, năng lượng và các hệ sinh thái nhạy cảm cũng tăng theo.

Năng lực phát triển du lịch vì vậy phải tính cả khả năng bảo toàn những giá trị làm nên sức hấp dẫn của điểm đến. Các điểm đến cần tính toán sức chứa, quản lý tài nguyên, kiểm soát chất thải, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ cảnh quan và hệ sinh thái ngay trong quá trình phát triển sản phẩm. Mục tiêu không phải làm chậm tăng trưởng du lịch, mà tạo điều kiện để tăng trưởng có thể duy trì trong thời gian dài.

Mức độ ưu tiên cho du lịch đứng hạng 97, thấp nhất trong nhóm các chỉ số liên quan tới nhóm Chính sách và tạo điều kiện cho du lịch và lữ hành. Đây là chỉ số không thể cải thiện chỉ bằng hoạt động xúc tiến hay quảng bá. Nếu du lịch được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, sự ưu tiên cần được thể hiện trong quy hoạch không gian, đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực, phát triển sản phẩm, cải thiện môi trường kinh doanh, quản lý điểm đến và cơ chế phối hợp giữa các ngành.

Du lịch có tính liên ngành rất cao. Chất lượng của một điểm đến chịu tác động đồng thời từ giao thông, văn hóa, môi trường, thương mại, công nghệ, y tế, an ninh và năng lực quản lý của chính quyền địa phương. Vì vậy, sự ưu tiên cho du lịch cần được chuyển thành khả năng phối hợp nguồn lực và thực thi chính sách nhất quán.

TTDI 2026 ghi nhận Việt Nam đạt 4,15 điểm, tăng 6,1%, cao hơn mức tăng của Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Singapore trong cùng kỳ. Việt Nam hiện đứng thứ 5 Đông Nam Á, sau Singapore, Indonesia, Malaysia và Thái Lan. Kết quả này ghi nhận tốc độ cải thiện khá tốt, nhưng chính những lợi thế đang có cũng đặt ra yêu cầu cao hơn.

Bốn chỉ số nói trên cần được ưu tiên cải thiện không nên được nhìn như những mục tiêu riêng. Hạ tầng và dịch vụ phải nâng chất lượng trải nghiệm; môi trường phải được bảo vệ ngay trong quá trình phát triển; sự ưu tiên dành cho du lịch cần được chuyển thành nguồn lực và năng lực thực thi; còn tác động kinh tế - xã hội phải trở thành thước đo rõ hơn của chất lượng tăng trưởng.

Vị trí 52/110 là một kết quả đáng ghi nhận, nhưng bốn chỉ số thuộc nhóm thấp mới là phần việc cần được nhìn nhận thẳng thắn. Bài toán của Việt Nam hiện nay là nâng chất lượng của những lợi thế đã có, tạo ra giá trị kinh tế lớn hơn và bảo đảm lợi ích từ du lịch lan tỏa sâu hơn vào cộng đồng. Khi đó, mỗi bậc tăng trên bảng xếp hạng TTDI mới thực sự phản ánh một bước tiến về chất lượng phát triển của ngành Du lịch.