Phục dựng Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông

VHO - Chương trình phục dựng Lễ cúng máng nước tại xã Trà Leng (TP. Đà Nẵng) góp phần bảo tồn di sản văn hóa truyền thống, phát huy vai trò của cộng đồng trong trao truyền bản sắc dân tộc.

Sáng 25.10, Bảo tàng Đà Nẵng phối hợp với UBND xã Trà Leng và cộng đồng địa phương tổ chức khai mạc chương trình phục dựng Lễ hội Cúng máng nước của đồng bào M’Nông, góp phần bảo tồn di sản văn hóa truyền thống, nâng cao ý thức bảo vệ rừng đầu nguồn và gìn giữ nguồn nước.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng Huỳnh Đình Quốc Thiện nhấn mạnh, văn hóa cộng đồng không chỉ được lưu giữ qua sách vở mà còn hiện diện trong ký ức, các nghi lễ được trao truyền qua nhiều thế hệ và cách con người ứng xử với thiên nhiên.

Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông là di sản văn hóa tiêu biểu, thể hiện niềm tin tâm linh, tinh thần gắn kết cộng đồng và ý thức trân trọng, gìn giữ nguồn nước - yếu tố thiết yếu đối với đời sống con người.

Theo ông Thiện, việc phục dựng lễ cúng máng nước là hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống, gắn với phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Chương trình đồng thời góp phần cụ thể hóa các định hướng phát triển văn hóa của TP. Đà Nẵng, chú trọng gìn giữ bản sắc dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn di sản.

Tái hiện không gian văn hóa gắn với nguồn nước

Điểm nhấn của chương trình là việc phục dựng nghi lễ trong không gian văn hóa liên hoàn, tái hiện trình tự thực hành truyền thống và mối quan hệ mật thiết giữa con người với nguồn nước, rừng núi và cộng đồng.

Các hoạt động được tổ chức tại bốn không gian chính. Trong đó, không gian thượng nguồn là nơi diễn ra nghi thức cúng tạ ơn, cầu mong các đấng thiêng liêng che chở cho nguồn nước. Tiếp đến là không gian dòng chảy và máng nước, thể hiện sự kết nối giữa đầu nguồn với đời sống dân làng, đồng thời tái hiện hoạt động lấy nước phục vụ các nghi thức tiếp theo.

Tại không gian hạ nguồn - nhà làng, cộng đồng thực hiện các nghi thức cúng hạ nguồn, gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, mùa màng tươi tốt, thóc lúa đầy kho và dân làng đoàn kết. Cuối cùng, ở không gian cộng đồng, nghi thức ghi nhận, bàn giao máng nước được tổ chức cùng các hoạt động giao lưu văn hóa, ẩm thực.

Việc tái hiện các không gian và trình tự nghi lễ không chỉ giúp làm rõ những giá trị văn hóa đặc sắc của người M’Nông mà còn góp phần khơi dậy ý thức gìn giữ phong tục, tập quán trong cộng đồng. Đây cũng là dịp để các già làng, nghệ nhân và người am hiểu phong tục trực tiếp thực hành, chia sẻ tri thức văn hóa, trao truyền những giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ.

Gắn bảo tồn di sản với bảo vệ môi trường

Lễ cúng máng nước là nghi lễ tín ngưỡng dân gian lâu đời, giữ vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng của người M’Nông. Bên cạnh ý nghĩa tri ân, tưởng nhớ tổ tiên và những người đã ngã xuống trên mảnh đất Trà Leng, nghi lễ còn thể hiện mong ước được các vị thần linh che chở, phù hộ cho dân làng bình an, cuộc sống no đủ.

Thông qua chương trình phục dựng, Ban tổ chức hướng đến nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ rừng đầu nguồn, giữ gìn nguồn nước sạch và môi trường sinh thái. Việc bảo vệ nguồn nước không chỉ gắn với niềm tin tâm linh mà còn là yêu cầu thiết thực đối với đời sống, sản xuất và sự phát triển bền vững của địa phương.

Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng Huỳnh Đình Quốc Thiện cho biết, trong công tác bảo tồn di sản, cộng đồng luôn giữ vai trò trung tâm. Vì vậy, việc phục dựng không dừng lại ở tái hiện nghi lễ mà còn hướng đến ghi chép, tư liệu hóa, tạo điều kiện để người dân tiếp tục gìn giữ và thực hành di sản trong đời sống.

Những tư liệu thu thập được sẽ là cơ sở phục vụ nghiên cứu, trưng bày, giáo dục di sản và giới thiệu rộng rãi hơn các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số. Thời gian tới, Bảo tàng Đà Nẵng sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu và cộng đồng để khảo sát, sưu tầm, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể.

Thông qua các hoạt động trưng bày chuyên đề, giáo dục di sản và Không gian Ngày hội Di sản tại Bảo tàng Đà Nẵng, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào M’Nông sẽ có thêm cơ hội đến gần công chúng, góp phần tăng cường sự hiểu biết, giao lưu và trân trọng bản sắc văn hóa các dân tộc.

Bên cạnh ý nghĩa bảo tồn, chương trình còn góp phần giới thiệu nét văn hóa đặc sắc của người M’Nông đến du khách, tạo cơ sở phát huy tiềm năng du lịch cộng đồng gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường tại xã Trà Leng.