Giữ hồn văn hóa Jrai qua Lễ mừng lúa mới

VHO - Lễ mừng lúa mới được phục dựng tại thôn Plơi Ia Mrơn, xã Ia Pa, góp phần tái hiện phong tục truyền thống, lan tỏa giá trị văn hóa Jrai và nâng cao ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng.

Ngày 24.10, tại sân vận động thôn Plơi Ia Mrơn, UBND xã Ia Pa (Gia Lai) tổ chức phục dựng Lễ mừng lúa mới của đồng bào Jrai. Chương trình kết hợp trình diễn cồng chiêng, múa xoang, giao lưu ẩm thực và các hoạt động thể thao, trò chơi dân gian, tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Lễ mừng lúa mới là nghi lễ truyền thống gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp và tín ngưỡng của đồng bào Jrai. Sau mỗi mùa vụ, người dân tổ chức nghi lễ để tạ ơn thần linh, tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình no ấm, bình an.

Nghi lễ cũng thể hiện sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, đồng thời góp phần duy trì những phong tục được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Theo phong tục, công tác chuẩn bị cho ngày lễ được tiến hành từ sớm. Già làng, thanh niên và phụ nữ cùng sửa soạn lễ vật, chuẩn bị không gian hành lễ.

Các lễ vật gồm heo đen hoặc gà trống, 4 ghè rượu, cơm và những vật dụng gắn với hoạt động canh tác lúa như cây nêu, chòi lúa, hai gùi lúa mới thu hoạch, nia, đĩa, chén, liềm và gùi. Mỗi lễ vật đều mang ý nghĩa riêng, thể hiện sự trân trọng đối với hạt lúa và thành quả lao động của cộng đồng.

Phần lễ do thầy cúng Rô Bhak chủ trì, với sự tham gia của già làng và dân làng. Sau khi lễ vật được sắp đặt, thầy cúng thực hiện lời khấn bằng tiếng Jrai, mời các vị thần linh và linh hồn ông bà, tổ tiên về chứng giám, thụ hưởng cơm mới.

Trong lời khấn, người Jrai gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, cây lúa, cây mì, cây mía phát triển xanh tốt, mùa màng bội thu, lúa đầy chòi, bắp đầy nhà.

Cùng với đó là mong muốn các gia đình có cuộc sống sung túc, con cháu khỏe mạnh, chăm chỉ lao động, học hành tiến bộ và tiếp tục gìn giữ phong tục tốt đẹp của cha ông.

Theo truyền thống, Lễ mừng lúa mới của đồng bào Jrai thường được thực hành tại ba địa điểm: Rẫy lúa, chòi lúa và nhà chủ lúa. Mỗi không gian gắn với một giai đoạn trong quá trình canh tác, thu hoạch và bảo quản lúa, thể hiện niềm tin tín ngưỡng cũng như sự trân trọng đối với thành quả lao động.

Sau phần nghi lễ, không khí ngày hội tiếp tục sôi nổi với các tiết mục trình diễn cồng chiêng, múa xoang, dân ca và văn nghệ quần chúng.

Trong âm vang cồng chiêng, các nghệ nhân cùng người dân hòa mình vào những điệu múa truyền thống, chia sẻ niềm vui sau mùa vụ và thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng.

Người dân còn tham gia giao lưu ẩm thực, tìm hiểu cách chế biến món ăn truyền thống, thưởng thức rượu ghè và trải nghiệm các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo, bịt mắt bắt vịt.

Các hoạt động góp phần tạo không gian sinh hoạt văn hóa gần gũi, khuyến khích người dân cùng tham gia và phát huy những giá trị văn hóa đặc trưng của dân tộc mình.

Việc phục dựng Lễ mừng lúa mới tại Plơi Ia Mrơn được UBND xã Ia Pa triển khai nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa năm 2026.

Thông qua tái hiện nghi lễ, người dân có thêm cơ hội tìm hiểu phong tục truyền thống, nâng cao ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, vai trò của già làng, nghệ nhân và những người am hiểu nghi lễ được phát huy, góp phần trao truyền tri thức văn hóa cho thế hệ trẻ.

Từ lễ vật mừng lúa mới, lời khấn cầu mùa đến âm vang cồng chiêng, những giá trị văn hóa Jrai tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa, bồi đắp sự gắn kết cộng đồng cùng niềm trân trọng đối với hạt lúa và khát vọng về cuộc sống no ấm, bình yên.