Giữ tiếng nói, chữ viết Chăm từ những lớp học ở thánh đường

VHO - Tại xã Vĩnh Hậu, tỉnh An Giang, những lớp học tiếng nói, chữ viết Chăm được duy trì tại các thánh đường đang góp phần trao truyền ngôn ngữ, gìn giữ bản sắc văn hóa và nuôi dưỡng ý thức về cội nguồn cho thế hệ trẻ. Từ những trang kinh sách đến từng bài học của học sinh hôm nay, mạch nguồn văn hóa của cộng đồng Chăm tiếp tục được nối dài trong đời sống.

Sau những ngày học tập tại trường phổ thông, vào dịp cuối tuần, nhiều học sinh dân tộc Chăm ở ấp La Ma và ấp Hà Bao 2, xã Vĩnh Hậu lại đến các thánh đường để học chữ, tìm hiểu giáo lý và văn hóa truyền thống. Những lớp học không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo mà còn tạo môi trường để tiếng nói, chữ viết Chăm được tiếp tục sử dụng, trao truyền giữa các thế hệ.

Tại thánh đường Masjid Ar-Rohmah ở ấp La Ma, các lớp học được duy trì với số lượng học sinh đông. Thầy Sa Phi Y, người quản lý các lớp học cho biết, trung bình mỗi buổi có 8 lớp với khoảng 200 học sinh Chăm tham gia. Các em chủ yếu học kinh Qur’an, cách hành lễ và những nội dung gắn với đời sống tôn giáo, qua đó tiếp cận tiếng Chăm, phong tục và các giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Việc học tập diễn ra trong không gian quen thuộc của cộng đồng giúp trẻ em có thêm cơ hội tiếp xúc với ngôn ngữ dân tộc, đồng thời hiểu hơn về những tập quán, nền nếp sinh hoạt đã gắn bó với đời sống của cha ông. Qua từng bài học, tiếng nói và chữ viết Chăm không chỉ được tiếp nhận như kiến thức mà còn hiện diện trong sinh hoạt văn hóa, tinh thần của thế hệ trẻ.

Ông Machtareh, người có uy tín trong đồng bào Chăm ở ấp La Ma, cho biết tiếng Chăm được gìn giữ qua giao tiếp hằng ngày trong gia đình, còn chữ viết được trao truyền thông qua các lớp học đã duy trì nhiều năm qua, từ khi đồng bào Chăm đến sinh sống tại địa phương.

Theo ông Machtareh, qua lời kể của những người đi trước, chữ Chăm từng được khắc trên đá, viết trên lá buông và lưu giữ trong kinh sách, thư tịch cổ. Trải qua nhiều thế kỷ, việc học và sử dụng chữ viết vẫn được cộng đồng tiếp nối. Những giá trị từng được lưu giữ trong các tư liệu xưa nay tiếp tục hiện diện trong những trang sách, trang vở của học sinh, trở thành một phần trong hành trình bảo tồn di sản văn hóa của dân tộc.

Trong đời sống thường ngày tại những khu vực có đông đồng bào Chăm sinh sống, tiếng Chăm vẫn được sử dụng phổ biến. Khi giao tiếp với người Kinh, đồng bào sử dụng tiếng Việt để thuận tiện trao đổi. Sự hiện diện của cả hai ngôn ngữ cho thấy vai trò của tiếng mẹ đẻ trong đời sống cộng đồng, đồng thời đặt ra yêu cầu giúp thế hệ trẻ phát triển khả năng sử dụng tiếng Việt để học tập, giao tiếp và hòa nhập xã hội.

Theo thầy Sa Phi Y, việc học tiếng Việt và gìn giữ tiếng Chăm cần được thực hiện song song. Các em cần thành thạo tiếng Việt để tiếp cận kiến thức phổ thông, đồng thời được học tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình để không đánh mất vốn văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Bên cạnh tiếng Chăm, học sinh còn học chữ Ả Rập và giáo lý phục vụ đời sống tôn giáo Islam.

Sự kết hợp giữa học tập tại trường phổ thông và các lớp học ở thánh đường góp phần tạo điều kiện để học sinh phát triển kiến thức, kỹ năng giao tiếp, đồng thời duy trì mối liên hệ với ngôn ngữ và truyền thống cộng đồng. Trong quá trình đó, gia đình, người trực tiếp giảng dạy và những người có uy tín giữ vai trò quan trọng trong việc khuyến khích thế hệ trẻ học tập, thực hành và sử dụng tiếng dân tộc trong đời sống.

Ông Huỳnh Hồ Thanh Huy, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hậu, cho biết thời gian qua, các thánh đường trên địa bàn đều tổ chức lớp học dành cho học sinh Chăm, góp phần bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết của dân tộc. Đây là nỗ lực chung của cộng đồng, từ người trực tiếp giảng dạy đến phụ huynh và học sinh.

Theo ông Huy, các lớp học không chỉ giúp trẻ em tiếp cận tiếng nói, chữ viết của dân tộc mà còn tạo điều kiện để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được thực hành, gìn giữ trong đời sống cộng đồng. Việc duy trì hoạt động này thể hiện sự chung tay của chính quyền và người dân trong bảo tồn bản sắc văn hóa, tạo điều kiện để thế hệ trẻ phát triển hài hòa giữa tri thức phổ thông và hiểu biết về truyền thống dân tộc.

Tôn trọng quyền bình đẳng giữa các dân tộc, trong đó có quyền sử dụng và phát triển tiếng nói, chữ viết riêng, là một nội dung quan trọng trong chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác dân tộc. Tại xã Vĩnh Hậu, việc duy trì các lớp học tiếng Chăm là một cách làm cụ thể để phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn ngôn ngữ, gắn gìn giữ bản sắc với đời sống thường ngày.

“Đối với đồng bào Chăm, gìn giữ tiếng nói và chữ viết là việc cần thiết để lưu giữ hồn cốt văn hóa từ đời này sang đời khác, nối dài truyền thống của cộng đồng theo thời gian. Đó cũng là mong muốn của đồng bào Chăm xã Vĩnh Hậu”, ông Huỳnh Hồ Thanh Huy chia sẻ.

Từ những lớp học tại thánh đường, tiếng nói và chữ viết Chăm tiếp tục được trao truyền đến thế hệ trẻ bằng sự chung tay của cộng đồng, gia đình và chính quyền địa phương. Mỗi bài học, mỗi trang vở góp phần duy trì sức sống của ngôn ngữ dân tộc, để những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.