Giữ nhịp chiêng giữa đại ngàn Tây Nguyên

VHO - Từ những lớp truyền dạy, trình diễn, đến việc thành lập các câu lạc bộ dành cho thanh thiếu nhi, nhiều địa phương ở Gia Lai đang tìm cách đưa cồng chiêng trở lại gần hơn với đời sống cộng đồng. Qua đó, khơi dậy tình yêu văn hóa truyền thống, tạo môi trường để thế hệ trẻ tiếp cận, thực hành và từng bước tiếp nối di sản.

Từ lớp học đến không gian thực hành

Trong không gian nhà rông thôn Plei Kte (xã Phú Thiện), ánh lửa bập bùng soi những gương mặt rạng rỡ, hòa cùng nhịp chiêng ngân vang và điệu xoang nhịp nhàng. Người dân và du khách quây quần thưởng thức các tiết mục biểu diễn, khám phá hương vị ẩm thực truyền thống, cảm nhận những nét văn hóa được lưu giữ trong đời sống buôn làng.

Đêm diễn càng thêm ý nghĩa khi những người trực tiếp trình diễn vừa hoàn thành lớp tập huấn cồng chiêng dành cho 40 học viên là người dân tộc thiểu số trên địa bàn.

Dưới sự hướng dẫn của Nghệ nhân Ưu tú Nay Phai (xã Phú Túc), các học viên được làm quen với nhịp chiêng, cách phối hợp và kỹ thuật diễn tấu những bài chiêng truyền thống.

Sau thời gian học tập, họ có dịp vận dụng kiến thức, kỹ năng vừa tiếp thu vào thực tế thông qua trình diễn 3 bài chiêng gồm: Khâu dơ lơm sang (Ngôi nhà khó quên), Khăp kơ prư pơ sa (Đam mê dệt vải) và Iâu tui anong thoach (Ca ngợi cậu thoach).

Những thanh âm được cất lên từ chính đôi tay của các học viên mang đến không khí sôi nổi cho đêm hội, đồng thời tạo sự kết nối giữa người truyền dạy, người thực hành và cộng đồng thưởng thức.

Đây cũng là dịp để các học viên thêm tự tin, từng bước đưa những kiến thức đã học vào sinh hoạt văn hóa tại địa phương.

Cùng tham gia tập huấn và biểu diễn cồng chiêng, ông Siu Yar (thôn Plei Kte, xã Phú Thiện) cho biết: “Được tham gia tập huấn, giao lưu và trình diễn cồng chiêng, tôi cảm thấy rất vui. Không chỉ được học thêm những bài chiêng mới, chúng tôi còn có cơ hội mang âm thanh cồng chiêng đến gần hơn với người dân và du khách”.

Từ những kiến thức, kỹ năng tích lũy được, ông Yar mong muốn tiếp tục truyền dạy cho thế hệ trẻ, giúp các em nắm vững kỹ thuật diễn tấu, thêm yêu và tự hào về văn hóa truyền thống của dân tộc mình, cùng chung tay gìn giữ, trao truyền di sản qua các thế hệ.

Với Nghệ nhân Ưu tú Nay Phai, niềm vui sau mỗi lớp tập huấn còn đến từ việc chứng kiến học viên tự tin trình diễn và vận dụng những điều đã học vào thực tế.

Theo ông, để cồng chiêng tiếp tục hiện diện trong đời sống, cần tạo thêm những không gian thực hành thường xuyên, nơi nghệ nhân có thể truyền kinh nghiệm, người trẻ được học hỏi và người dân có dịp gặp gỡ, giao lưu thông qua các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Từ kết quả bước đầu, xã Phú Thiện tiếp tục triển khai các buổi trình diễn cồng chiêng kết hợp giới thiệu ẩm thực truyền thống tại nhiều thôn, làng.

Việc luân phiên tổ chức vừa mở rộng cơ hội tham gia cho người dân, vừa góp phần phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố có khả năng biểu diễn, hướng đến tuyển chọn đoàn nghệ nhân tham gia Festival Quốc tế cồng chiêng năm 2026 tại Gia Lai.

Ông Nguyễn Văn Hưng, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Phú Thiện cho biết, việc kết nối tập huấn với trình diễn, đưa các chương trình về khu dân cư nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người dân trong bảo tồn và phát huy giá trị Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.

Qua đó, di sản có thêm cơ hội gắn bó với sinh hoạt thường ngày, thay vì chỉ xuất hiện trong những dịp lễ hội.

 Nuôi dưỡng tình yêu cồng chiêng từ thế hệ trẻ

Nếu Phú Thiện chú trọng đưa kiến thức từ lớp học vào thực tiễn biểu diễn, thì xã Ia Krái mở rộng cơ hội tiếp cận di sản cho thanh thiếu nhi thông qua mô hình câu lạc bộ.

Đoàn xã Ia Krái vừa ra mắt Câu lạc bộ (CLB) Cồng chiêng Thanh thiếu nhi xã Ia Krái, tạo sân chơi văn hóa cho những người trẻ yêu thích và mong muốn tìm hiểu di sản của cộng đồng.

CLB có 30 thành viên là đoàn viên, thanh thiếu nhi trên địa bàn. Ban Chủ nhiệm gồm 3 thành viên, do anh Rơ Châm Thương, Bí thư Chi đoàn Công an xã Ia Krái, làm Chủ nhiệm.

Theo kế hoạch, CLB duy trì sinh hoạt, luyện tập định kỳ 2 lần/tháng. Trong các buổi tập, thành viên được nghệ nhân địa phương trực tiếp hướng dẫn những bài chiêng truyền thống, từng bước làm quen với nhịp điệu, cách diễn tấu và ý nghĩa văn hóa của từng bài chiêng.

Bên cạnh thực hành, các buổi sinh hoạt còn tạo điều kiện để thanh thiếu nhi tìm hiểu lịch sử, phong tục, tập quán và những nét đặc sắc của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.

Qua những trải nghiệm gần gũi, di sản trở nên dễ tiếp cận hơn với người trẻ, giúp các em hiểu về cội nguồn, trân trọng những giá trị văn hóa do các thế hệ đi trước vun đắp.

Đại úy Rơ Châm Thương, Phó Trưởng Công an xã Ia Krái, Chủ nhiệm CLB Cồng chiêng xã Ia Krái chia sẻ: “Được giao trọng trách trực tiếp hướng dẫn CLB, tôi xem đây vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm trong việc kết nối những người cùng đam mê, gìn giữ mạch nguồn văn hóa của buôn làng.

Tôi mong CLB sẽ ngày càng phát triển, trở thành nơi các thành viên cùng nhau rèn luyện, chia sẻ kinh nghiệm và nuôi dưỡng tình yêu cồng chiêng, để tiếng chiêng luôn hiện diện trong đời sống cộng đồng, tiếp tục ngân vang cùng nhịp sống hôm nay và mai sau”.

Sự ra đời của CLB cũng mở thêm cơ hội để nghệ nhân đồng hành cùng lớp trẻ trong quá trình học tập, rèn luyện.

Từ những nhịp chiêng đầu tiên còn bỡ ngỡ đến khả năng phối hợp diễn tấu, mỗi thành viên sẽ từng bước tích lũy kỹ năng, góp phần bổ sung lực lượng kế cận cho các hoạt động văn hóa tại địa phương.

Từ Phú Thiện đến Ia Krái, mỗi địa phương lựa chọn một cách làm riêng nhưng cùng hướng đến mục tiêu đưa cồng chiêng gắn bó sâu sắc hơn với đời sống cộng đồng.

Khi lớp học được nối dài bằng những buổi trình diễn, nghệ nhân trực tiếp dìu dắt thanh thiếu nhi và người trẻ có môi trường thực hành thường xuyên, di sản sẽ có thêm điều kiện để được gìn giữ và phát huy.

Sức sống của cồng chiêng không chỉ nằm trong những thanh âm vang vọng giữa núi rừng mà còn được nuôi dưỡng từ tình yêu, sự hiểu biết và ý thức tiếp nối của mỗi thế hệ.

Qua từng mùa lễ hội, từng buổi sinh hoạt cộng đồng, tiếng chiêng tiếp tục ngân vang, nối dài mạch nguồn văn hóa truyền thống trên vùng đất Gia Lai.