Người Xạ Phang ở Na Sang giữ nghề làm giày thêu truyền thống

VHO - Nghề làm giày thêu được người Xạ Phang ở Điện Biên trao truyền qua nhiều thế hệ, vừa gìn giữ tri thức dân gian, kỹ năng thủ công truyền thống, vừa bồi đắp đức tính chăm chỉ, nhẫn nại, kiên trì.

Trong quá trình định cư, lập bản, người Xạ Phang ở Na Sang vẫn gìn giữ nhiều nét văn hóa đặc sắc trong lao động, sinh hoạt hằng ngày, trong đó có nghề làm giày thêu.

Với người Xạ Phang, đôi giày vừa để làm đẹp, vừa mang ý nghĩa tâm linh, gửi gắm tình cảm và mong muốn về niềm vui, sự may mắn. Ngay từ tuổi thiếu niên, các bé gái đã được bà, mẹ, chị hướng dẫn may vá, thêu thùa, làm đồ dùng sinh hoạt và trang phục cá nhân.

Việc chế tác và thêu những họa tiết độc đáo trên đôi giày thể hiện sự tinh tế, khéo léo và tư duy sáng tạo của người phụ nữ Xạ Phang. Mỗi đôi giày hoàn thiện trở thành một tác phẩm nghệ thuật, chứa đựng tâm tư, những ước mơ và hy vọng của người làm ra nó. Bởi vậy, đôi giày thêu được coi là thước đo sự khéo léo, đảm đang của người phụ nữ Xạ Phang.

Giày thêu Xạ Phang có nhiều loại, phù hợp với giới tính, độ tuổi và mục đích sử dụng. Giày nữ kín mũi, còn giày nam hở một phần phía trước và thân giày. Để hoàn thiện một đôi giày, người làm phải lựa chọn kiểu dáng, cắt và khâu đế, tạo hình, thêu hoa văn trên thân rồi khâu ráp các bộ phận. Quá trình ấy mất khoảng 1012 ngày, đòi hỏi sự kiên trì, cẩn trọng từ cách phối màu, bố trí họa tiết đến từng đường kim, mũi chỉ.

Đến nay, nghề thêu hoa văn, làm nên những đôi giày sặc sỡ vẫn được người Xạ Phang, xã Na Sang duy trì trong nhiều gia đình.

Với những giá trị tiêu biểu, năm 2021, nghề làm giày thêu của người Xạ Phang ở Điện Biên được Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Di sản đã và đang được cộng đồng người Xạ Phang gìn giữ bằng việc thực hành, sử dụng sản phẩm và truyền dạy cho thế hệ sau.

Để bảo tồn nghề làm giày thêu truyền thống, mới đây Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Na Sang phối hợp với bản Thèn Pả tổ chức lớp truyền dạy “Nghề làm giày thêu của người Hoa (Xạ Phang)” với sự tham gia của các nghệ nhân, người truyền dạy và 30 học viên.

Tại lớp truyền dạy, học viên được các nghệ nhân, người có uy tín, am hiểu văn hóa trực tiếp hướng dẫn kiến thức, kỹ năng làm giày thêu, từ chuẩn bị nguyên vật liệu, tạo hình, may, thêu hoa văn đến hoàn thiện sản phẩm.

Qua từng công đoạn, các học viên có cơ hội tích lũy kinh nghiệm, rèn tính cẩn thận và nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ di sản của cha ông. Việc truyền nghề vì thế còn chứa đựng những bài học về lối sống và cách gìn giữ văn hóa của cộng đồng.

Cùng với kỹ năng làm giày, học viên được các nghệ nhân chia sẻ vốn tri thức dân gian, những giá trị văn hóa gửi gắm qua hoa văn, họa tiết và sản phẩm truyền thống. Sự trao đổi trực tiếp của nghệ nhân giúp học viên hiểu sâu sắc hơn về nghề, đồng thời tăng sự gắn kết giữa các thế hệ.

Lớp truyền dạy tại Thèn Pả bế mạc ngày 30.9, là hoạt động nhằm triển khai hiệu quả Nội dung số 4 về bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, giai đoạn I từ năm 2025 đến năm 2030 trên địa bàn xã Na Sang.

Hoạt động tạo cơ hội để các nghệ nhân, người nắm giữ di sản truyền nghề cho thế hệ trẻ, giúp nghề làm giày thêu tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và phát huy giá trị trong đời sống người Xạ Phang ở Na Sang; đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của cộng đồng người Xạ Phang trong gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.