Lễ hội Katê 2026: Để di sản bước ra khỏi tháp Chăm

VHO - Từ những nghi lễ linh thiêng tại các tháp Chăm đến không gian làng nghề, Lễ hội Katê 2026 đang mở rộng cách thức tiếp cận di sản. Không chỉ tái hiện những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ, lễ hội còn tạo cơ hội để người dân, nghệ nhân và du khách trực tiếp trải nghiệm, góp phần đưa văn hóa Chăm đến gần hơn với đời sống đương đại.

Với cộng đồng Chăm, Lễ hội Katê không chỉ là dịp gặp gỡ, vui chơi mà còn là thời điểm trở về với những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nghi lễ, tiếng trống Ginăng, tiếng kèn Saranai, điệu múa, những bộ y trang cùng những câu chuyện được trao truyền từ đời này sang đời khác tạo nên không gian văn hóa đặc sắc của lễ hội.

Trong đời sống hôm nay, Lễ hội Katê đang mở rộng không gian, trở thành điểm hẹn để người dân và du khách cùng tham gia, trải nghiệm và hiểu hơn về văn hóa Chăm.

Năm nay, Lễ hội Katê trên địa bàn Khánh Hòa diễn ra từ ngày 5 - 12.10. Ngày 10.10, các nghi lễ rước y trang, dâng lễ được tổ chức tại những không gian linh thiêng như tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê.

Bên cạnh phần lễ, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian và giới thiệu sản phẩm địa phương góp phần tạo nên một không gian lễ hội vừa trang nghiêm, vừa gần gũi.

Điểm đáng chú ý của Katê năm nay là không gian di sản được nối dài từ những ngôi tháp Chăm xuống các làng nghề.

Tại xã Ninh Phước, Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I diễn ra từ ngày 10 - 12.10, với sự tham gia của các địa phương lân cận.

Bàu Trúc không chỉ có những sản phẩm gốm phục vụ đời sống và thị trường. Đằng sau mỗi chiếc nồi, chiếc bình hay sản phẩm trang trí là kỹ thuật, kinh nghiệm và cách thức gìn giữ nghề của cộng đồng Chăm qua nhiều thế hệ.

Việc đưa nghề gốm vào không gian Katê giúp du khách tiếp cận di sản từ một góc nhìn gần gũi hơn, qua chính quá trình thực hành và đời sống của cộng đồng.

Tại lễ hội, người dân và du khách có thể tham quan trưng bày gốm, trải nghiệm làm gốm, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, thưởng thức ẩm thực và các sản phẩm đặc sản địa phương.

Từ đất, bàn tay nghệ nhân đến từng sản phẩm được tạo hình, nghề gốm được giới thiệu không chỉ bằng những sản phẩm hoàn thiện mà bằng chính quá trình thực hành. Cách tiếp cận này cũng mở ra cơ hội để di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Khi trực tiếp nhào đất, tạo hình và tìm hiểu kỹ thuật làm gốm, người trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức về một nghề truyền thống mà còn có thêm sự gắn kết với không gian văn hóa của cộng đồng mình.

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Vì vậy, câu chuyện của Bàu Trúc không chỉ dừng ở việc phát triển sản phẩm, mà còn đặt ra yêu cầu duy trì đội ngũ nghệ nhân, tạo điều kiện để người trẻ học nghề và tiếp tục trao truyền những kỹ thuật làm gốm mang dấu ấn riêng của cộng đồng.

Giá trị của một lễ hội không chỉ nằm trong những ngày hội, mà còn ở khả năng tạo ra sự tiếp nối sau lễ hội.

Với Katê, những nghi lễ, âm nhạc, nghề thủ công, ẩm thực và các hình thức sinh hoạt cộng đồng chỉ có thể duy trì sức sống khi tiếp tục được thực hành trong đời sống.

Việc kết nối không gian tháp Chăm với làng nghề, đưa hoạt động trải nghiệm vào lễ hội vì thế tạo thêm một cách để công chúng tiếp cận di sản.

Du khách không chỉ đứng trước một công trình hay xem một sản phẩm đã hoàn thiện, mà có thể bước vào không gian văn hóa, gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu cách làm và trực tiếp tham gia vào một số hoạt động truyền thống.

Từ những nghi lễ tại tháp Pô Klong Garai, Pô Rômê đến không gian làng gốm Bàu Trúc, các giá trị văn hóa Chăm được kể bằng nhiều hình thức, gắn với cả di sản vật thể và di sản phi vật thể.

Đây cũng là cách để cộng đồng tiếp tục khẳng định vai trò chủ thể trong bảo tồn, trao truyền và phát huy những giá trị văn hóa của mình.

Một lễ hội chỉ thực sự có sức sống khi sau những ngày hội, nghề vẫn còn người làm, di sản vẫn còn người thực hành và thế hệ trẻ vẫn tìm thấy sự gắn bó với văn hóa của cộng đồng.

Với Katê, việc mở rộng không gian lễ hội không làm mất đi giá trị truyền thống, mà tạo thêm những cơ hội để di sản được nhận diện, trải nghiệm và tiếp nối trong đời sống đương đại.