Độc đáo nghi lễ cầu mùa của đồng bào Nùng giữa lòng Hà Nội

VHO - Sáng nay 30.8, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Đoài Phương, Hà Nội), đồng bào Nùng đến từ xóm Cao Chương, xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng đã tái hiện nghi lễ cầu mùa truyền thống.

Đây là hoạt động trọng tâm thuộc chuỗi chương trình "Chợ phiên vùng cao vui Tết Độc lập" diễn ra từ 29.8 đến 2.9.2026, thu hút đông đảo du khách thập phương hòa mình vào không gian tâm linh rực rỡ sắc màu và thắm tình đoàn kết các dân tộc.

Tại không gian nhà dân tộc Nùng, nghi lễ được tổ chức trang trọng, chuẩn mực dưới sự chủ trì của Chủ lễ – Thầy pựt Nông Văn Long cùng hai thầy phụ Nông Thị Luyến, Triệu Bích Phượng và bà con dân tộc Nùng đến từ Cao Bằng. 

Trong đời sống tín ngưỡng truyền thống của người Nùng, Lễ cầu mùa thường diễn ra vào ngày "đắp nọi" (ngày cuối cùng của tháng Giêng âm lịch), đánh dấu cột mốc quan trọng trước khi bước vào vụ cấy mới. 

Nghi lễ gắn chặt với đời sống sản xuất nông nghiệp, là dịp để cộng đồng tỏ lòng biết ơn Thần Nông, Thổ Công, Thổ Địa, Thành Hoàng cùng chư vị thần linh đã che chở, đồng thời gửi gắm mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, vật nuôi khỏe mạnh, bản làng an bình và no ấm.

Để chuẩn bị cho giờ hành lễ, bà con đã cẩn thận bài trí bàn thờ cùng những lễ vật dân dã, thân thuộc với đời sống vùng cao như gà, xôi, bánh, hoa quả và rượu.

 Không cầu kỳ hay xa lạ, mỗi lễ vật dâng lên bàn thờ thần linh đều thấm đượm dấu ấn của lao động, gói trọn công sức qua nhiều thế hệ từ hạt gạo gieo xuống đất đến những mùa lúa được chăm sóc kỹ lưỡng. 

Sau khi các thầy chỉnh trang trang phục và đồ lễ, phần Lễ thiêng liêng chính thức bắt đầu với chuỗi nghi thức cổ truyền độc đáo.

Mở đầu là màn "Sát ví" (Tẩy uế) và Cấm thế làm phép khóa thân bảo vệ thầy pựt; thầy dùng lá bưởi vẫy nước phép và thả thanh sắt nung đỏ rực vào nồi nước lá bưởi đun sôi để thanh lọc không gian, xua đuổi vận khí xấu và làm sạch các đồ hành nghề. 

Tiếp đó, Chủ lễ thắp hương, dâng rượu xin phép các vị thần linh chứng giám và thực hiện nghi thức Xin Thén (Xin âm dương), Quản binh mạ và Khai quang "mở mắt, mở tai, mở miệng" cho các dụng cụ hành lễ nhằm nâng cao tính thiêng trước khi phất cờ quạt phát lệnh cho quân binh thỉnh mời thần linh về tham dự.

Trọng tâm của nghi lễ nằm ở bài văn khấn cầu mùa, cầu an, cầu phúc cất lên đầy chất thơ trong không gian trang nghiêm. 

Bài khấn đã tái hiện sinh động cả vòng quay sản xuất nông nghiệp 12 tháng của người Nùng, từ công đoạn dọn cỏ, làm đất, gieo mạ vào tháng 3, cấy lúa tháng 5, lúa trổ bông tháng 7, đến ngày lúa chín vàng đồng vào tháng 8 và gặt hái, đồ xôi, nấu rượu mới dâng thần linh ở tháng 9.

Qua đó, một năm lao động hiện lên trọn vẹn qua những mùa lúa, làm nổi bật mối liên hệ khăng khít giữa sản xuất nông nghiệp và đời sống gia đình. 

Lời khấn tại lễ cầu mùa không chỉ hướng đến cây trồng hay vật nuôi mà còn gửi gắm nguyện ước cho người già mạnh khỏe, trẻ nhỏ bình an, gia đình sung túc, bản làng yên vui. 

Trong mạch chảy văn hóa ấy, hình bóng người phụ nữ Nùng hiện diện tự nhiên từ việc giữ bếp lửa, chăm sóc gia đình đến chế biến hạt gạo thành những món ăn truyền thống, góp phần giữ nhịp sống và truyền nối di sản qua các thế hệ.

Ngay sau phần lễ trầm mặc, phần hội bùng nổ rộn ràng với điệu múa Kỳ Lân (Loòng phụ) truyền thống cùng điệu Múa Chầu linh thiêng.

Sau khi được Thầy pựt khai quang điểm nhãn, đội Kỳ Lân trình diễn những vũ điệu khỏe khoắn nhằm xua đuổi tà ma, mang lại may mắn, đồng thời tôn vinh tinh thần thượng võ lâu đời của đồng bào vùng cao.

Chương trình khép lại bằng nghi thức tán lễ, hóa tiền vàng của Thầy pựt, mở ra không gian cho bà con dân bản cùng du khách thập phương hòa mình thưởng thức ẩm thực, thụ lộc và chia sẻ niềm vui trong bầu không khí văn hóa đa sắc màu của các dân tộc nhân dịp Quốc khánh 2.9.