Độc đáo lễ cưới của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên

VHO - Nhân dịp đầu năm mới, với ý nghĩa về sự viên mãn, trọn vẹn, đủ đầy, Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội) vừa phối hợp với các nhóm đồng bào dân tộc Tây Nguyên tái hiện lễ cưới của chàng trai làng dân tộc Xơ Đăng và cô gái làng dân tộc Ba Na.

Theo tập quán truyền thống của các dân tộc vùng Trường Sơn Tây Nguyên nói chung khi trai, gái đến tuổi trưởng thành xây dựng gia đình (tổ chức lễ cưới).

Đồng bào các dân tộc Tây Nguyên thường tổ chức lễ cưới vào dịp cuối năm, sau mùa thu hoạch. Đây là thời điểm nông nhàn, thóc lúa đã đầy kho, trâu bò đầy chuồng và gà đầy sân.

Ngày được chọn làm lễ cưới bao giờ cũng là ngày giữa tháng, ngày trăng tròn, ngày được coi là tốt nhất để cử hành những việc trọng đại.

Đám cưới được diễn ra kéo dài đến hết một ngày. Mỗi đám cưới được xem là một ngày hội trong làng.

Đây là một trong những lễ quan trọng nhất trong vòng đời của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên, bởi vậy, xung quanh việc cưới xin của đồng bào đã hình thành một hệ thống cơ bản: Lễ dạm ngõ, lễ ăn hỏi, lễ cưới, lễ lại mặt (tạ ơn).

Ngày nay, mặc dù ít nhiều chịu ảnh hưởng của cuộc sống hiện đại nhưng đồng bào Tây Nguyên vẫn giữ được nét văn hoá truyền thống đặc trưng của dân tộc mình.

Nhân dịp đầu năm mới, với ý nghĩa về sự viên mãn, trọn vẹn, đủ đầy, Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam phối hợp với các nhóm đồng bào dân tộc Tây Nguyên tái hiện lễ cưới của chàng trai làng dân tộc Xơ Đăng và cô gái làng dân tộc Ba Na.

Trong không khí trang nghiêm, trước sự chứng kiến của dân làng và gia đình hai họ, người đại diện sẽ làm lễ khấn báo với thần bản mệnh của cộng đồng.

Họ sẽ lấy tiết gà bôi lên đầu cô dâu và chú rể. Tiếp đến là ông mối sẽ cầm tay có đeo vòng của cô dâu và chú rể chạm vào nhau.

Ông sẽ yêu cầu đôi tân lang, tân nương ăn chung một cái đùi gà, một miếng gan gà, uống chung một chén rượu cúng. Sau đó, già làng và ông mối chúc phúc cho đôi tân hôn.

Trước khi tổ chức lễ cưới, đại diện hai làng dân tộc Ba Na và Xơ Đăng đã mời đồng bào đại diện của các làng đến, họp bàn và phân công các nhiệm vụ liên quan đến vai vế trong gia đình và các công việc chuẩn bị lễ vật, của hồi môn cho cô dâu, chú rể chuẩn bị cho lễ cưới.

Nghi lễ xin dâu, nhà trai phải mang đến cho nhà gái chăn, vòng cườm, váy áo, gà, xôi, 10 quả trứng, bầu nước.

Nhà trai được nhà gái đón tiếp nồng hậu trong tiếng chiêng rộn ràng, điệu múa xoang của các cô gái trong làng.

Nhà gái sẽ đón tiếp nhà trai đem lễ vật tới trong trung tâm của nhà sàn. Sau đó, bà mối đại diện cho phía nhà trai thưa chuyện, đến giờ đẹp xin được đón dâu. Nhà gái mời nhà trai uống rượu cần, mẹ cô dâu sẽ dặn dò đôi trai gái.

Bà mối đưa lời thề trước sự chứng kiến của hai bên gia đình: Nếu bên chàng trai bỏ cô gái thì sẽ phải đền cho cô gái một con trâu, một tạ heo và 50 ché rượu cần, và ngược lại bên cô gái cũng thế, phải nghe lời gia đình, nghe ông mai mối đưa lời thề, lấy nhau phải yêu thương nhau đến già.

Nghi lễ đưa dâu và tổ chức cưới, nhà trai chuẩn bị đoàn đón tại cổng khi đoàn nhà gái, cô dâu chú rể tới cổng làng thì mẹ chú rể sẽ trao vòng đồng cho con dâu - thể hiện sự vui mừng, hạnh phúc, chào đón thành viên mới của gia đình và đưa lên nhà Rông để tiến hành tổ chức lễ cưới theo nghi thức truyền thống.

Già làng, chủ hôn của hai bên gia đình, cô dâu chú rể ngồi xung quanh 3 ché rượu cần cùng các lễ vật. Già làng khấn các vị thần linh bên ché rượu cần cho đôi vợ chồng trẻ sống với nhau hạnh phúc lâu dài.

Sau đó, già làng mời đôi vợ chồng trẻ uống rượu cần xong, hai vợ chồng trẻ đút cơm cho nhau - biểu hiện tình cảm gắn bó của hai vợ chồng. Họ phải ăn hết bát cơm đó, không được bỏ dở.

Tiếp đến, cô dâu và chú rể sẽ đút thịt và mời rượu bố mẹ và họ hàng hai bên để bày tỏ lòng tôn kính, biết ơn, đồng thời là nghi thức tạ ơn của vợ chồng trẻ với bố mẹ bên chồng và bố mẹ bên vợ.

Đại diện hai bà mối hướng dẫn hai mẹ trao của hồi môn cho con. Rồi họ cùng nhau ngồi lại nói chuyện. Lúc này, bà mối nhà trai đứng dậy sang ngồi bên nhà gái, còn bên nhà gái sang ngồi bên nhà trai.

Họ có trách nhiệm giới thiệu cho cô dâu và chú rể biết về vai vế của các thành viên trong dòng họ hai bên để hai người biết, nể trọng những người thân có vai lớn hơn mình và tuân thủ những điều cấm kỵ - xúc phạm đến họ - theo luật tục của hai bên.

Tiếp theo, cô dâu ngồi tại chỗ đút thịt và trao cho bên nhà trai lễ vật. Đầu tiên là bố mẹ chồng, kế đến là bà mối và họ hàng. Sau đó đến lượt chú rể mời rượu và trao lễ vật cho bên nhà gái.

Sau khi tất cả đã tặng cho nhau những lễ vật, hai bên gia đình và bà con họ hàng sẽ cùng nhau đánh chiêng, hát ca để chúc mừng cho đôi vợ chồng trẻ.