Tuân thủ pháp luật phải trở thành chuẩn mực văn hóa và giá trị chung của toàn xã hội

VHO - Sáng 21.9 tại Hà Nội, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật”.

Đồng chủ trì Hội thảo có Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu; Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng; Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.

Tham dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo các Ban, Bộ, ngành ở Trung ương; lãnh đạo và đại diện một số tỉnh, thành phố; các chuyên gia, nhà khoa học, các nhà quản lý và hoạt động thực tiễn.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, thời gian qua, với sự chỉ đạo, vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tháo gỡ vướng mắc về thể chế để khơi thông nguồn lực cho sự phát triển.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn nhìn nhận, công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”. Vì vậy, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay không chỉ là “thi hành đúng pháp luật”, mà phải tiến tới “chủ động tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và thích ứng linh hoạt với thực tiễn”; chuyển mạnh sang quản trị theo “vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật” - từ xây dựng chính sách, soạn thảo, đánh giá tác động, ban hành, tổ chức thực hiện đến theo dõi, đánh giá tác động sau ban hành, sửa đổi, hoàn thiện văn bản; xác định tổ chức thi hành pháp luật là khâu kiểm chứng chất lượng của quá trình xây dựng pháp luật và cung cấp dữ liệu đầu vào cho quá trình hoàn thiện pháp luật tiếp theo.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng đề nghị, Hội thảo tập trung làm rõ một số định hướng để đổi mới căn bản công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ nhất, muốn nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, trước hết phải nâng cao chất lượng của các quy định pháp luật, bảo đảm mỗi chính sách, quy định khi ban hành phải rõ mục tiêu, có căn cứ thực tiễn, khả thi và có đầy đủ điều kiện để tổ chức thực hiện.

Trong đó, công tác đánh giá tác động chính sách cần thực chất và hiệu quả hơn, theo hướng thực hiện xuyên suốt quá trình xây dựng văn bản, gắn với từng chính sách, từng quy định cụ thể; khi nội dung dự thảo có thay đổi quan trọng thì phải kịp thời cập nhật, đánh giá đầy đủ tác động.

Ngay từ quá trình xây dựng chính sách phải xác định rõ mục tiêu, đối tượng chịu tác động, chi phí - lợi ích, nguồn lực trong đó có nguồn nhân lực và điều kiện thực hiện; đồng thời xác định tiêu chí, phương pháp để theo dõi, đo lường kết quả sau khi ban hành.

Qua đó, kết nối chặt chẽ đánh giá tác động trong quá trình xây dựng với đánh giá hiệu quả sau ban hành, lấy kết quả tổ chức thi hành làm căn cứ kiểm chứng chất lượng chính sách và tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật đồng bộ trong quá trình xây dựng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo hướng kết nối chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật thành một chu trình thống nhất; bảo đảm các điều kiện thi hành, nhất là nguồn nhân lực, kinh phí, hạ tầng và năng lực của cơ quan trực tiếp thực thi phải được tính toán ngay từ quá trình xây dựng chính sách, xây dựng pháp luật và kết quả thi hành phải trở thành đầu vào trực tiếp để tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

Thứ ba, lấy chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là nền tảng của đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật. Đề nghị nghiên cứu số hóa đồng bộ toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật bảo đảm dữ liệu được kết nối, kế thừa, liên thông và sử dụng thống nhất, khắc phục tình trạng phân tán, cắt khúc giữa khâu xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Trên nền tảng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung”, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá tác động, rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo; theo dõi, cảnh báo sớm những khó khăn, bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ tư, nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và Bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật theo hướng khách quan, thực chất, có thể đo lường và kiểm chứng; khắc phục tình trạng đánh giá chủ yếu thông qua báo cáo, thống kê của các cơ quan nhà nước.

Thứ năm, chuyển mạnh từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp “phải tuân thủ” sang tạo môi trường để “dễ làm đúng”, “muốn làm đúng” và hình thành thói quen tự giác tuân thủ pháp luật. Trước hết, phải tạo thuận lợi cho việc tuân thủ, đẩy mạnh cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật; tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, ghi nhận và tạo thuận lợi đối với người dân, doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, để việc chấp hành pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn mang lại lợi ích thiết thực; tăng cường quản lý theo mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro. Trước mắt, tập trung thực hiện thực chất mục tiêu cắt giảm 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; lấy kết quả thực tế và sự đánh giá của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Phát biểu dẫn đề Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, Bộ Tư pháp rất mong nhận được ý kiến tham luận, trao đổi của các đại biểu tham dự hội thảo, trong đó tập trung vào bối cảnh, yêu cầu thực tiễn quốc tế và trong nước đang tác động trực tiếp, sâu sắc đến sự cần thiết phải đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thi hành pháp luật; thực trạng công tác tổ chức thi hành pháp luật ở bộ, ngành, địa phương nói riêng và ở Việt Nam nói chung, những điển hình tốt, cách làm hay; nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức thi hành pháp luật; các giải pháp cụ thể tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật; kinh nghiệm quốc tế và giá trị tham khảo với Việt Nam (nếu có).

Tại Hội thảo, các ý kiến đại biểu tập trung thảo luận làm rõ thực trạng công tác tổ chức thi hành pháp luật ở bộ, ngành, địa phương nói riêng và ở Việt Nam nói chung, những điển hình tốt, cách làm hay; đồng thời chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức thi hành pháp luật; bối cảnh, yêu cầu thực tiễn quốc tế và trong nước đang tác động trực tiếp, sâu sắc đến sự cần thiết phải đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thi hành pháp luật. Trên cơ sở đó kiến nghị các giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá, các tham luận, ý kiến trao đổi đã tiếp cận vấn đề tổ chức thi hành pháp luật từ nhiều góc độ, bổ sung những luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tiễn trong nước, quốc tế.

Nhấn mạnh các vấn đề lớn cần tập trung, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, trước hết cần tiếp tục đổi mới tư duy, nhận thức về vị trí, vai trò của công tác tổ chức thi hành pháp luật, gắn với nâng cao chất lượng xây dựng văn bản pháp luật.

“Muốn đưa pháp luật nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong cuộc sống thì trước hết phải đưa cuộc sống vào trong pháp luật”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và quy trình tổ chức thi hành pháp luật theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ thời gian và rõ kết quả, gắn với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Công tác tổ chức thi hành pháp luật cũng cần chuyển mạnh từ theo dõi hoạt động sang đánh giá thực chất kết quả và tác động của pháp luật trong thực tế; nâng cao hiệu quả phát hiện, phòng ngừa và xử lý vi phạm, bảo đảm pháp luật được thi hành công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả.

Phó Chủ tịch Quốc hội đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật một cách khẩn trương, đồng bộ, thực chất; trong đó, tính nghiêm minh và khả năng dự đoán được của pháp luật là nền tảng tạo dựng niềm tin pháp luật và bảo đảm an toàn xã hội…

“Không chỉ xử lý vi phạm pháp luật mà phải kiến tạo môi trường, trong đó tuân thủ pháp luật trở thành thói quen, trở thành chuẩn mực văn hóa và giá trị chung của toàn xã hội”, Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định.