Báo chí chính thống bị “đánh cắp”, trục lợi tràn lan trên mạng

VHO - Tình trạng “xào nấu”, đánh cắp nội dung báo chí chính thống để trục lợi trên mạng xã hội đang diễn ra ngày càng tinh vi, quy mô lớn. Không chỉ gây thất thoát nguồn thu cho các cơ quan báo chí, thực trạng này còn bóp méo thông tin, làm nhiễu loạn dư luận và ảnh hưởng môi trường truyền thông số.

Khi mồ hôi và chất xám của nhà báo biến thành công cụ “câu view” trục lợi

Trong guồng quay thông tin hiện nay, để có được một bài viết độc quyền hay bức ảnh tư liệu giá trị, phóng viên phải đánh đổi nhiều công sức, chi phí thiết bị và cả những rủi ro trong quá trình tác nghiệp.

Thế nhưng, ngay sau khi được công bố, thành quả lao động đó lại bị hàng loạt trang mạng và kênh TikTok sao chép, đăng tải tràn lan, ngang nhiên sử dụng như tài sản của chính họ.

Từ các fanpage lớn có lượt tương tác khủng như Theanh28 Entertainment, 60giay.com, Không sợ chó, Hà Nội News, Đài Phát Thanh, Weibo Việt Nam, Hà Nội 24H... tất cả đang tạo nên một hệ sinh thái “kí sinh” trên chất xám của báo chí chính thống.

Họ tự ý lấy lại thông tin, hình ảnh thời sự nóng hổi để thu hút lượng like, lôi kéo lượng người theo dõi khổng lồ, sau đó thương mại hóa bằng các bảng báo giá quảng cáo công khai.

Đơn cử như hệ sinh thái Theanh28 Entertainment, sau khi xây dựng được lượng người theo dõi lớn, trang này hiện công khai bảng báo giá đăng bài với mức khá cao.

Theo bảng báo giá của Theanh28 Entertainment, một bài quảng cáo cá nhân có giá khoảng 32.000.000 đồng, các bài quảng cáo đăng trực tiếp có giá khoảng 17.000.000 đồng.

Lợi nhuận kếch xù ấy chảy thẳng vào túi những kẻ đánh cắp, trong khi cơ quan báo chí - đơn vị chịu trách nhiệm pháp lí cốt lõi, lại phải gánh chịu sự sụt giảm nghiêm trọng về doanh thu quảng cáo khi phải cạnh tranh trực tiếp với các nền tảng mạng xã hội.

Tự ý chia sẻ tác phẩm báo chí lên mạng xã hội có thể bị phạt nặng

Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Nhiều thói quen tưởng chừng như vô hại của người dùng mạng xã hội hiện nay như chụp lại màn hình bài báo, copy toàn bộ nội dung văn bản, hoặc tự ý tải video, hình ảnh độc quyền của các tòa soạn về trang cá nhân đều cấu thành hành vi vi phạm pháp luật.

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1.7.

Theo Điều 95, hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành, hoặc đã có quyết định cấm lưu hành, hoặc tịch thu, sẽ bị phạt tiền 20.000.000 - 30.000.000 đồng.

Thách thức từ công nghệ “xào tin” bằng AI và nỗi mệt mỏi của người làm báo

Dù hành lang pháp lí đã có quy định rõ ràng, song việc ngăn chặn vi phạm trên môi trường số vẫn là một cuộc chiến cam go do sự bất đối xứng về tốc độ và công nghệ.

Trong khi một tác phẩm báo chí mất nhiều ngày, nhiều tháng để hoàn thiện, thì các trang mạng chỉ mất vài giây để sao chép. Thậm chí, với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ tự động, hành vi “xào tin” trái phép đã được nâng cấp tinh vi hơn.

Nhiều tài khoản, fanpage, website dùng công cụ tự động, AI để viết lại nội dung theo cách khác, “làm mờ” nguồn gốc nhằm bóc nội dung, tối ưu quảng cáo, kéo lượt xem và thu lợi trên mồ hôi, trí tuệ của người khác.

Đáng nguy hại hơn, nhiều bên còn thường xuyên cắt xén vô tội vạ, tách rời câu chữ ra khỏi ngữ cảnh chuẩn xác để lắp ghép thành một bài viết mới không đảm bảo tính đúng, đủ của thông tin gốc. Hệ quả là bản chất sự việc bị bóp méo hoàn toàn, trực tiếp dẫn dắt người đọc đi đến những cách hiểu sai lệch, hoang mang.

Trước thực trạng này, tâm lý chung của đội ngũ phóng viên, biên tập viên hiện nay là sự mệt mỏi, khi quy trình xử lý và thủ tục lập vi bằng lại vô cùng phức tạp.

Cần chế tài đủ mạnh để bảo vệ báo chí

Bảo vệ bản quyền báo chí trên không gian số không đơn thuần là cuộc chiến giữ gìn nguồn thu cho các tòa soạn, mà cốt lõi là cuộc chiến bảo vệ sự tôn nghiêm của sự thật.

Khi mồ hôi, nước mắt và cả sự an toàn của người làm báo bị biến thành món hàng “chế biến sẵn” cho những thuật toán AI lách luật và các hệ sinh thái “kí sinh” trục lợi, nền báo chí chính thống sẽ bị “tổn thương sâu sắc”.

Đáng sợ hơn, một xã hội dung túng cho hành vi bòn rút chất xám cũng là một xã hội đang tự thỏa hiệp với vấn nạn nhiễu loạn thông tin và những giá trị lệch chuẩn. Pháp luật không thể mãi đi sau để nhặt nhạnh, xử lí những “mảnh vụn” vi phạm bằng các chế tài phạt hành chính mang tính “gãi ngứa” so với nguồn lợi kếch xù của những kẻ đánh cắp.

Chỉ khi dòng tiền trục lợi bị cắt đứt và những hành vi nhân danh “sáng tạo” nhưng thực chất là “ăn cắp” phải trả giá đắt, thì dòng chảy thông tin sạch mới được khơi thông, trả lại môi trường số lành mạnh và sự công bằng xứng đáng cho những người đang ngày đêm đem thông tin thực tế phục vụ công chúng.