“Thư viện sách người - Human library” tại Việt Nam: Khi tri thức trở thành đối thoại sống

VHO - Sau hơn một tháng chính thức khai trương, “Thư viện sách người - Human library” tại Việt Nam đã giới thiệu và đưa vào “phục vụ bạn đọc” 16 cuốn “sách người” – những con người thật với những câu chuyện đời thật.

Đây là mô hình thư viện đặc biệt do Thái Hà Books triển khai, với mục tiêu tạo ra một không gian đọc khác biệt, nơi tri thức không chỉ nằm trên trang giấy mà còn tồn tại trong trải nghiệm sống và đối thoại trực tiếp giữa con người với con người.

Người sáng lập mô hình Thư viện sách người tại Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, CEO Thái Hà Books cho biết nếu như thư viện sách giấy gặp khó khăn lớn nhất là thu hút bạn đọc, thì thư viện sách người lại có một thử thách hoàn toàn khác: tìm được “sách” hay.

Theo ông, khi có những “cuốn sách người” thực sự chất lượng, luôn có rất nhiều bạn đọc ở nhiều lứa tuổi sẵn sàng xếp hàng để được “mượn đọc”.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, sự xuất hiện của mô hình Thư viện sách người không nhằm thay thế việc đọc sách truyền thống, mà phản ánh một vấn đề đáng suy ngẫm trong đời sống tinh thần hiện nay.

Ông cho rằng con người ngày nay không thiếu tri thức, bởi chỉ cần một chiếc điện thoại là có thể tiếp cận vô số thông tin.

Tuy nhiên, tri thức không đồng nghĩa với sự thấu hiểu. Điều con người đang thiếu nhiều hơn là khả năng tiếp nhận tri thức một cách sống động, nhân bản, cũng như khả năng lắng nghe sâu và kết nối thật với người khác. Chúng ta đọc rất nhiều, nhưng lại ít khi đối thoại với người khác và với chính mình.

Chính vì vậy, mô hình Thư viện sách người ra đời để bù đắp khoảng trống đó. Nếu sách truyền thống là tri thức ở trạng thái “tĩnh”, thì “sách người” biến tri thức thành “sống”.

Không chỉ là thông tin, mà còn là trải nghiệm; không chỉ là kiến thức, mà còn là câu chuyện đời; không chỉ là đọc, mà còn là đối thoại và thấu cảm.

Theo ông Hùng, sự chuyển dịch này phản ánh một nhu cầu rất con người: nhu cầu được lắng nghe và được hiểu. Trong một thế giới ngày càng số hóa, nhanh và nhiều, con người lại có xu hướng quay về những giá trị căn bản như gặp nhau trực tiếp, nghe nhau kể chuyện và hiểu nhau bằng cảm xúc.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng sách và Thư viện sách người không đối lập mà bổ sung cho nhau.

Sách giúp con người đi sâu, suy ngẫm và tích lũy tri thức một cách bền vững, còn “sách người” giúp con người mở lòng, đối thoại và nuôi dưỡng sự thấu cảm.

Một xã hội phát triển không phải là xã hội có nhiều thông tin nhất, mà là xã hội mà con người biết lắng nghe nhau sâu sắc hơn.

Một điểm đặc biệt của “sách người” là mỗi cuộc gặp chỉ diễn ra trong khoảng 20 – 30 phút, nhưng nếu cuộc đối thoại đủ chân thành và đủ thật, nó có thể tạo ra một “điểm chạm nhận thức” rất mạnh.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, đôi khi chỉ một khoảnh khắc cũng có thể làm thay đổi cách một người nhìn về cả một vấn đề.

Tuy vậy, để việc “đọc sách người” có chiều sâu bền vững, ông cho rằng cần có ba yếu tố quan trọng: chất lượng của “sách người”, chất lượng của người đọc, và sự tiếp nối sau cuộc gặp.

Người được chọn làm “sách người” cần có trải nghiệm đủ sâu, có khả năng kể chuyện và biết phản tư, tức là biến trải nghiệm thành tri thức.

Người đọc không chỉ nghe cho hay mà cần biết đặt câu hỏi, biết lắng nghe sâu và biết liên hệ câu chuyện với chính mình.

Sau mỗi cuộc gặp, cần có sự tiếp nối như gợi ý đọc thêm sách, ghi chép, suy ngẫm hoặc tham gia cộng đồng trao đổi để trải nghiệm không dừng lại ở cảm xúc mà trở thành nhận thức lâu dài.

Theo ông Hùng, “sách người” giống như một tia lửa. Nếu chỉ lóe lên rồi tắt thì đó chỉ là cảm xúc, nhưng nếu được nuôi dưỡng, nó sẽ trở thành nhận thức.

Vì vậy, giá trị của “sách người” không nằm ở thời lượng 20 hay 30 phút, mà nằm ở việc sau cuộc gặp đó, người tham gia có thay đổi cách nghĩ, cách nhìn hay không.

Việc mở Thư viện sách người tại Việt Nam cũng được nhìn nhận là một bước đi cần thiết nhưng phải thận trọng, bởi xã hội Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng có những đặc trưng như kín đáo, giữ gìn đời tư và tâm lý ngại bộc lộ những điều chưa hoàn hảo.

Việc một người “mở đời mình ra” để người khác “đọc” không phải là điều dễ dàng. Tuy nhiên, chính vì xã hội còn nhiều định kiến và e dè, những mô hình như Thư viện sách người lại càng có ý nghĩa, vì nó tạo ra một không gian an toàn để con người nói thật về mình và được lắng nghe một cách tôn trọng.

Để mô hình này phát triển phù hợp với cộng đồng, theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cần có ba nguyên tắc: tự nguyện và tôn trọng ranh giới cá nhân; có sự dẫn dắt chuyên nghiệp để tạo không gian an toàn; và phát triển từng bước phù hợp với văn hóa Việt Nam.

Ông cũng cho rằng nếu không cẩn trọng, việc “đọc người” rất dễ trượt từ tri thức sang thuần túy cảm xúc. Trải nghiệm cá nhân không phải là tri thức hoàn chỉnh, nhưng là nguyên liệu quý để hình thành tri thức.

Vì vậy, cần phân biệt giữa câu chuyện và tri thức, cần có sự “kiểm chứng mềm”, cần vai trò điều phối để giữ cân bằng giữa cảm xúc và lý trí, và cần kết nối lại với sách và tri thức nền tảng sau mỗi buổi “đọc người”.

Theo ông, cảm xúc có thể mở cửa, nhưng tri thức mới giúp con người đi xa. “Đọc người” không nên thay thế việc đọc sách, mà nên trở thành một cây cầu đưa con người quay trở lại với tri thức một cách sâu sắc hơn.

Trong những ngày đầu khai trương, Thư viện sách người được nhìn nhận vừa là một không gian chữa lành, vừa là một phép thử đối với con người hiện đại: liệu chúng ta còn đủ kiên nhẫn để nghe một câu chuyện dài hơn vài phút, còn có thể hiện diện trọn vẹn mà không bị xao nhãng bởi điện thoại và mạng xã hội, và còn đủ cởi mở để hiểu một người khác với mình hay không.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, giá trị lớn nhất của Thư viện sách người không chỉ là chữa lành mà còn là nhắc con người nhớ lại một năng lực rất căn bản: năng lực lắng nghe và hiện diện.

Trong một thời đại có quá nhiều kết nối ảo, bất kỳ không gian nào giúp con người ngồi lại thật với nhau đều đáng quý.

Ông cho rằng ở tận cùng của hành trình khuyến đọc, điều mà xã hội tìm kiếm không phải là có nhiều cuốn sách hơn, mà là có nhiều con người được khai mở hơn.

Và Thư viện sách người chính là một cách rất nhân văn để đi đến điều đó – một cây cầu nối giữa tri thức và đời sống, giữa đọc và hiểu, và đôi khi là giữa hiểu và thay đổi.