Hàng nghìn tác giả xuất bản “cuốn sách trống” để phản đối các công ty AI

VHO - Hàng nghìn nhà văn đã cùng tham gia xuất bản một cuốn sách “trống” nhằm phản đối việc các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) sử dụng tác phẩm của họ mà không xin phép.

Theo Guardian, khoảng 10.000 tác giả đã góp tên vào cuốn sách mang tựa đề “Đừng ăn cắp cuốn sách này”. Nội dung duy nhất của cuốn sách là danh sách tên những người tham gia.

Các bản in của tác phẩm đang được phát cho khách tham dự Hội chợ Sách London hôm 10.3, chỉ một tuần trước khi Chính phủ Anh dự kiến công bố đánh giá về tác động kinh tế của những đề xuất cải cách luật bản quyền.

Theo kế hoạch, trước ngày 18.3, các Bộ trưởng Anh phải trình báo cáo đánh giá tác động kinh tế và cập nhật tiến độ tham vấn về việc sửa đổi luật bản quyền. Vấn đề này đang gây tranh cãi trong giới sáng tạo, khi nhiều nghệ sĩ và nhà văn cho rằng các công ty AI đang khai thác tác phẩm của họ để huấn luyện hệ thống mà không được phép hoặc không trả thù lao.

Ed Newton-Rex, nhà soạn nhạc đồng thời là người tổ chức dự án cuốn sách, cho rằng ngành công nghiệp AI hiện nay được “xây dựng trên những tác phẩm bị lấy đi mà không có sự cho phép hoặc trả tiền”.

Ông nhấn mạnh: “Đây không phải là hành vi vô hại. Các hệ thống AI tạo sinh đang cạnh tranh trực tiếp với những người có tác phẩm được dùng để huấn luyện chúng, đe dọa sinh kế của họ. Chính phủ cần bảo vệ các nhà sáng tạo của Vương quốc Anh và không hợp pháp hóa việc các công ty AI khai thác tác phẩm sáng tạo.”

Tác giả Malorie Blackman cho rằng việc yêu cầu các công ty AI trả tiền khi sử dụng sách của tác giả là điều “hoàn toàn hợp lý”.

Ở bìa sau cuốn sách, các tác giả viết: “Chính phủ Anh không được phép hợp pháp hóa hành vi lấy cắp sách để phục vụ lợi ích của các công ty trí tuệ nhân tạo.”

Cùng thời điểm, các nhà xuất bản cũng đang thúc đẩy một sáng kiến cấp phép liên quan đến AI tại Hội chợ Sách London. Tổ chức Dịch vụ Cấp phép của Nhà xuất bản (Publishers’ Licensing Services) đang xây dựng chương trình cấp phép tập thể, cho phép các công ty công nghệ tiếp cận hợp pháp với các tác phẩm đã xuất bản.

Sự phát triển nhanh chóng của AI đòi hỏi lượng dữ liệu khổng lồ để huấn luyện các công cụ như chatbot và trình tạo hình ảnh. Nhiều hệ thống được cho là đã sử dụng các tác phẩm có bản quyền từ internet công khai, làm dấy lên lo ngại trong giới sáng tạo trên toàn thế giới và dẫn đến hàng loạt vụ kiện tại Mỹ và châu Âu.

Năm ngoái, công ty AI Anthropic đã đồng ý chi 1,5 tỉ USD để dàn xếp một vụ kiện tập thể do các tác giả khởi xướng, cáo buộc công ty này sử dụng bản sao lậu tác phẩm của họ để huấn luyện hệ thống.

Tại Anh, nhiều nghệ sĩ đã phản đối đề xuất cải cách bản quyền của chính phủ, theo đó các công ty AI có thể sử dụng tác phẩm được bảo hộ bản quyền mà không cần xin phép, trừ khi chủ sở hữu chủ động từ chối. Ca sĩ Elton John là một trong những người lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ đề xuất này.

Bên cạnh phương án chính, Chính phủ Anh cũng đưa ra ba lựa chọn khác: giữ nguyên quy định hiện hành; yêu cầu các công ty AI phải xin giấy phép khi sử dụng tác phẩm có bản quyền; hoặc cho phép AI sử dụng các tác phẩm này mà không cho phép các cá nhân và tổ chức sáng tạo được quyền từ chối.

Chính phủ Anh cũng không loại trừ khả năng áp dụng ngoại lệ bản quyền đối với việc sử dụng tài liệu cho mục đích “nghiên cứu thương mại” – điều mà nhiều nghệ sĩ lo ngại có thể bị các công ty AI lợi dụng để khai thác tác phẩm mà không cần sự cho phép.

Người phát ngôn Chính phủ Anh cho biết London muốn xây dựng một chế độ bản quyền “coi trọng và bảo vệ sự sáng tạo của con người, đồng thời khuyến khích đổi mới”.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ với lĩnh vực sáng tạo và thực hiện cam kết cập nhật thông tin cho Quốc hội trước ngày 18.3,” người phát ngôn nói.