Công trình nghiên cứu sâu sắc về bản sắc sân khấu phương Nam

VHO - NXB Tổng hợp TP.HCM phát hành sách “Kịch nói Thành phố Hồ Chí Minh: Lý luận và thực tiễn” của TS. Hoàng Duẩn, một công trình nghiên cứu sâu sắc về bản sắc sân khấu Nam Bộ.

NXB Tổng hợp TP.HCM vừa phát hành cuốn sách “Kịch nói Thành phố Hồ Chí Minh: Lý luận và thực tiễn” của TS.NSƯT Hoàng Duẩn. Đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu về kịch nói tại TP.HCM, tiếp cận từ góc độ văn hóa – lịch sử, kết hợp giữa lý luận khoa học và thực tiễn sáng tạo sân khấu.

Trong Lời giới thiệu sách, TS. Mai Mỹ Duyên nhận định, lịch sử văn hóa Việt Nam là một dòng chảy liên tục, qua mỗi chặng đường lại hình thành những loại hình nghệ thuật mang giá trị nhân văn sâu sắc. Nam Bộ – vùng đất cuối cùng của Tổ quốc vừa là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa dân tộc, vừa cởi mở tiếp nhận và dung hợp nhiều dòng văn hóa khác nhau.

Chính lối sống hào sảng, nghĩa khí, yêu lao động, thích hưởng thụ đời sống tinh thần và khát khao cái mới của người Nam Bộ đã tạo nên một không gian văn hóa đặc thù, làm nền tảng cho sự hình thành và phát triển của kịch nói tại TP.HCM.

“Cuốn Kịch nói Thành phố Hồ Chí Minh:Lý luận và thực tiễn của TS. Hoàng Duẩn vừa là một công trình xét ở góc độ nghiên cứu khoa học, vừa là một tác phẩm văn học xét ở góc độ sáng tạo. Tác giả đã khắc hoạ rõ nét bức chân dung nghệ thuật Kịch nói TP.HCM trên nền cảnh văn hoá Nam Bộ.

Với hướng tiếp cận liên ngành khoa học xã hội – nhân văn cùng với lối diễn đạt nhiều tâm huyết, tác giả đã khắc hoạ diện mạo, đồng thời lý giải bản chất của Kịch nói TP.HCM như kết tinh của quá trình tiếp nhận, thích ứng, sáng tạo bền bỉ của những thế hệ nghệ sĩ đã cống hiến trí tuệ, tài năng, tâm huyết cho văn hoá dân tộc”, TS. Mai Mỹ Duyên nhận định.

TS. Mai Mỹ Duyên cũng ánh giá cuốn sách là sự giao thoa của nhiều “nhân cách” trong cùng một tác giả, đó là nhân cách của người nghệ sĩ với khát vọng đưa kịch nói vượt khỏi giới hạn thời đại và lãnh thổ; nhân cách của nhà nghiên cứu không ngừng đặt câu hỏi và truy tìm bản chất đối tượng. Đó cũng là nhân cách của nhà giáo luôn ý thức về vai trò truyền lửa, đào tạo để truyền thống nghệ thuật không bị đứt đoạn… Những lớp nhân cách ấy đan cài trong từng trang viết, tạo nên chiều sâu tư tưởng và cảm xúc cho tác phẩm.

Cuốn sách gồm bốn chương. Chương 1 trình bày các vấn đề chung, tổng quan tình hình nghiên cứu, khái niệm, phương pháp tiếp cận và bối cảnh kinh tế – xã hội TP.HCM. 

Chương 2 phân tích tiến trình hình thành và phát triển của kịch nói TP.HCM qua các giai đoạn lịch sử trước và sau năm 1975.

Chương 3 làm rõ những đặc điểm văn hóa Nam Bộ thể hiện trong kịch nói, như tính dung hợp, linh hoạt và dấu ấn sông nước.

Chương 4 rút ra các vấn đề lý luận, so sánh với kịch nói Hà Nội, đồng thời đánh giá thành tựu, hạn chế và định hướng phát triển hiện nay.

Tác giả Hoàng Duẩn cho biết, trải qua hơn 150 năm hình thành và phát triển, kịch nói tại TP.HCM đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân Thành phố, đồng thời là bộ phận quan trọng của nền nghệ thuật sân khấu Việt Nam.

Theo tác giả, kịch nói không chỉ là nghệ thuật biểu diễn mà còn là tấm gương phản chiếu tâm hồn phóng khoáng, hài hước, nhân hậu và giàu nghĩa tình của con người nơi đây. Bên cạnh những nét chung của kịch nói cả nước, kịch nói TP.HCM còn mang những đặc điểm riêng, đậm dấu ấn văn hóa Nam Bộ.

Từ những bước đi ban đầu còn chập chững, qua nhiều thăng trầm của thời cuộc, kịch nói TP.HCM đã chứng minh sức sống bền bỉ. Mỗi vở diễn, mỗi nhân vật trên sân khấu đều mang theo hơi thở của vùng đất phương Nam: giản dị nhưng sâu sắc, dân dã mà hóm hỉnh, gần gũi song vẫn ẩn chứa khát vọng vươn lên.

Kịch nói Thành phố Hồ Chí Minh: Lý luận và thực tiễn được tác giả xác định là nỗ lực lý giải hành trình nghệ thuật từ góc nhìn văn hóa, qua đó góp phần làm rõ vì sao kịch nói nơi đây có sức quyến rũ đặc biệt, vừa gắn bó mật thiết với công chúng, vừa không ngừng tự làm mới mình trong dòng chảy của thời đại.

Cuốn sách được kỳ vọng sẽ là tài liệu tham khảo có giá trị cho giới nghiên cứu, giảng dạy, sáng tạo sân khấu, đồng thời gợi mở cho độc giả, đặc biệt là người trẻ, những trăn trở và trách nhiệm trong việc tiếp nối, gìn giữ và phát huy bản sắc kịch nói Nam Bộ trong bối cảnh đương đại.

Được biết, trong đợt phát hành đầu tiên, tác giả trích một phần kinh phí bán sách để tặng quà Tết Bính Ngọ 2026 cho các nghệ sĩ và công nhân hậu đài có hoàn cảnh khó khăn, thông qua chương trình của Ban Ái hữu Hội Sân khấu TP.HCM, đồng thời dành những phần quà trao tặng riêng nhằm sẻ chia, động viên lực lượng đang thầm lặng cống hiến cho sân khấu.