50 năm đồng hành cùng sự nghiệp bảo tồn, phát triển văn hóa dân tộc của Đảng và Nhà nước

VHO - Văn hóa luôn được Đảng, Nhà nước xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển bền vững. Đảng ta luôn nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

 Trong bối cảnh hội nhập, nhiệm vụ giữ gìn bản sắc càng trở nên quan trọng. Với chức năng lưu giữ, hệ thống hóa và phổ biến tri thức, xuất bản góp phần đưa các giá trị văn hóa đến với xã hội. Trong 52 nhà xuất bản trên cả nước, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc là doanh nghiệp trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, có nhiệm vụ đặc thù: Bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc Việt Nam; nâng cao dân trí vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nhà xuất bản được thành lập ngày 20.7.1976, tiền thân là Nhà xuất bản Văn nghệ các dân tộc Việt Bắc, ra đời năm 1960. Năm 1978, đơn vị hợp nhất với Nhà xuất bản Văn hóa, Nhà xuất bản Phổ thông và Nhà xuất bản Âm nhạc, lấy tên là Nhà xuất bản Văn hóa; năm 1986 được tái lập. Năm 1993, Nhà xuất bản chuyển sang mô hình doanh nghiệp nhà nước; năm 2010 thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; năm 2015 tiếp nhận sáp nhập Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin và Nhà xuất bản Âm nhạc. Từ năm 2016, đơn vị được bổ sung chức năng xuất bản ấn phẩm văn hóa - thông tin và âm nhạc.

Trải qua 50 năm (1976-2026), Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc đã thực hiện sứ mệnh của một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tư tưởng, văn hóa. Hàng triệu ấn phẩm phục vụ công tác dân tộc, miền núi và đồng bào dân tộc thiểu số đã được phát hành tới thư viện, các Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trường phổ thông dân tộc nội trú cùng nhiều xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi - những địa bàn quan trọng đối với an ninh chính trị của đất nước.

Lưu giữ và lan tỏa giá trị văn hóa các dân tộc Việt Nam

Việt Nam là quốc gia thống nhất của 54 dân tộc anh em, mỗi dân tộc có những giá trị riêng, cùng làm nên bức tranh văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Trước tác động của đời sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống, nhất là di sản phi vật thể, đứng trước nguy cơ mai một. Bảo tồn, phát huy các giá trị ấy vì thế là nhiệm vụ quan trọng của ngành xuất bản nói chung, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc nói riêng.

Ngay từ khi thành lập, Nhà xuất bản đã được giao biên tập, xuất bản, in và phát hành ấn phẩm bằng chữ quốc ngữ, chữ dân tộc thiểu số để bảo tồn, phát huy di sản. Qua nhiều giai đoạn, đơn vị luôn kiên định với chức năng này, góp phần lưu giữ, giới thiệu những giá trị quý báu của các dân tộc Việt Nam đến bạn đọc trong nước và quốc tế.

Khi công nghệ máy tính và in điện tử chưa phát triển, Nhà xuất bản đã sưu tầm, biên soạn nhiều công trình về văn hóa dân tộc. Đến năm 1993, các ấn phẩm của đơn vị đã bổ sung vào kho di sản văn hóa Việt Nam tư liệu về 30 trong 53 dân tộc thiểu số. Ngày nay, nhiều công trình về 54 dân tộc Việt Nam trở thành nguồn tư liệu cho nghiên cứu, giảng dạy, quản lý và hoạch định chính sách văn hóa ở nhiều địa phương.

Bên cạnh các công trình nghiên cứu chuyên sâu, Nhà xuất bản chú trọng ấn phẩm tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phổ biến kiến thức chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật... nhằm nâng cao dân trí, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nội dung xuất bản ngày càng phong phú, hình thức chuyển tải được mở rộng từ sách giấy đến sách điện tử, sách nói, góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa - thông tin của người dân. Những ấn phẩm này đồng thời góp phần đưa các giá trị văn hóa “được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”.

Hướng tới chặng đường phát triển mới

Bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, công tác bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc Việt Nam tiếp tục được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định nhiều nhiệm vụ, giải pháp nhằm phát huy sức mạnh văn hóa trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước; nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp, khuyến khích sáng tạo những giá trị mới phù hợp với thời đại. Việc nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ và phổ biến di sản văn hóa của các dân tộc Việt Nam tiếp tục được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Đối với lĩnh vực xuất bản, Nghị quyết yêu cầu nâng cao chất lượng ấn phẩm văn hóa, phát triển các chương trình xuất bản có giá trị và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng.

Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17.3.2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới tiếp tục khẳng định vai trò đặc biệt của xuất bản; định hướng phát triển ngành theo hướng hiện đại, có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, trở thành ngành kinh tế số.

Trong bối cảnh đó, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc tiếp tục cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước. Từ năm 2025, dù gặp nhiều khó khăn, được sự quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện của lãnh đạo, các vụ chức năng cùng nỗ lực của tập thể cán bộ, người lao động, đơn vị đã chủ động khắc phục hạn chế, xác định xuất bản là một ngành kinh tế, phát huy thế mạnh để hoàn thành nhiệm vụ chính trị, kinh doanh; giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng trong biên tập, xuất bản.

Các xuất bản phẩm bám sát chức năng của đơn vị, tập trung tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về văn hóa, gia đình, dân tộc, tôn giáo, giảm nghèo...; giới thiệu di sản các dân tộc Việt Nam; nâng cao mức thụ hưởng thông tin - văn hóa cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trước yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập, Nhà xuất bản xác định phương châm: “Đổi mới - Sáng tạo - Số hóa để bảo tồn, phát triển và lan tỏa giá trị văn hóa các dân tộc Việt Nam”. Đơn vị đầu tư khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong xuất bản, quản trị; triển khai xuất bản điện tử và hướng tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong biên tập, xuất bản, truyền thông sách.

Tháng 6.2026, định hướng mở rộng hợp tác quốc tế được cụ thể hóa tại Hội chợ sách quốc tế Bắc Kinh (BIBF) lần thứ 32, diễn ra từ ngày 17 - 21.6.2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Bắc Kinh. Nhà xuất bản đã trao đổi biên bản ghi nhớ với Công ty TNHH Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật Phúc Kiến, Công ty TNHH Nhà xuất bản Phụ nữ Nhi đồng Phương Bắc và Công ty TNHH Nhà xuất bản Giang Tây; trao đổi điều lệ gia nhập Liên minh Sách Thiếu nhi - ASEAN; giao lưu, làm việc với nhiều đối tác Trung Quốc.

Các đối tác đánh giá cao tiềm năng, mong muốn tăng cường trao đổi bản quyền, phát triển văn hóa đọc và quảng bá văn hóa hai nước tới độc giả mỗi bên.

Với tinh thần đổi mới và khát vọng chuyển đổi số toàn diện, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc đang từng bước hướng tới mô hình “Nhà xuất bản thông minh” - nơi công nghệ trở thành công cụ phụng sự văn hóa, đưa những giá trị văn hóa dân tộc lan tỏa trong không gian số; để văn hóa tiếp tục là nguồn sáng “soi đường cho quốc dân đi” trong thời đại mới.