Việt Nam đăng cai Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về “Di sản và Tính xác thực“

VHO - Chiều 22.9, tại Hà Nội, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Bộ VHTTDL, UBND TP. Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức họp báo thông tin về Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về "Di sản và Tính xác thực", diễn ra từ ngày 27.9 đến 1.10 tại Hà Nội và Ninh Bình.

Sẽ có Văn kiện Hà Nội về di sản

Hội nghị dự kiến quy tụ khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế, gồm đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia di sản, nhà nghiên cứu, đơn vị quản lý di sản, đại diện cộng đồng, chủ thể nắm giữ tri thức và thanh niên.

Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, UBND TP. Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình phối hợp với Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội và các cơ quan liên quan tổ chức.

Đây là diễn đàn đối thoại chính sách quốc tế về bảo tồn di sản, tập trung vào cách hiểu, đánh giá và bảo vệ tính xác thực trong hệ thống Di sản Thế giới. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh công tác bảo tồn đang đứng trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, thiên tai, đô thị hóa, du lịch, công nghệ và yêu cầu bảo đảm sinh kế, phát huy vai trò của cộng đồng.

Sau hơn ba thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, quan niệm và thực tiễn bảo tồn di sản đã có nhiều thay đổi. Di sản sống, tính liên tục của các thực hành văn hóa, tri thức truyền thống, mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản và thiên nhiên ngày càng được quan tâm trong quá trình nhận diện và bảo vệ giá trị di sản.

Bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho biết, từ khi Công ước Di sản thế giới ra đời năm 1972, tính xác thực, tính toàn vẹn và kế hoạch quản lý là những yếu tố then chốt trong quá trình xem xét một di sản có giá trị nổi bật toàn cầu. Theo bà, quan niệm về tính xác thực tiếp tục được củng cố, phát triển qua các văn kiện quốc tế như Hiến chương Venice, Văn kiện Nara.

“Lần này, chúng ta gặp nhau để đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội trong bối cảnh tác động của đô thị hóa, của biến đổi khí hậu và thiên tai”, bà Lê Thị Hồng Vân nói, đồng thời nhấn mạnh các vấn đề đặt ra đối với bảo tồn và phát huy giá trị di sản hiện nay mang tính toàn cầu. Hội nghị là diễn đàn để các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương chia sẻ quan điểm, kinh nghiệm với cộng đồng quốc tế.

Theo ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, đồng thời cần được xem xét trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại.

Châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Việc trao đổi những kinh nghiệm này có thể góp phần hình thành các cách tiếp cận rõ ràng, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong hệ thống Di sản Thế giới.

Một kết quả quan trọng được kỳ vọng từ Hội nghị là đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội về "Di sản và Tính xác thực". Văn kiện dự kiến đưa ra những hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách Đề cử Dự kiến, lập hồ sơ đề cử, bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.

Các đại biểu cũng sẽ trao đổi về việc vận dụng tính xác thực trong đề cử, đánh giá, bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải và quản lý di sản; mối quan hệ giữa tính xác thực với Giá trị nổi bật toàn cầu và tính toàn vẹn; vai trò của cộng đồng; cũng như những vấn đề liên quan đến phục dựng di sản sau xung đột, thiên tai.

Gắn đối thoại chính sách với thực tiễn bảo tồn tại Việt Nam

Tại Hà Nội, chương trình gồm phiên khai mạc, bế mạc, các phiên toàn thể, thảo luận nhóm, hoạt động trưng bày và Lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên thuộc Trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Theo ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội, Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh năm 2010. Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là bảo vệ tốt nhất các di tích gốc, đồng thời tiếp tục mở rộng nghiên cứu khảo cổ. Những phát hiện mới cần được bảo quản để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu, bởi khảo cổ và bảo tồn là quá trình lâu dài.

Đối với việc nghiên cứu, phục dựng Điện Kính Thiên, ông Quang cho rằng cần dựa trên cơ sở khoa học và nghiên cứu về tính xác thực, đồng thời xây dựng chiến lược diễn giải phù hợp để công chúng hiểu rõ hơn về giá trị di sản.

Tại Ninh Bình, các đại biểu sẽ khảo sát Quần thể danh thắng Tràng An và khu vực Tam Chúc. Việc kết hợp đối thoại chính sách, trao đổi chuyên môn với khảo sát thực địa được kỳ vọng giúp gắn những vấn đề mang tính khu vực, quốc tế với thực tiễn bảo tồn tại Việt Nam.

Việc Việt Nam đăng cai Hội nghị gắn với dấu mốc 50 năm quan hệ hợp tác Việt Nam - UNESCO (1976 - 2026), đồng thời hướng tới kỷ niệm 40 năm Việt Nam tham gia Công ước Di sản Thế giới (1987 - 2027). Đây cũng là dịp để Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm trong bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản, đồng thời trao đổi với các chuyên gia quốc tế về những vấn đề đang đặt ra.

Hội nghị được kỳ vọng tạo thêm cơ hội để Việt Nam tiếp nhận ý kiến chuyên môn đối với công tác bảo tồn, phục dựng Điện Kính Thiên và Không gian Chính điện Kính Thiên, cũng như các hồ sơ đề cử Di sản Thế giới đang được chuẩn bị.

Theo thông tin tại cuộc họp báo, Hội nghị tiếp nối quá trình thảo luận quốc tế được thúc đẩy từ Hội nghị năm 2025 tại Nairobi và các quyết định của Ủy ban Di sản Thế giới về tăng cường đối thoại ở cấp khu vực.

Qua đó, kinh nghiệm của châu Á - Thái Bình Dương về bảo tồn di sản, đặc biệt là di sản sống, tính liên tục, phục dựng và vai trò cộng đồng, sẽ được đóng góp vào những thảo luận rộng hơn của hệ thống Di sản Thế giới.