Từ bản sắc đến bản lĩnh để Việt Nam bước ra thế giới

VHO - Tết không chỉ là thời điểm mở ra một năm mới theo nghĩa thời gian, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt để suy ngẫm về căn cốt của sự tồn tại và những con đường phát triển ở phía trước.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, câu hỏi đặt ra không còn là có hội nhập hay không, mà là hội nhập bằng điều gì và với tâm thế nào. Khi những đường biên địa lý dần bị thu hẹp bởi toàn cầu hóa, khi công nghệ và truyền thông số tạo ra một không gian kết nối chưa từng có, thì chính văn hóa trở thành yếu tố quyết định để mỗi quốc gia giữ được bản sắc, khẳng định vị thế và phát triển bền vững. Hành trình từ bản sắc đến bản lĩnh của văn hóa Việt Nam vì thế không chỉ là câu chuyện của lĩnh vực văn hóa, mà là vấn đề mang tầm chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Giữ vững căn cước Việt Nam trong hội nhập toàn cầu

Văn hóa là tấm căn cước tinh thần của một dân tộc. Đó không phải là tập hợp những dấu ấn của quá khứ được lưu giữ để hoài niệm, mà là hệ giá trị sống động đã được hình thành, bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ. Những giá trị ấy thấm sâu vào cách con người suy nghĩ, ứng xử và lựa chọn trong đời sống hằng ngày, tạo nên diện mạo riêng của mỗi cộng đồng quốc gia.

Đối với Việt Nam, căn cước văn hóa được kết tinh từ lịch sử dựng nước và giữ nước lâu dài, từ quá trình thích ứng linh hoạt với điều kiện tự nhiên, từ lòng yêu nước, tinh thần cố kết cộng đồng, sự nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, truyền thống hiếu học và ý chí vượt khó. Chính những giá trị ấy đã giúp dân tộc Việt Nam đứng vững trước những biến động lớn của lịch sử, vượt qua nhiều thử thách để tồn tại và phát triển.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, căn cước văn hóa càng trở nên quan trọng. Một quốc gia không hiểu rõ mình là ai rất dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng, bị cuốn theo những trào lưu nhất thời và đánh mất bản sắc trong quá trình mở cửa. Ngược lại, khi căn cước văn hóa được nhận thức đúng và được nuôi dưỡng trong đời sống xã hội, văn hóa sẽ trở thành điểm tựa tinh thần giúp quốc gia hội nhập một cách chủ động và bình tĩnh. Hội nhập không đồng nghĩa với sự từ bỏ cái riêng để hòa vào cái chung. Đó là quá trình đối thoại, tiếp biến và sáng tạo, trong đó mỗi quốc gia vừa tiếp nhận tinh hoa của nhân loại, vừa giữ vững những giá trị cốt lõi của mình. Văn hóa Việt Nam càng được định vị rõ ràng bao nhiêu, thì khả năng hội nhập bình đẳng và hiệu quả càng lớn bấy nhiêu. Trong dòng chảy toàn cầu hóa và chuyển đổi số hiện nay, vai trò của căn cước văn hóa còn thể hiện ở khả năng giúp xã hội tự nhận diện chính mình giữa sự đa dạng và biến động. Văn hóa không chỉ là công cụ để thế giới nhận diện Việt Nam, mà còn là phương tiện để chính chúng ta hiểu rõ mình đang đứng ở đâu, đang đi theo hướng nào và cần điều chỉnh ra sao để phát triển bền vững.

Khẳng định vị thế quốc gia bằng bản lĩnh văn hóa

Tuy nhiên, căn cước văn hóa chỉ thực sự phát huy vai trò khi được chuyển hóa thành bản lĩnh. Bản lĩnh văn hóa là khả năng đứng vững trước những tác động bên ngoài, là năng lực lựa chọn, tiếp nhận và sáng tạo trên nền tảng giá trị của chính mình. Trong hội nhập, bản lĩnh không đến từ sự khép kín hay bảo thủ, mà từ sự tự tin có cơ sở và sự tỉnh táo trong tiếp biến văn hóa. Bản lĩnh hội nhập thể hiện trước hết ở thái độ. Đó là thái độ không tự ti trước thế giới, đồng thời cũng không sùng bái thế giới một cách mù quáng. Đó là khả năng tiếp nhận cái mới mà không đánh mất hệ giá trị cốt lõi, là năng lực phân biệt giữa giá trị bền vững và trào lưu nhất thời, giữa sáng tạo và sao chép, giữa hội nhập và hòa tan. Một nền văn hóa có bản lĩnh là nền văn hóa biết mở cửa, nhưng không để mình bị cuốn trôi.

Trong thời đại số, khi không gian văn hóa được mở rộng vượt ra ngoài biên giới quốc gia, bản lĩnh văn hóa càng trở nên quan trọng. Văn hóa Việt Nam hôm nay không chỉ hiện diện trong các không gian truyền thống, mà còn xuất hiện trên các nền tảng toàn cầu, nơi sự cạnh tranh về giá trị, thẩm mỹ và ảnh hưởng diễn ra liên tục. Chính trong môi trường ấy, bản lĩnh văn hóa giúp Việt Nam không chỉ tồn tại, mà còn tìm được cách lan tỏa những giá trị của mình.

Con người giữ vai trò trung tâm trong quá trình hình thành bản lĩnh văn hóa. Một xã hội có nền tảng văn hóa vững chắc sẽ hình thành những con người tự tin, có tri thức, có khả năng tiếp nhận cái mới mà không đánh mất mình. Đặc biệt, thế hệ trẻ, với lợi thế về công nghệ, ngoại ngữ và khả năng tiếp cận thế giới, vừa là lực lượng tiên phong trong hội nhập, vừa là người gánh vác trách nhiệm giữ gìn và làm mới bản sắc văn hóa dân tộc.

Khi bản lĩnh văn hóa được bồi đắp từ con người, nó sẽ trở thành nền tảng để khẳng định vị thế quốc gia trong thế giới đương đại. Vị thế ấy không chỉ được đo bằng sức mạnh kinh tế hay tiềm lực quân sự, mà còn bằng khả năng đóng góp những giá trị văn hóa tích cực, nhân văn và sáng tạo vào đời sống chung của nhân loại. Một quốc gia có bản lĩnh văn hóa sẽ được tôn trọng không chỉ vì sức mạnh, mà còn vì chiều sâu giá trị mà quốc gia đó đại diện.

Văn hóa là sức mạnh mềm đưa Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới

Trong kỷ nguyên phát triển mới, khi cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gắn liền với hình ảnh, giá trị và khả năng lan tỏa ảnh hưởng, văn hóa ngày càng thể hiện rõ vai trò của mình như một sức mạnh mềm quan trọng. Văn hóa không thay thế các nguồn lực vật chất, nhưng bổ sung cho chúng bằng chiều sâu tinh thần, bằng khả năng kết nối và bằng sức thuyết phục lâu dài.

Văn hóa, với tư cách là sức mạnh mềm, trước hết góp phần tạo dựng hình ảnh quốc gia. Một Việt Nam năng động, sáng tạo, giàu bản sắc và nhân văn không chỉ được thế giới nhận diện qua các chỉ số tăng trưởng, mà còn qua những giá trị văn hóa mà quốc gia đó lan tỏa. Khi văn hóa Việt Nam được truyền tải bằng những sản phẩm sáng tạo, bằng cách ứng xử văn minh và bằng những đóng góp tích cực cho cộng đồng quốc tế, hình ảnh Việt Nam sẽ được khắc sâu trong tâm trí bạn bè thế giới.

Ở chiều sâu hơn, văn hóa là sức mạnh mềm bởi nó tác động trực tiếp đến con người, đến cách xã hội vận hành và đến chất lượng phát triển. Một nền kinh tế phát triển nhưng thiếu nền tảng văn hóa sẽ khó bền vững. Ngược lại, khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, phát triển sẽ hướng nhiều hơn đến con người, đến sự hài hòa giữa vật chất và tinh thần, giữa cá nhân và cộng đồng, giữa hiện tại và tương lai.

Trong quá trình hội nhập, văn hóa còn đóng vai trò là chất keo gắn kết xã hội, là nền tảng để hình thành sự đồng thuận và niềm tin xã hội. Chính niềm tin ấy tạo ra sức mạnh nội sinh giúp đất nước vượt qua khó khăn, nắm bắt cơ hội và tiến bước vững vàng trong bối cảnh biến động toàn cầu. Văn hóa, vì thế, không chỉ là lĩnh vực tinh thần, mà là nguồn lực phát triển có ý nghĩa chiến lược.

Khát vọng phát triển đất nước phồn vinh và hạnh phúc, xét đến cùng, cần được nuôi dưỡng từ chiều sâu văn hóa. Khi văn hóa được nhận thức đúng là sức mạnh mềm, khi bản sắc được giữ vững và bản lĩnh được bồi đắp, Việt Nam có thể bước vào kỷ nguyên phát triển mới với tâm thế tự tin, chủ động và có trách nhiệm. Văn hóa khi ấy không chỉ soi đường cho quốc dân đi, mà còn mở ra những con đường mới để đất nước vươn lên trong thế giới đương đại.