Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh – “phòng tuyến từ gốc” bảo vệ an ninh con người

VHO - Tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, diễn ra sáng 10.10 tại Hà Nội, TS. Thiếu tướng Phạm Kim Đĩnh, Cục trưởng Cục Công tác chính trị, Bộ Công an, nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong bảo vệ an ninh con người, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng thế trận an ninh nhân dân.

Môi trường văn hóa nhân văn giúp hình thành ý thức pháp luật, kỹ năng ứng xử

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, văn hóa không chỉ tạo nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần phòng ngừa các nguy cơ mất an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

TS. Thiếu tướng Phạm Kim Đĩnh khẳng định, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục xác định yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trên cơ sở phát huy mạnh mẽ sức mạnh nội sinh, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển.

Trong tiến trình đó, văn hóa không chỉ là lĩnh vực của đời sống tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh, hệ giá trị và sức mạnh mềm quan trọng của quốc gia.

Cùng với yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội, xây dựng con người và củng cố quốc phòng, an ninh, việc phát huy giá trị văn hóa đang đặt ra những đòi hỏi mới về chất lượng môi trường sống, chuẩn mực ứng xử và khả năng thích ứng của mỗi cá nhân trước những biến động của thời đại.

Văn hóa vì thế cần được nhìn nhận trong mối quan hệ hữu cơ với nhiệm vụ bảo vệ an ninh con người, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và tạo dựng nền tảng ổn định cho phát triển đất nước.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức và tổ chức thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ phát triển văn hóa, con người.

Nghị quyết xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, hiện đại từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số.

Từ góc độ bảo vệ an ninh con người, TS. Thiếu tướng Phạm Kim Đĩnh cho rằng, một môi trường văn hóa nhân văn có vai trò quan trọng trong hình thành ý thức pháp luật, kỹ năng ứng xử, tinh thần trách nhiệm và khả năng tự bảo vệ của mỗi người.

Khi các giá trị tốt đẹp được nuôi dưỡng, chuẩn mực đạo đức được tôn trọng và tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành ý thức tự giác, mỗi cá nhân sẽ có thêm năng lực nhận diện, phòng ngừa rủi ro, ứng xử phù hợp trước các tình huống phát sinh trong đời sống.

Ngược lại, thông tin sai lệch, bạo lực, lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân cực đoan và sự đảo lộn các chuẩn mực có thể làm gia tăng tính dễ tổn thương của con người, tác động tiêu cực đến hành vi cá nhân và sự gắn kết cộng đồng.

Những biểu hiện lệch chuẩn nếu không được nhận diện, ngăn chặn kịp thời có thể tạo ra những hệ lụy không chỉ đối với từng cá nhân, gia đình mà còn đối với trật tự, an toàn xã hội.

Đề cập đến yêu cầu bảo đảm an ninh con người, tham luận nhấn mạnh sự cần thiết phải phát huy sức mạnh lòng dân, bảo vệ con người trước những thách thức an ninh phi truyền thống và các nguy cơ trên không gian mạng.

Theo đó, xây dựng môi trường văn hóa không dừng lại ở việc tạo lập những không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh, mà còn phải hướng tới hình thành những cá nhân có bản lĩnh, có khả năng tự bảo vệ và những cộng đồng biết chủ động phòng ngừa, tự quản, tự bảo vệ.

Từ góc độ công tác công an, đây là nhiệm vụ có mối quan hệ trực tiếp với việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân và củng cố “thế trận lòng dân”. Khi người dân có nhận thức đúng, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và chủ động tham gia phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật, sức mạnh bảo đảm an ninh, trật tự sẽ được hình thành từ cơ sở.

Trong đó, gia đình, nhà trường và cộng đồng dân cư giữ vai trò quan trọng trong giáo dục, định hướng hành vi, bồi đắp lối sống nhân văn và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Một nội dung được TS. Thiếu tướng Phạm Kim Đĩnh đặc biệt lưu ý là tác động ngày càng sâu rộng của không gian mạng đối với đời sống văn hóa và quá trình hình thành nhân cách, hành vi của con người.

Không gian mạng đã trở thành một bộ phận quan trọng của môi trường văn hóa, nơi thông tin được lan truyền nhanh chóng, tạo ra nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, giao lưu và sáng tạo, nhưng cũng tiềm ẩn những nguy cơ từ nội dung độc hại, thông tin sai lệch và các xu hướng ứng xử lệch chuẩn.

Những tác động này có thể diễn ra nhanh chóng, khó kiểm soát, nhất là đối với thanh thiếu niên – nhóm dễ chịu ảnh hưởng từ các trào lưu và nội dung trên nền tảng số. Vì vậy, bảo vệ an ninh con người trong bối cảnh hiện nay cần gắn với xây dựng văn hóa số, nâng cao năng lực tiếp nhận, chọn lọc thông tin và hình thành trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tham gia môi trường trực tuyến.

Theo tham luận, các yêu cầu về bảo vệ an ninh con người, an ninh văn hóa trên không gian mạng cần được triển khai đồng bộ với việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và văn hóa ứng xử của người sử dụng.

Chỉ thị số 07-CT/TW được đề cập trong tham luận cũng đặt ra yêu cầu đối với cán bộ, đảng viên về giữ nghiêm kỷ luật phát ngôn, văn hóa ứng xử trên mạng, chủ động lan tỏa thông tin chính thống, tích cực. Đây không chỉ là trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên mà còn góp phần tạo dựng môi trường thông tin lành mạnh, củng cố niềm tin xã hội.

Văn hóa – nền tảng củng cố “thế trận lòng dân”

Thực tiễn cho thấy, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực của đời sống tinh thần mà còn là nền tảng hình thành nhân cách, điều chỉnh hành vi, củng cố niềm tin, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và tạo sức mạnh nội sinh cho phát triển đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, môi trường văn hóa vẫn còn những hạn chế, bất cập; các biểu hiện lệch chuẩn trong ứng xử, những tác động tiêu cực từ môi trường thông tin và sự suy giảm ý thức trách nhiệm ở một bộ phận cá nhân tiếp tục đặt ra yêu cầu phải có giải pháp đồng bộ, lâu dài.

Theo TS. Thiếu tướng Phạm Kim Đĩnh, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh chính là xây dựng “phòng tuyến từ gốc” để bảo vệ con người, củng cố niềm tin xã hội, tăng cường “thế trận lòng dân” và tạo dựng nền tảng an ninh vững chắc cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần đặt nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa trong tổng thể các giải pháp phát triển con người, bảo đảm an sinh xã hội, giáo dục pháp luật và phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở.

Đồng thời, phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, các tổ chức chính trị – xã hội, cộng đồng dân cư và lực lượng chức năng trong xây dựng chuẩn mực ứng xử, lan tỏa các giá trị tốt đẹp, chủ động nhận diện và ngăn chặn những yếu tố tiêu cực xâm nhập vào đời sống.

Quan trọng hơn, việc phát huy giá trị văn hóa cần được chuyển hóa thành những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày, từ ý thức tôn trọng pháp luật, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng đến thái độ ứng xử nhân văn và sự chủ động bảo vệ bản thân, bảo vệ người khác.

Khi văn hóa trở thành nhu cầu tự thân, được thể hiện bằng hành vi và lối sống của mỗi người, khả năng tự phòng ngừa của cộng đồng sẽ được nâng cao, tạo nền tảng vững chắc cho công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

TS. Thiếu tướng Phạm Kim Đĩnh nhấn mạnh, khi văn hóa thực sự thấm sâu vào con người, tổ chức và đời sống xã hội, sức mạnh của văn hóa sẽ trở thành sức mạnh của an ninh. Khi mỗi người dân cảm nhận được sự bình yên, được tôn trọng và được bảo vệ, mục tiêu cao nhất của công tác công an – vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân sẽ được hiện thực hóa ngày càng vững chắc.

Từ cách tiếp cận đó, phát huy giá trị văn hóa không chỉ góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, mà còn tạo dựng nền tảng xã hội ổn định, tăng cường đồng thuận và củng cố sức mạnh quốc gia. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.