Trao tình yêu di sản cho trẻ từ sớm

VHO - Từ những buổi tập cồng chiêng ở buôn làng Tây Nguyên đến các lớp học Bài chòi, võ cổ truyền hay những chuyến tham quan bảo tàng, di tích, ngày càng nhiều trẻ em được tiếp xúc với văn hóa truyền thống từ sớm. Qua những trải nghiệm ấy, tình yêu quê hương, niềm tự hào về cội nguồn và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dần hình thành trong tuổi thơ của các em.

 Lớn lên cùng di sản

Cuối tháng 5 vừa qua, trong không gian văn hóa cồng chiêng tại TP Pleiku (Gia Lai), những em nhỏ đến từ làng Đak Pơ Kao, xã Tơ Tung xuất hiện bên cạnh các nghệ nhân Ba Na lớn tuổi. Tự tin hòa mình vào vòng xoang, gióng lên những nhịp chiêng quen thuộc trong chương trình chào mừng Ngày Quốc tế Thiếu nhi (1.6), các em cho thấy cồng chiêng không chỉ thuộc về ký ức của người già mà vẫn đang hiện diện đầy sinh động trong đời sống hôm nay.

Nghệ nhân Đinh Văn Rinh, xã Tơ Tung cho biết, các làng Ba Na luôn chú trọng đưa trẻ em tham gia đánh cồng chiêng, múa xoang và các hoạt động văn nghệ cộng đồng. Theo ông, tình yêu văn hóa dân tộc không thể hình thành trong một sớm một chiều mà cần được vun đắp từ nhịp sống quen thuộc của buôn làng. Đó cũng là cách để các em hiểu về cội nguồn và thêm trân trọng những gì cha ông để lại.

Tại nhiều liên hoan cồng chiêng, ngày hội văn hóa các dân tộc ở Tây Nguyên, sự góp mặt của các nghệ nhân nhí đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Những em nhỏ say mê tập chiêng, tập múa hay hào hứng tham gia các hoạt động cộng đồng cho thấy giá trị văn hóa truyền thống vẫn đang được trao truyền một cách tự nhiên giữa các thế hệ.

Không riêng ở Tây Nguyên, nhiều địa phương khác cũng đang tìm cách đưa di sản đến gần trẻ em hơn. Tại phường Quy Nhơn, chị Nguyễn Thị Vi Vi, Bí thư Đoàn phường, cho biết, Đoàn Thanh niên và Hội đồng Đội đã duy trì nhiều hoạt động trải nghiệm như tìm hiểu nghệ thuật Bài chòi, vẽ mặt nạ tuồng, tổ chức câu lạc bộ võ cổ truyền trong trường học.

Theo chị Vi, những hoạt động ấy vừa tạo sân chơi lành mạnh, vừa giúp các em hiểu hơn về văn hóa quê hương, từ đó hình thành ý thức gìn giữ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Bên cạnh đó, các chương trình về nguồn, tham quan di tích lịch sử, địa chỉ đỏ cũng được tổ chức thường xuyên, giúp học sinh hiểu thêm về lịch sử địa phương và bồi đắp tình yêu đối với quê hương, đất nước.

Để văn hóa đồng hành cùng tuổi thơ

Đằng sau những lớp học cồng chiêng, những câu lạc bộ Bài chòi hay các chuyến tham quan di tích là nỗ lực bền bỉ nhằm giúp trẻ em lớn lên trong môi trường giàu bản sắc văn hóa. Nhiều năm qua, công tác chăm lo cho thế hệ trẻ luôn được tỉnh Gia Lai quan tâm thông qua các chương trình đối thoại, lắng nghe ý kiến và giải quyết những nhu cầu thiết thực của các em.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho biết, việc gìn giữ bản sắc văn hóa trong giới trẻ được triển khai bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với ngành Giáo dục và Đào tạo đưa nội dung văn hóa truyền thống vào trường học, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời tổ chức các ngày hội văn hóa, liên hoan nghệ thuật dân gian, cuộc thi tìm hiểu bản sắc dân tộc và hỗ trợ thành lập các câu lạc bộ văn hóa trong trường học.

Hiệu quả của cách làm này được thể hiện rõ tại Ngày hội Văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ IV năm 2025. Sự kiện quy tụ 794 nghệ nhân của 17 đơn vị, trong đó có nhiều nghệ nhân nhỏ tuổi, em nhỏ nhất mới 3 tuổi. Những tiết mục cồng chiêng, dân ca, dân vũ, trình diễn nhạc cụ truyền thống, trang phục dân tộc hay các trò chơi dân gian đã trở thành không gian để trẻ em trải nghiệm, khám phá và nuôi dưỡng niềm tự hào về văn hóa quê hương.

Song song với các hoạt động văn hóa, tỉnh cũng chú trọng phát triển thể chất cho trẻ thông qua các giải thể thao học sinh và phong trào. Hơn 400 vận động viên nhỏ tuổi tham gia các giải bơi, võ thuật, bóng đá, bóng chuyền, điền kinh, cầu lông cấp tỉnh, góp phần rèn luyện sức khỏe và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.

Tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các chương trình nâng cao chất lượng giáo dục, xóa mù chữ, phát triển hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú, dạy song hành tiếng Việt và tiếng dân tộc tiếp tục được quan tâm. Cùng với việc hỗ trợ học tập, các địa phương cũng chú trọng giáo dục hướng nghiệp, giúp học sinh nâng cao trình độ nhưng vẫn giữ được sự gắn bó với bản sắc văn hóa của cộng đồng mình.

Theo định hướng phát triển văn hóa của tỉnh, việc chăm lo trẻ em sẽ tiếp tục gắn với hoàn thiện các thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở; phát triển sân chơi, thư viện, điểm sinh hoạt thiếu nhi và các hoạt động giáo dục di sản. Trẻ em sẽ có thêm cơ hội tiếp cận bảo tàng, di tích, nghệ thuật truyền thống, cồng chiêng, võ cổ truyền, Bài chòi và nhiều loại hình văn hóa dân gian phù hợp với lứa tuổi. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% học sinh, học viên, sinh viên được tham gia thường xuyên các hoạt động nghệ thuật và giáo dục di sản văn hóa.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, trong thời gian tới Gia Lai sẽ tiếp tục huy động các nguồn lực để đầu tư sân chơi an toàn, thư viện, khu thể thao, điểm sinh hoạt thiếu nhi, hồ bơi và các mô hình dạy bơi phù hợp tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới. Cùng với việc phát triển kỹ năng sống và kỹ năng số an toàn, giáo dục di sản vẫn được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để giúp trẻ em hiểu, yêu và có trách nhiệm hơn với văn hóa quê hương. Khi những giá trị truyền thống hiện diện trong đời sống hằng ngày, di sản sẽ có thêm cơ hội được tiếp nối từ chính thế hệ trẻ hôm nay.