Lễ hội đền Trần Thương 2026 - Kết nối di sản với đời sống hôm nay

VHO -Lễ hội truyền thống đền Trần Thương và Lễ Tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn sẽ diễn ra từ ngày 25.9 đến ngày 2.10 tại Di tích quốc gia đặc biệt đền Trần Thương, xã Trần Thương, tỉnh Ninh Bình. Với hệ thống nghi lễ truyền thống cùng nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục, nghệ thuật, lễ hội tiếp tục là dịp tôn vinh những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với vùng đất từng giữ vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.

Từ dấu tích kho lương nhà Trần đến không gian văn hóa cộng đồng

Đền Trần Thương là nơi thờ Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến và các tướng lĩnh nhà Trần. Vùng đất này gắn với hệ thống kho lương của nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai năm 1285.

Di tích được xây dựng từ thời Hậu Lê, trải qua nhiều lần tu bổ nhưng vẫn lưu giữ không gian kiến trúc, hệ thống thờ tự và nhiều hiện vật có giá trị.

Điều làm nên sức sống của di sản đền Trần Thương không chỉ nằm ở những dấu tích vật chất. Qua thời gian, các nghi lễ, lễ hội và tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần đã được cộng đồng gìn giữ, trao truyền, trở thành một phần trong đời sống văn hóa của người dân nơi đây.

Hằng năm, đền Trần Thương có hai lễ hội lớn. Lễ hội truyền thống tháng Tám gắn với ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn vào ngày 20.8 âm lịch. Trong khi đó, Lễ phát lương Đức Thánh Trần vào Rằm tháng Giêng tái hiện tục mở kho lương khao quân của quân đội nhà Trần sau chiến thắng quân Mông - Nguyên lần thứ ba năm 1288, đồng thời gửi gắm ước vọng về quốc thái dân an, mùa màng tốt tươi.

Giá trị của di tích và lễ hội đã được ghi nhận qua nhiều dấu mốc. Năm 1989, đền Trần Thương được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia; năm 2015 được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt; đến năm 2017, Lễ hội đền Trần Thương được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục bảo tồn, quản lý và phát huy đồng thời giá trị di sản vật thể và phi vật thể.

Tại Hội nghị Báo cáo công tác chuẩn bị, tổ chức Lễ hội truyền thống đền Trần Thương, Lễ tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, do UBND xã Trần Thương tổ chức ngày 20.9, ông Thạch Ngọc Anh, Bí thư Đảng uỷ xã Trần Thương cho biết: Lễ hội năm nay được tổ chức trong thời gian chính từ ngày 25 – 30.9, tức từ ngày 15 đến hết ngày 20 tháng 8 âm lịch.

Trước đó, ngày 11.9 đã diễn ra Lễ xin Đức Thánh mở cửa đền. Sau thời gian lễ hội, ngày 2.10 sẽ tổ chức Lễ tạ. Công tác chuẩn bị được UBND xã Trần Thương triển khai với sự phân công cụ thể, chú trọng các yêu cầu về an ninh, giao thông, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ, y tế và các điều kiện phục vụ nhân dân, du khách.

Một trong những điểm đáng chú ý của Lễ hội đền Trần Thương năm 2026 là hệ thống hoạt động được tổ chức xuyên suốt nhiều ngày, kết hợp nghi lễ truyền thống với các hoạt động văn hóa, giáo dục và thể thao.

Ngày 25.9, các hoạt động tế lễ cổ truyền được thực hiện với sự tham gia của các đội tế nam, nữ quan trong xã cùng các đoàn tế khách thập phương. Ngày 26.9 là ngày khai mạc với nhiều hoạt động, trong đó có Liên hoan Thực hành nghi lễ Hầu Thánh lần thứ IX và chương trình giáo dục trải nghiệm “Hành trình theo dấu Kho lương Trần Thương” dành cho học sinh. Giải Cờ tướng cũng được tổ chức từ ngày này đến ngày 28.9.

Đáng chú ý, việc đưa học sinh đến với di tích thông qua hoạt động trải nghiệm tạo thêm một cách tiếp cận lịch sử từ chính không gian văn hóa của địa phương. Những câu chuyện về kho lương nhà Trần, về Hưng Đạo Đại vương và vùng đất Trần Thương không chỉ được tiếp nhận qua sách vở mà còn được kết nối với di tích, lễ hội và ký ức cộng đồng.

Tối 26.9, Lễ khai mạc được tổ chức tại Sân tâm linh đền Trần Thương, với các nghi thức dâng chúc văn bái yết, dâng hương, tuyên bố lý do, diễn văn khai mạc, nổi trống khai hội và chương trình nghệ thuật chào mừng.

Những ngày tiếp theo tiếp tục có nhiều hoạt động cộng đồng. Ngày 27.9 diễn ra Hội thi “Em yêu lịch sử Quê hương đền Trần Thương” lần thứ VII năm 2026, các hoạt động trải nghiệm, trò chơi dân gian và Giao lưu các đội trống hội đền Trần Thương lần thứ III.

Ngày 28.9 là đêm đầu tiên của chương trình văn nghệ “Đêm hội Trần Thương năm 2026”, với sự tham gia của các câu lạc bộ tại các thôn và trường học trên địa bàn xã.

Ngày 29.9, không gian lễ hội tiếp tục được mở rộng với Giải kéo co truyền thống, Hội thi nấu cỗ cúng dâng Thánh, Lễ Thả đèn hoa đăng, Lễ kính Thánh, chẩn tế Mông Sơn thí thực và chương trình nghệ thuật dân ca trên hồ Trần Thương.

Điểm nhấn của lễ hội là ngày 30.9, tức ngày 20.8 âm lịch, với Lễ tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Từ sáng sớm, các nghi lễ tâm linh được thực hiện tại đền; tiếp đó là rước kiệu Thánh quanh khu vực đường tâm linh, dâng hương và Lễ tưởng niệm, trước khi đại biểu thực hiện nghi lễ tại Hậu cung.

Sau đó, Lễ tạ vào chiều 2.10 sẽ khép lại các hoạt động chính của Lễ hội năm 2026.

“Dấu thiêng muôn đời - Sáng ngời di sản”

Điểm nhấn của đêm khai mạc là chương trình nghệ thuật với chủ đề “Dấu thiêng muôn đời - Sáng ngời di sản”, được tổ chức tại sân tâm linh khu di tích. Chương trình dự kiến có khoảng 10.000 người tham dự, với sự hiện diện của lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh Ninh Bình, đại diện các sở, ban, ngành, địa phương cùng nhân dân và du khách.

Chương trình được xây dựng với âm thanh, ánh sáng, sân khấu, màn LED và các hiệu ứng trình diễn, trên sân khấu rộng 220m². Kịch bản và tổng đạo diễn do nhà biên kịch, Thạc sĩ Lê Thế Song đảm nhiệm.

Tham gia chương trình có các nghệ sĩ, nghệ nhân như Nghệ nhân dân gian Phạm Hải Hưng, NSND Thanh Ngoan, NSND Thúy Ngần, NSƯT Việt Hoàn, NSƯT Hoàng Tùng cùng các ca sĩ Thi Thương, Hải Yến, Hồng Nhung, Hoàng Tùng. Đặc biệt, giáo viên mầm non và học sinh Trường THCS Trần Thương cũng tham gia với vai trò diễn viên quần chúng.

Theo nội dung chương trình, nghệ thuật được sử dụng để khắc họa vùng đất Trần Thương trong tiến trình dựng nước và giữ nước, đặc biệt dưới triều Trần; làm nổi bật hình tượng Trần Hưng Đạo - Đức Thánh Trần trong tâm thức cộng đồng và câu chuyện về kho lương gắn với hào khí Đông A.

Việc kết hợp công nghệ trình diễn với âm nhạc, múa và hình thức sân khấu hiện đại cũng hướng tới đưa câu chuyện di sản đến gần hơn với công chúng đương đại. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên các nền tảng số, qua đó mở rộng không gian tiếp cận lễ hội vượt ra ngoài khuôn khổ của địa điểm tổ chức.

Đạo diễn Lê Thế Song cho biết: “Từ một di tích gắn với lịch sử nhà Trần, đền Trần Thương hôm nay tiếp tục hiện diện trong đời sống văn hóa cộng đồng thông qua lễ hội, nghi lễ, giáo dục lịch sử và các hoạt động nghệ thuật.

Lễ hội vì thế không chỉ là dịp tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn mà còn là không gian để cộng đồng cùng thực hành, trao truyền và làm mới cách tiếp cận những giá trị đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ”.

Vì thế theo đạo diễn, lễ khai mạc sẽ kết hợp hài hoà giữa nghệ thuật ánh sáng, các làn điệu chèo, xẩm đặc trưng của văn hoá đồng bằng Bắc bộ và các tiết mục múa sử thi đặc sắc.

Với vị thế là Di tích quốc gia đặc biệt và lễ hội đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đền Trần Thương đang được định hướng trở thành một điểm đến trong hành trình du lịch văn hóa, tâm linh của Ninh Bình. Hồ sơ chương trình cũng xác định di tích nằm trong định hướng kết nối với cụm di sản liên quan đến nhà Trần tại khu vực Hà Nam - Nam Định - Ninh Bình (cũ) và Hưng Yên.

Nghệ nhân dân gian Phạm Hải Hưng, thủ nhang đền Trần Thương cho biết, phía sau những nghi lễ trang trọng, những chương trình nghệ thuật hay hoạt động cộng đồng là câu chuyện về sức sống của di sản trong hiện tại.

Khi lịch sử được kể lại bằng nhiều hình thức, khi trẻ em được trực tiếp tìm hiểu di tích, khi người dân địa phương cùng tham gia lễ hội và khi những giá trị truyền thống tiếp tục được thực hành, di sản không chỉ được bảo tồn như một ký ức quá khứ mà còn trở thành một phần của đời sống hôm nay.

Lễ hội đền Trần Thương năm 2026 tiếp tục đặt trọng tâm vào việc kết nối quá khứ với hiện tại, để những dấu tích của một vùng đất gắn với lịch sử dân tộc được tiếp tục nhận diện, gìn giữ và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.