Tăng cường năng lực số cho đội ngũ làm công tác văn hóa

VHO - Ngày 25.5, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM khai mạc lớp tập huấn “Khai mở giá trị di sản văn hóa trong môi trường số ở các thiết chế GLAM”, với sự tham gia của khoảng 80 học viên là cán bộ, giảng viên, nhà nghiên cứu và người làm công tác văn hóa đến từ nhiều địa phương trên cả nước.

Lớp tập huấn diễn ra từ ngày 25 - 27.5.2026, tập trung vào các nội dung liên quan đến chuyển đổi số trong hệ thống thiết chế văn hóa GLAM (bao gồm bảo tàng, thư viện, lưu trữ và không gian nghệ thuật).

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Lâm Nhân - Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, các thiết chế GLAM đang đứng trước yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, phương thức vận hành và cách tiếp cận công chúng.

“Di sản văn hóa ngày nay không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ hay trưng bày, mà cần được “kích hoạt”, kết nối và lan tỏa trong môi trường số thông qua các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu mở hay các nền tảng số hóa”, PGS. Lâm Nhân nhận định.

Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, chuyển đổi số trong lĩnh vực GLAM không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc cách thức tổ chức tri thức, quản trị dữ liệu và xây dựng trải nghiệm văn hóa trong xã hội đương đại.

Đây đồng thời là cơ hội để các thiết chế văn hóa mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, nâng cao hiệu quả bảo tồn, giáo dục và tạo ra các giá trị mới từ di sản.

Theo Ban tổ chức, tại Việt Nam, nhiều thư viện, bảo tàng, trung tâm lưu trữ và không gian nghệ thuật đã từng bước triển khai hoạt động số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển các sản phẩm, dịch vụ số.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với không ít khó khăn như hạn chế nguồn lực, thiếu nhân lực có chuyên môn liên ngành, thiếu các mô hình khai thác dữ liệu hiệu quả và chưa tận dụng hết tiềm năng công nghệ trong việc tăng khả năng tiếp cận, tương tác với công chúng.

Trong bối cảnh đó, việc “khai mở” giá trị di sản văn hóa trong môi trường số được xác định không chỉ dừng ở số hóa tư liệu, hiện vật mà còn đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành, sáng tạo và lấy người dùng làm trung tâm.

Các thiết chế GLAM được khuyến khích phát triển hình thức kể chuyện số, thiết kế trải nghiệm số, xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu mở nhằm thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan.

Khóa tập huấn năm nay được xây dựng theo hướng kết hợp giữa lý thuyết, thực hành và tham quan trải nghiệm. Nội dung chương trình tập trung giới thiệu tổng quan về hệ sinh thái số trong các thiết chế GLAM; phân tích các tiêu chuẩn, giao thức và thực hành quốc tế trong quản trị dữ liệu di sản; đảm bảo các nguyên tắc về toàn vẹn dữ liệu, khả năng liên thông, khả năng truy xuất và tương thích với các khung chuẩn toàn cầu.

Bên cạnh đó, học viên còn được tiếp cận các chuyên đề liên quan đến ứng dụng AI trong hoạt động bảo tàng và thư viện; giới thiệu các ứng dụng AI miễn phí và các tình huống sử dụng; xây dựng tác nhân AI; chiến lược triển khai công cụ AI để tối ưu quy trình vận hành và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin.

Một trong những nội dung đáng chú ý của khóa tập huấn là giới thiệu phần mềm DSpace-GLAM với các chuyên đề về cài đặt và cấu hình hệ thống, xây dựng cấu trúc dữ liệu bảo tàng, quản lý và khai thác nội dung, tích hợp và chia sẻ dữ liệu, bảo mật và quản trị hệ thống.

Theo Ban tổ chức, mục tiêu của khóa tập huấn là nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, giảng viên và người làm công tác văn hóa trong việc khai thác, phát huy giá trị di sản thông qua ứng dụng công nghệ số theo hướng sáng tạo, hiệu quả và bền vững.

Chương trình cũng hướng đến việc phát triển tư duy liên ngành, nâng cao kỹ năng quản lý dữ liệu di sản số, thúc đẩy khả năng thiết kế sản phẩm và dịch vụ văn hóa số, đồng thời tăng cường kết nối giữa các tổ chức GLAM, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ.

Tham gia giảng dạy tại lớp tập huấn có các chuyên gia, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước như TS. Win Shih - Đại học Nam California, Hoa Kỳ; TS. Sophie Lesinska - Đại học Nam California, Hoa Kỳ; TS. Nguyễn Hoàng Vĩnh Vương - Đại học Cần Thơ; ThS. Phan Ngọc Đông - Trường Đại học Đà Lạt; TS. Ngô Phú Hải, Trường Văn hóa – Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn, Đại học Trà Vinh.

Chia sẻ tại buổi tập huấn, TS. Win Shih, Giám đốc Bảo tàng Tích hợp thuộc Đại học Nam California (Hoa Kỳ), cho rằng việc xây dựng một cách tiếp cận số hóa bền vững cho các thiết chế GLAM là yêu cầu bắt buộc, trong đó cần bảo đảm nguồn lực tài chính, đội ngũ chuyên gia, hạ tầng công nghệ và các tiêu chuẩn chuyên ngành quốc tế, đồng thời phù hợp với nhu cầu thực tiễn tại địa phương.

Theo TS. Win Shih, phát triển các GLAM thông minh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn, quảng bá di sản văn hóa, đồng thời mở rộng cơ hội hội nhập và giới thiệu bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Ban tổ chức kỳ vọng lớp tập huấn sẽ tạo điều kiện để các học viên trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình và thảo luận những vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa hiện nay

Theo nhận định của các chuyên gia, xu hướng quốc tế cho thấy các thiết chế GLAM đang chuyển dịch từ vai trò lưu giữ sang vai trò kiến tạo tri thức, thúc đẩy đối thoại xã hội và sáng tạo. Trong tiến trình đó, năng lực số của đội ngũ cán bộ được xem là yếu tố then chốt, quyết định hiệu quả của các chiến lược chuyển đổi số và khai thác di sản trong bối cảnh mới.