Sửa Luật Kiến trúc: Cụ thể hóa “bản sắc văn hóa dân tộc” trong không gian sống

VHO - Nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết trong lần sửa đổi Luật Kiến trúc, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho rằng, cần làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn chặt với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền. Đây là định hướng then chốt nhằm nâng cao chất lượng không gian sống và định hình diện mạo kiến trúc Việt Nam trong giai đoạn mới.

Ngày 3.4, tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì Hội thảo “Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019, hướng tới phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu”.

Cụ thể hóa “bản sắc văn hóa” trong Luật Kiến trúc

Tại Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Kiến trúc phải làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, không chỉ dừng ở định hướng mà cần được lượng hóa thành tiêu chí cụ thể, có khả năng áp dụng trong quản lý và thiết kế. Đây là điểm nhấn quan trọng trong hồ sơ dự án luật dự kiến trình Quốc hội năm 2026.

Sau hơn 5 năm thực thi, Luật Kiến trúc 2019 đã góp phần định hình công cụ quản lý không gian và hành nghề kiến trúc. Tuy nhiên, theo báo cáo tại Hội thảo, nhiều quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí định lượng, dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa các địa phương. Một số khái niệm, trong đó có “bản sắc kiến trúc”, vẫn còn chung chung, gây khó khăn khi triển khai vào thực tiễn.

Đại diện cơ quan chuyên môn cũng cho biết, hệ thống văn bản hướng dẫn tuy đã được ban hành nhưng hiệu quả thực thi chưa đồng đều. Điều này đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện luật theo hướng rõ ràng hơn, vừa bảo đảm quản lý thống nhất, vừa tạo dư địa cho sáng tạo kiến trúc.

Từ thực tiễn địa phương: Kiến trúc cần thích ứng khí hậu, văn hóa và đời sống

Nhiều ý kiến tại Hội thảo tập trung vào yêu cầu đưa các khái niệm như “kiến trúc xanh”, “kiến trúc bền vững”, “thích ứng biến đổi khí hậu” vào luật với nội hàm rõ ràng.

Ông Lê Quang Nam, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, cho rằng kiến trúc hiện nay ở nhiều nơi còn chạy theo xu hướng quốc tế, sử dụng vật liệu kính, thiết kế hiện đại nhưng chưa phù hợp khí hậu nhiệt đới, dẫn đến tiêu tốn năng lượng và chi phí vận hành. Ông nhấn mạnh cần ưu tiên giải pháp thông gió tự nhiên, sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời điều chỉnh thiết kế phù hợp điều kiện văn hóa và môi trường Việt Nam, thay vì sao chép mô hình nước ngoài.

Ở góc độ quản lý, đại diện Sở Xây dựng tỉnh An Giang phản ánh nhiều vướng mắc trong thực tiễn như sự chồng chéo giữa quy hoạch xây dựng và quy chế quản lý kiến trúc, hay khó khăn trong phân định hoạt động san lấp, đổ thải. Những vấn đề này cho thấy nếu quy định thiếu rõ ràng hoặc quá cứng nhắc sẽ gây lúng túng trong thực thi.

Từ thực tế đó, yêu cầu đặt ra là Luật Kiến trúc sửa đổi phải vừa có khung pháp lý chặt chẽ, vừa đủ linh hoạt để địa phương vận dụng theo đặc thù vùng miền.

Hoàn thiện thể chế: Gắn bảo tồn di sản với phát triển bền vững

Một trong những định hướng lớn được thống nhất tại Hội thảo là gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Theo các chuyên gia, bản sắc kiến trúc không chỉ thể hiện ở hình thức bên ngoài mà còn nằm ở tổ chức không gian, vật liệu, kỹ thuật xây dựng và mối quan hệ với môi trường tự nhiên, cộng đồng cư dân.

Thực tiễn cho thấy nhiều địa phương đã ban hành quy chế quản lý kiến trúc, lập danh mục công trình có giá trị và tổ chức thi tuyển phương án thiết kế. Tuy nhiên, việc triển khai còn chưa đồng đều, một phần do thiếu tiêu chí cụ thể, một phần do sự chồng chéo với các luật liên quan như đất đai, quy hoạch, xây dựng.

Ngoài ra, các lĩnh vực mới như kiến trúc không gian ngầm, kiến trúc thông minh, chuyển đổi số trong kiến trúc… vẫn chưa được quy định đầy đủ. Điều này đòi hỏi luật sửa đổi phải bổ sung kịp thời, đồng thời làm rõ thẩm quyền quản lý, tránh trùng lặp thủ tục.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh cần xây dựng cơ chế linh hoạt, tránh “đồng phục hóa” kiến trúc, qua đó khuyến khích sự đa dạng và phát huy bản sắc từng vùng miền trong tổng thể phát triển chung.