Nền tảng bền vững cho phát triển và khát vọng vươn tầm

VHO - Trong nhiệm kỳ 2021-2025, giữa bối cảnh nhiều biến động toàn cầu, ngành VHTTDL đã từng bước khẳng định vai trò trụ cột tinh thần của xã hội, vừa kiên trì gìn giữ cội nguồn văn hóa dân tộc, vừa chủ động đổi mới, sáng tạo để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, động lực nội sinh cho phát triển bền vững đất nước.

 Những thành tựu nổi bật của ngành không chỉ thể hiện ở hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện mà còn in đậm trong đời sống văn hóa, tinh thần của Nhân dân, góp phần thiết thực chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

 Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa - Gìn giữ hồn cốt dân tộc

Một trong những dấu ấn nổi bật của ngành VHTTDL trong nhiệm kỳ qua là công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, với hệ thống chính sách, pháp luật từng bước được hoàn thiện đồng bộ. Bộ VHTTDL đã tham mưu trình Quốc hội ban hành 1 Luật; trình Chính phủ ban hành 2 Nghị định; Thủ tướng Chính phủ ban hành 2 Chương trình và 1 Quyết định; đồng thời ban hành theo thẩm quyền 4 Thông tư, qua đó tạo hành lang pháp lý quan trọng, làm cơ sở cho công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh mới.

Đặc biệt, trong nhiệm kỳ 2021- 2025, công tác phát huy giá trị di sản văn hoá đã đạt nhiều thành tựu quan trọng. Trong đó, UNESCO đã công nhận Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà và Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, qua đó nâng tổng số di sản thế giới của Việt Nam lên 9 di sản, tiếp tục khẳng định vị thế, uy tín và sức lan tỏa của văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Cùng với đó, một di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO đưa vào Danh sách cần bảo vệ khẩn cấp, thể hiện trách nhiệm và cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một.

Song song với di sản vật thể và phi vật thể, Việt Nam tiếp tục ghi dấu ấn trong lĩnh vực di sản tư liệu khi có thêm một di sản tư liệu thế giới và 3 di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương được ghi danh trong Chương trình Ký ức Thế giới của UNESCO.

Tính đến nay, cả nước có 37 di sản được UNESCO ghi vào các Danh sách, bao gồm 9 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 17 di sản văn hóa phi vật thể và 11 di sản tư liệu, phản ánh chiều sâu văn hóa, lịch sử lâu đời và nỗ lực bền bỉ của Việt Nam trong hành trình bảo tồn, phát huy di sản vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Công tác xếp hạng, bảo vệ di tích được triển khai đồng bộ với 25 di tích quốc gia đặc biệt được trình xếp hạng; 110 di tích được xếp hạng di tích quốc gia; 194 địa điểm được cấp phép thăm dò, khai quật khảo cổ học. Nhiều di tích sau khi được tu bổ, tôn tạo đã trở thành những sản phẩm văn hóa đặc thù, điểm đến du lịch hấp dẫn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng cư dân tại vùng di sản.

Song song với di sản vật thể, di sản văn hóa phi vật thể tiếp tục được quan tâm đặc biệt. Tính đến tháng 5.2025, cả nước đã kiểm kê gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể; 271 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hệ thống bảo tàng Việt Nam với 204 bảo tàng đang lưu giữ, phát huy giá trị hơn 4 triệu hiện vật, trong đó có 112 bảo vật quốc gia được công nhận trong nhiệm kỳ, góp phần lan tỏa giá trị lịch sử - văn hóa tới công chúng.

 Khơi nguồn sáng tạo, bồi đắp sức mạnh tinh thần dân tộc

Trong nhiệm kỳ 2021-2025, công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tiếp tục đạt nhiều kết quả quan trọng. Việc Quốc hội thông qua Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 và xem xét sửa đổi Luật Quảng cáo đã tạo bước tiến mạnh mẽ trong hoàn thiện thể chế văn hóa - xã hội.

Mạng lưới thiết chế văn hóa cơ sở được củng cố rộng khắp: 97,7% quận, huyện có trung tâm văn hóa - thể thao hoặc nhà văn hóa; 77,4% xã, phường có trung tâm văn hóa - thể thao; hơn 76% làng, thôn, bản có nhà văn hóa. Bộ VHTTDL đã tổ chức kiểm tra, hướng dẫn công tác quản lý lễ hội tại gần 60 địa phương; tổ chức gần 100 sự kiện văn hóa quy mô khu vực và toàn quốc, góp phần gìn giữ bản sắc và nâng cao đời sống tinh thần Nhân dân.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ngày càng đi vào chiều sâu, lan tỏa các giá trị đạo đức, lối sống tốt đẹp. Công tác gia đình được triển khai đồng bộ với hơn 12.000 mô hình phòng, chống bạo lực gia đình, hàng chục nghìn câu lạc bộ, nhóm hỗ trợ và địa chỉ tin cậy cộng đồng, góp phần xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc. Hơn 100 thư viện cấp tỉnh, huyện và đại học được đầu tư xây dựng mới, từng bước hiện đại hóa, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu và hưởng thụ văn hóa của Nhân dân.

Công tác bảo tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số được đẩy mạnh thông qua việc ban hành nhiều đề án trọng điểm gắn với phát triển du lịch bền vững. So với giai đoạn trước, nhiệm kỳ 2021-2025 ghi nhận sự gia tăng rõ rệt về số lượng và chất lượng các chính sách, chương trình bảo tồn văn hóa dân tộc, đặc biệt là việc triển khai Dự án chuyển đổi số nhằm lưu giữ, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của 54 dân tộc Việt Nam.

Trong nhiệm kỳ 2021-2025, cùng với nghệ thuật biểu diễn, lĩnh vực văn học tiếp tục được Đảng và Nhà nước quan tâm đặc biệt, thể hiện rõ nét qua việc hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khơi dậy tiềm năng sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ. Bộ VHTTDL đã báo cáo tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa X; đồng thời xây dựng Kế hoạch của Chính phủ và của Bộ triển khai thực hiện Kết luận số 84-KL/TW ngày 21.6.2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới. Đáng chú ý, Chính phủ đã ban hành Nghị định về khuyến khích phát triển văn học, tạo bước đột phá quan trọng về thể chế, lần đầu tiên hình thành một khuôn khổ chính sách tương đối đồng bộ, dài hạn cho hoạt động sáng tác, phổ biến và tiếp nhận văn học.

Nghị định đã cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng con người Việt Nam, phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội; đồng thời mở rộng các hình thức hỗ trợ sáng tác, tổ chức trại viết, trại sáng tác, cuộc thi sáng tác, giải thưởng văn học; khuyến khích xã hội hóa và phát huy vai trò của văn học trong giáo dục, truyền thông, công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế.

Cùng với đó, Bộ VHTTDL đã ban hành các thông tư chuyên ngành, tổ chức 33 chương trình nghệ thuật, cùng nhiều cuộc thi, liên hoan nghệ thuật chuyên nghiệp trong nước và quốc tế như Liên hoan Kịch nói, Ca múa nhạc, Tuồng, Chèo, Cải lương, Xiếc, các cuộc thi âm nhạc chuyên sâu… góp phần tạo không gian sáng tạo rộng mở, lan tỏa giá trị nhân văn, bồi đắp đời sống tinh thần xã hội, khẳng định vai trò của văn học, nghệ thuật như một sức mạnh mềm quan trọng của quốc gia.

Mỗi năm, cả nước tổ chức hơn 1.000 cuộc triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Công tác bản quyền tác giả được tăng cường, với hàng chục nghìn giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan được cấp, tạo môi trường sáng tạo lành mạnh.

Đặc biệt, công nghiệp văn hóa đang nổi lên như một động lực tăng trưởng quan trọng, với giá trị sản xuất bình quân đạt khoảng 44 tỉ USD, tốc độ tăng trưởng ấn tượng cả về quy mô cơ sở kinh tế và lực lượng lao động, khẳng định hướng đi đúng đắn của Đảng và Nhà nước trong phát triển kinh tế văn hóa.

Những thành tựu toàn diện của ngành VHTTDL trong nhiệm kỳ 2021-2025 không chỉ là kết quả của tư duy đổi mới, hành động quyết liệt mà còn là minh chứng sinh động cho vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Đây chính là nền tảng vững chắc để ngành VHTTDL bước vào nhiệm kỳ mới với khát vọng lớn hơn, tầm nhìn xa hơn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.